कारागारले अझै पाएन जग्गा

काशीराम डाँगी

रोल्पा — स्थानीय र कारागार प्रशासनले कारागार भवन बनाउनका लागि जग्गा खोज्नमै समय बिताएको छ । बजेट प्राप्त भएको लामो समय बितिसक्दा पनि जग्गा खोज्न नसकेको हो । रोल्पा कारागार जीर्ण र पुरानो भएकाले नयाँ बनाउन प्रदेश सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा एक करोड बजेट पठाएको थियो । 

ZenTravel

कारागार प्रशासनका अनुसार पञ्चायतकालमा बनाइएको कारागार जीर्ण भएकाले कैदीबन्दी राख्न असुरक्षित छ । विगत एक दशकमा तीनपटक गरी एक दर्जनभन्दा बढी कैदीबन्दी सुरुङ खनेर भागिसकेका छन् । जीर्ण कारागार भत्काएर नयाँ बनाउन पटकपटक पहल भए पनि नयाँ बनाउने बारेको योजना चर्चामै सीमित छ । कारागारवरिपरि सरकारी र निजी गरी थुप्रै गगनचुम्बी घर निर्माण भएका छन् । भवन अभावमा कारागार कार्यालयसमेत भाडामा बस्दै आएको छ ।

Meroghar

‘नयाँ कारागार बनाउनका लागि प्रदेश सरकारले एक करोड रुपैयाँ बजेट पठाएको छ । जग्गा नमिलेकाले काम सुरु भएको छैन,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी लक्ष्मण ढकालले भने, ‘कारागारलाई उचित जग्गा पाइएको छैन ।’ उनका अनुसार सदरमुकाम लिबाङ आसपास, काभ्रेखर्क र रेउघामा जग्गाको खोजी गरिएको छ । हाल कारागार रहेको लिबाङ टुँडिखेल नजिकैको जग्गा थोरै छ भने बजारभित्रै रहेकाले कारागार असुरक्षित बनेको छ । ‘पुरानो कारागार आसपासमा बनेका अग्ला घरले गर्दा झन् असुरक्षित भएको छ,’ प्रजिअ ढकालले भने । कारागार नजिकै एउटा निजी विद्यालयसमेत छ । कारागार छेउमै दुई वटा अग्ला निजी भवन छन् भने सरकारी वकिलको कार्यालय पनि अग्लो भवनमै छ ।

‘कारागारलाई उचित स्थानमा सार्न पहिलेदेखि पहल हुँदै आएको हो,’ स्थानीयबासी पूर्वजेलर दिवाकर आचार्यले भने, ‘कारागार नयाँ बनाउनै पर्छ ।’ ०३९ सालमा बनाइएको कारागारमाकोचेर कैदीबन्दी राख्ने गरिएको छ । ढुंगाको छानो भएको ‘घ’ वर्गको उक्त कारागारमा स–साना
आठ कोठा छन् । महिला र पुरुष गरी ४० जनाको क्षमता रहेको कारागारमा अहिले ९० कैदीबन्दी रहेका छन् ।कारागारमा कोठा अभाव भएकाले सबै कैदीबन्दीलाई एकैसाथ राख्ने गरिएको छ । पटकपटक अनुगमन गरेका जिल्ला र उच्च अदालतका न्यायाधीश, अधिकारकर्मी र पत्रकारको सुझाव केन्द्रीय कारागार विभागसम्म पठाउने गरिए पनि सुनुवाइ नभएको प्रशासनले जनाएको छ ।

सधैं मर्मतमात्रै
नयाँ बनाउन माग भए पनि जग्गा नपाउँदा र कम बजेट भएकाले सधैं मर्मत गरेरै काम चलाउनु परेको कारागार प्रशासनको भनाइ छ । कारागारलाई सुरक्षित गर्न सुरक्षाकर्मीको संख्या थपेर र मर्मत गरेर काम चलाउने गरिएको प्रशासनको दाबी छ । सरकारले ठोस योजना बनाउन नसक्दा न गतिलो गरी कारागारको मर्मत भएको छ न सुरक्षित स्थानमा सार्न सकिएको छ । यद्यपि, स्थानीय प्रशासन र कारागार प्रशासनले जिल्लाको भ्रमणमा आउने नेता र कर्मचारीलाई दुःखेसो सुनाउने गरेका छन् । प्रशासनका अनुसार कारागार जीर्ण भएको बारे पूर्वउपप्रधानमन्त्री र पूर्वअर्थमन्त्री समेतलाई लिखित प्रतिवेदन बुझाइएको थियो ।

जिल्ला सुरक्षा समितिले हालको जग्गा बिक्री गरेर अन्यत्र फराकिलो र सुरक्षित स्थानमा नयाँ कारागार भवन बनाउन सुझाव दिएको थियो । कारागारभित्र पुस्तकालय छैन । शौचालयसमेत सीमित छन् । कैदीबन्दीले शौचालय जान पालो कुर्नपर्छ । कोचाकोच पारेर कैदीबन्दी राख्दा सरुवा रोगको प्रकोप पनि देखिने गरेको छ । केही महिनाअघि अधिकांश कैदीबन्दी एकैपटक बिरामी भएको स्वास्थ्यकर्मीले जनाएका छन् । कारागार सुधारगृहजस्तो नभई यातनागृहजस्तो भएको कैदीबन्दीको गुनासो छ ।

