धानमा कालोपोके

माधव अर्याल

(पाल्पा) — जिल्लाका अधिकांश स्थानमा काट्ने बेलाको धानमा कालोपोके रोग देखा परेको छ । ढुसी जातको यस रोगले यस वर्ष धान उत्पादनमै असर पर्ने देखिएको छ । जिल्लाका अधिकांश एग्रोभेटले यूएस ३१२ जातको बीउ बिक्री गरेका थिए । त्यसमै अत्यधिक कालोपोके फैलिएको किसानको दाबी छ । माडी फाँट, दमार, भैसीकट्टा, झडेवा, रामपुर, पूर्वखोला, अगाहाखोला, अर्गली, बाँसटारीलगायतका स्थानमा कालोपोकेले सताएको हो । 

रोग फैलिँदा जिल्लामा २० प्रतिशत बढी धानबाली नष्ट भएको अनुमान किसानको छ । काट्ने अवस्थामा धानबाली रोगले नष्ट गरिदिएपछि किसान मर्कामा परेको माथागढी गाउँपालिका–३, कसेनी, सिकारकोटका खड्गबहादुर ठाडाले बताए । उनका अनुसार अधिकांश स्थानका खेतमा लगाएको धानबालीमा कालोपोके रोग लागेको छ । ‘रोगले भित्र्याउन तयार हुँदै गरेको धानबाली नष्ट गरेको छ,’ उनले भने, ‘अब कसरी यसलाई छुट्याउने हो भन्ने विपत्मा छौं ।’ उनले हाइब्रिड धानखेती रोगले सखापै पारेको बताए ।

यहाँ राम्रो फलेकाले उक्त जातको हाइब्रिड धानको बीउ अधिकांश किसानले लगाएका हुन् । उत्पादकत्व र क्षेत्रफलका हिसाबले धान खेतीमा बाला लागिसकेपछि पाक्ने बेलामा यो रोग देखा परेकाले किसान चिन्तित भएका हुन् ।

रोग लागेका बालाका सबै दाना कालो धूलोमा परिणत भएको छ । ‘सुरुमा कालोपोके एक प्रकारको झिल्लीले ढाकेको थियो,’ ठाडाले भने । कृषि प्राविधिकका अनुसार झिल्ली केही समयपछि फाटेको हो । त्यसको बिजाणु हावामा फैलिने प्राविधिकले बताए । रोगी बीउ नै रोगको प्रमुख स्रोत हो । संक्रमित बीउ खेतबारीमा छरेपछि बिरुवा उम्रे, बढ्दै जाँदा सुषुप्त अवस्थाका जीवाणुका मसिना रेशा सक्रिय भए । बाला लाग्ने समयमा बिजाणुहरू निस्केर पूरै बालामा अंगारको जस्तो कालो ढुसीका पोका देखिएको किसान ठाडाले बताए ।

वर्षभरि खान दु:ख गरेर लगाएको धानबाली भित्र्याउने बेला रोगले नष्ट गरेपछि के खाने भनेर समस्या परेको कसेनी दमारका पूर्णबहादुर गाहाले बताए । उनको खेतमा लगाएको धानमा ५० प्रतिशत बढी कालोपोके देखिएको छ । ‘पसाउने बेलामा पानी परेर हो कि भन्ने लागेको छ,’ उनले भने, ‘मल राख्न नपाएर हो कि भन्ने पनि लागेको छ ।’

बीउ बिजन बिक्री गर्ने बिक्रेता, कृषि ज्ञान केन्द्र र स्थानीय तहका कृषि प्राविधिकले यस विषयमा अध्ययन गर्नु जरुरी रहेको गाहाले बताए । ‘हामीलाई कालोपोके रोगले बर्वादै बनायो,’ उनले भने, ‘वर्षभरि खाने धानमा कालोपोकेले सत्यानाशै पारेको छ ।’ अन्यत्र भन्दा दमार क्षेत्रमा कालोपोकेले बढी असर गरेको उनले सुनाए । माडीफाँट क्षेत्रमा अघिल्लो वर्ष कहींकतै उक्त जातको धानमा कालोपोके लागेको थियो । यस वर्ष भने अत्यधिक देखिएको छ । बढी उत्पादन हुने क्षेत्रमै हाइब्रिड धानमा कालोपोके रोग लागेको माडीफाँटकै अर्का किसान मानबहादुर थापाले बताए ।

कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख शिव अर्यालले आफूहरूलाई कालोपोकेका विषयमा अहिलेसम्म कुनै गुनासो नआएको बताए । उनका अनुसार ढुसीजन्य यस रोगको उपचारका लागि बीउमै समस्या भएको हुन सक्छ । उक्त रोगको यकिन उपचार नभएकाले किसान मर्कामा परेका छन् । बीउ लगाउनु पूर्व विषादी हालेर पानीमा भिजाउनु पर्ने भए पनि कृषकहरूले सीधै खेतमा लगाउँदा समस्या आएको हुन सक्ने उनले बताए । हावाको माध्यमबाट अन्य स्थानमा यो रोग फैलदै जाने भएकाले हाइब्रिड धानमा बढी असर गर्छ । यसले स्थानीय धानको जातलाई भने क्षति गर्न नसक्ने प्रमुख अर्यालले बताए ।

जिल्लाका तीन सय हेक्टरभन्दा बढी खेतमा लगाएको धानमा कालोपोकेले सताएको छ । । धानबाली लगाउने ८ हजार ८ सय ५ हेक्टर खेतमा वर्षायाममा सिंचाइ सुविधा उपलब्ध छ । वर्षैभरि ३ हजार ९ सय ३४ हेक्टर क्षेत्रफलमा सिंचाइ हुन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ १०:२३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

चाडलगत्तै गाउँ सुनसान

गाउँमा काम नपाउँदा कोही वैदेशिक रोजगारीमा त धेरैजसो भारत जान्छन् । काम गर्न जाँदा राहदानी र लगानी गर्न नपर्ने भएकाले नेपालीको गन्तव्य भारत बनेको छ । 
ठाकुरसिंह थारु

(बर्दिया) — दसैं–तिहार सकिएलगत्तै पश्चिम नेपालका युवा काम खोज्दै भारत पलायन हुने क्रम सुरु भएको छ । चाडपर्वमा भरिएका गाउँ फेरि सुनसान हुन थालेका छन् । धान भित्र्याएर दैनिक एक हजारभन्दा बढी युवा भारत पलायन भइरहेका छन् । महिला, बालबालिका र ज्येष्ठ सदस्यलाई घरमै छाडेर उनीहरू प्रत्येक वर्ष यसैगरी गाउँ छाड्ने गर्छन् । 

चाडपर्व मनाउन वर्षमा एक/दुईपल्ट फर्किन्छन् । यहाँ उद्योग तथा कलकारखाना नभएका कारण रोजगारको अवसर छैन । गाउँमा काम नपाउँदा कोही वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् । धेरै युवा भारत जान्छन् । काम गर्न जाँदा राहदानी र लगानी गर्न नपर्ने भएकाले नेपाली युवाको रोजगारी गन्तव्य भारत बन्न पुगेको हो ।

‘दसैं, तिहार मजाले मनाइयो । थोरबहुत भएको धान भित्र्याइयो । अब घरमा काम छैन । त्यसैले काम गर्न भारत फर्किदै छौं,’ बर्दिया घोडपिट्टाका सुजन विकले भने, ‘अब माघीमा फर्किन्छु । होइन भने खेतीको सिजनमा घर फर्किनुपर्ला ।’ उनले यसैगरी हरेक वर्ष भारतमा मजदुरी गर्न जाने र चाडपर्वका बेला घर फर्किने गरेको बताए । दुई छोराछोरीको पढाइ खर्च, श्रीमती र आमाबुबाको पालनपोषण गर्न उनी दिल्ली, कालापहाड, सिमला र गुजरातलगायतका स्थानमा मजदुरी गर्न पुग्छन् । ‘दुई/तीन कट्ठा जग्गा छ । त्यसले खान पुग्दैन । मजदुरीकै भर पर्नु पर्छ । गाउँमा काम पाइँदैन,’ विकले भने, ‘भारतमा सडक निर्माण, पाइप खन्ने काम सहजै पाइन्छ ।’ त्यससँगै नेपालमा भन्दा भारतमा राम्रो कमाइ हुने भएकाले युवाहरूको आकर्षण त्यसतर्फ बढेको हो । भारु १ सयको नेपाली १ सय ६० हुने भएकाले मजदुरीको ज्याला बढी हुन्छ । एक जनाको मासिक २० हजार भारु कमाइ हुन सक्छ ।

भीडमा भेटिएका वीरबहादुर परियार पनि चाडपर्व मनाएर भारत नै फर्किएका हुन् । उनी बढीजसो सिमला पुग्छन् । तीन/चार महिना काम गरेर फिर्ता हुन्छन् । ‘वर्षमा तीन/चारपल्ट भारत जाने र फर्किने क्रम चलिरहन्छ । १०/१२ वर्षदेखि यसै गरिरहेको छु,’ उनले भने, ‘काम नगरे परिवार पाल्न सकिंदैन । गाउँघरमा काम पाइँदैन । त्यसैले भारतकै भर पर्ने गरेको छु ।’

बर्दियाका युवाहरू बढीजसो नेपालगन्ज नाका भएर भारत पस्छन् । बर्दियाको मूर्तिहा नाकाबाट पनि केही युवा भारत पस्छन् । भारतका विभिन्न सहरमा पस्न जमुनाहा नाकाबाट सहज हुने भएकाले यो नाका बढी प्रयोग हुने गरेको छ । नेपालगन्ज जमुनाहा नाका भएर प्रदेश ५, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका पूर्वी जिल्लाका युवा नेपालगन्ज हुँदै जाने गरेका छन् । नेपाल–भारत सीमास्थित इलाका प्रहरी कार्यालयका प्रमुख सई माधव रिजालका अनुसार नेपालगन्ज नाका भएर दैनिक एक हजारभन्दा बढी नेपाली भारत पसिरहेका छन् ।

कतिपय दम्पती नै कामको खोजीमा भारत हिंडेका छन् । श्रीमान्लाई खाना पकाएर सहयोग गर्न उनीहरू काखमा बच्चा बोकेर जाने गरेका हुन् । सीमास्थित प्रहरीका अनुसार काखमा बच्चा समाएर भारत जाने महिलाको संख्या पनि उस्तै छ । दसैं/तिहार सकिएलगत्तै भारत जाने नेपालीको संख्या अत्यधिक बढेको हो । कर्णाली प्रदेशका कालीकोट, जुम्ला, हुम्ला, डोल्पा, सल्यान, जाजरकोट, सुर्खेत, दैलेख, रुकुमका युवाहरू बढीजसो भारत जाने गरेका हुन् ।

त्यस्तै, प्रदेश ५ को बर्दिया, बाँकेलगायतका युवा पनि कामको खोजीमा भारत पसिरहेका छन् । भारत जाने धेरैजसो युवा भारतको कालापहाड, चण्डीगढ, सिमला, गुजरात, दिल्ली, पन्जाबलगायतका सहरमा काम गर्छन् । कर्णाली प्रदेशका युवा कालापहाड, चण्डीगढ, सिमलामा सडक निर्माण र फलफूल खेतीका लागि जाने गर्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ १०:१९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्