सबै प्रकृतिका कैदी एकैसाथ राख्दा बेलाबेलामा झगडासमेत हुने गरेको छ । रोल्पा कारागारमा कर्तव्य ज्यान, डाँकाचोरी, जबरजस्ती करणी, लागूऔषध कारोबार, किर्ते कागज, हातहतियार, शान्ति खलबल्याइएको लगायत अभियोगलागेका कैदीबन्दी धेरै छन् । यस्तै गर्भपतन गराएको, वन फँडानी गरेका अभियोग लागेका पनि रहेका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर २, २०७६ ११:१६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पर्वतको टापुसम्म पदमार्ग

फेंदीबाट टापुसम्म पैदल यात्रा गराएर पर्यटकलाई नरपानीमै बास बसाल्ने, लोकल परिकार खुवाउने, मगर जातिको कला, संस्कृति देखाउने लक्ष्य
वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — नर्तनाञ्चल पर्वत नरपानी पर्यटकका लागि गर्मी छल्ने स्थल बनेको छ । पर्यटकलाई पर्वतको टापुसम्म पुर्‍याउन अब पदयात्रा निर्माण गरिने भएको छ ।पर्वतको फेंदीबाट टापुसम्म पैदल यात्रा गराएर पर्यटकलाई नरपानीमै बास बसाल्ने, लोकल परिकार खुवाउने, मगर जातिको कला, संस्कृति देखाउने लक्ष्य छ ।

प्रदेश ५ को उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले ५० लाख रुपैयाँको लगानीमा पहिलो चरणमा ११ सय मिटर उकालो पदमार्ग बनाउन लागेको हो । त्यसपछि दोस्रो चरणमा नर्तनाञ्चल पर्वतको चुचुरोसम्म निर्माण हुनेछ । त्यहाँबाट पाणिनि गाउँपालिकाको पाणिनि तपोभूमिमा पदयात्रा बनाइनेछ । डिभिजन वन कार्यालयमार्फत सञ्चालन हुने पदमार्ग परियोजनाको डिटेल सर्वेको काम पुरा भई थप कामका लागि प्रक्रिया अघि बढेको छ । पर्वतको बीचमा गौशाला छ । फेंदीमा रहेको नरपानी पिकनिक स्पोर्टबाट करिब पाँच सय मिटर पदमार्ग पहिले नै निर्माण भइसकेको छ । धार्मिक पर्यटकीय स्थल सुपादेउरालीमा आएका धेरै तीर्थालु नरपानी पुग्छन् ।

तराई, भारतलगायतका विभिन्न स्थानबाट गर्मी छल्न नरपानी आउने पर्यटकको संख्या बर्सेनि बढ्दो छ । आएका पाहुना भुल्ने संरचना नभएकाले छिनभर बसेर फर्कने गरेका छन् । एक वर्षभित्रमा पदमार्ग निर्माण गरिने सहायक वन अधिकृत शिला पोखरेलले बताइन् । आएका पर्यटकलाई पैदल यात्रा गराउने र पर्यटकीय गन्तव्य बनाउने उद्देश्य रहेको उनले सुनाइन् ।

पर्यटकलाई भुलाउन र प्रचार गरी थप पर्यटक भित्र्याउन पहिलो चरणमा पदमार्ग निर्माण सुरु भएको पाणिनि–कालिकाठे–नरपानी पदमार्ग उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष ओमबहादुर थापाले बताए । फेंदीबाट नरपानी चुचुरोमा पुर्‍याएपछि त्यहाँबाट हिमशृंखला, सदरमुकामसहितको पहाडी जिल्ला गुल्मी, प्यूठान, पाल्पा र तराईका केही भूभाग देख्न सकिन्छ । पाणिनि तपोभूमिमा पर्यटकलाई पैदल हिँडाएर पुर्‍याउने उनले बताए । नरपानीबाट मैदानको कालीकाठे हुँदै तपोभूमि करिब १२ किमिको दूरीमा छ । नरपानीबाट तपोभूमि पुग्न दिनभर पैदल हिंड्नुपर्छ ।

पर्यटकलाई सुन्दर हरियाली डाँडाकाँडा, तराईको दृश्य देखाएर भरपूर आनन्द दिँदै संस्कृत व्याकरणको उद्गम थलो तपोभूमि लैजाने उनले बताए । पाकिस्तानबाट चार सय वर्ष पहिला पाणिनि ऋषि आएर यहाँको जंगलमा विश्व शान्तिको कामना गर्दै वर्षौंसम्म तपस्या गरेर व्याकरणको रचना गरेको बताइन्छ ।

लुम्बिनी आएका पर्यटकलाई सुपादेउराली दर्शन गराउने, नरपानीबाट पैदल हिंडाएर तपोभूमिको अध्ययनका लागि ल्याएर पाल्पाको रानीमहललगायत पर्यटकीय स्थल घुमाएर बुटवल पठाउने लक्ष्य रहेको गाउँपालिका अध्यक्ष अच्युत गौतमले बताए । ‘संस्कृत व्याकरणको उद्गम थलो तपोभूमि हो,’ प्रदेशसभा सदस्य रामजीप्रसाद घिमिरेले भने, ‘लुम्बिनीजस्तै महत्व पाणिनिको पनि भएकाले लुम्बिनी आएका पर्यटकलाई यहाँ ल्याउने गुरुयोजनाअनुसार काम भइरहेको छ ।’ पहाडी भेगका डाँडालाई अब पर्यटकीय स्थल बनाएर धेरै पर्यटक भित्र्याउने योजना रहेको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : मंसिर २, २०७६ ११:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×