चाडलगत्तै गाउँ सुनसान

गाउँमा काम नपाउँदा कोही वैदेशिक रोजगारीमा त धेरैजसो भारत जान्छन् । काम गर्न जाँदा राहदानी र लगानी गर्न नपर्ने भएकाले नेपालीको गन्तव्य भारत बनेको छ । 
ठाकुरसिंह थारु

(बर्दिया) — दसैं–तिहार सकिएलगत्तै पश्चिम नेपालका युवा काम खोज्दै भारत पलायन हुने क्रम सुरु भएको छ । चाडपर्वमा भरिएका गाउँ फेरि सुनसान हुन थालेका छन् । धान भित्र्याएर दैनिक एक हजारभन्दा बढी युवा भारत पलायन भइरहेका छन् । महिला, बालबालिका र ज्येष्ठ सदस्यलाई घरमै छाडेर उनीहरू प्रत्येक वर्ष यसैगरी गाउँ छाड्ने गर्छन् । 

चाडपर्व मनाउन वर्षमा एक/दुईपल्ट फर्किन्छन् । यहाँ उद्योग तथा कलकारखाना नभएका कारण रोजगारको अवसर छैन । गाउँमा काम नपाउँदा कोही वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् । धेरै युवा भारत जान्छन् । काम गर्न जाँदा राहदानी र लगानी गर्न नपर्ने भएकाले नेपाली युवाको रोजगारी गन्तव्य भारत बन्न पुगेको हो ।

‘दसैं, तिहार मजाले मनाइयो । थोरबहुत भएको धान भित्र्याइयो । अब घरमा काम छैन । त्यसैले काम गर्न भारत फर्किदै छौं,’ बर्दिया घोडपिट्टाका सुजन विकले भने, ‘अब माघीमा फर्किन्छु । होइन भने खेतीको सिजनमा घर फर्किनुपर्ला ।’ उनले यसैगरी हरेक वर्ष भारतमा मजदुरी गर्न जाने र चाडपर्वका बेला घर फर्किने गरेको बताए । दुई छोराछोरीको पढाइ खर्च, श्रीमती र आमाबुबाको पालनपोषण गर्न उनी दिल्ली, कालापहाड, सिमला र गुजरातलगायतका स्थानमा मजदुरी गर्न पुग्छन् । ‘दुई/तीन कट्ठा जग्गा छ । त्यसले खान पुग्दैन । मजदुरीकै भर पर्नु पर्छ । गाउँमा काम पाइँदैन,’ विकले भने, ‘भारतमा सडक निर्माण, पाइप खन्ने काम सहजै पाइन्छ ।’ त्यससँगै नेपालमा भन्दा भारतमा राम्रो कमाइ हुने भएकाले युवाहरूको आकर्षण त्यसतर्फ बढेको हो । भारु १ सयको नेपाली १ सय ६० हुने भएकाले मजदुरीको ज्याला बढी हुन्छ । एक जनाको मासिक २० हजार भारु कमाइ हुन सक्छ ।

भीडमा भेटिएका वीरबहादुर परियार पनि चाडपर्व मनाएर भारत नै फर्किएका हुन् । उनी बढीजसो सिमला पुग्छन् । तीन/चार महिना काम गरेर फिर्ता हुन्छन् । ‘वर्षमा तीन/चारपल्ट भारत जाने र फर्किने क्रम चलिरहन्छ । १०/१२ वर्षदेखि यसै गरिरहेको छु,’ उनले भने, ‘काम नगरे परिवार पाल्न सकिंदैन । गाउँघरमा काम पाइँदैन । त्यसैले भारतकै भर पर्ने गरेको छु ।’

बर्दियाका युवाहरू बढीजसो नेपालगन्ज नाका भएर भारत पस्छन् । बर्दियाको मूर्तिहा नाकाबाट पनि केही युवा भारत पस्छन् । भारतका विभिन्न सहरमा पस्न जमुनाहा नाकाबाट सहज हुने भएकाले यो नाका बढी प्रयोग हुने गरेको छ । नेपालगन्ज जमुनाहा नाका भएर प्रदेश ५, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका पूर्वी जिल्लाका युवा नेपालगन्ज हुँदै जाने गरेका छन् । नेपाल–भारत सीमास्थित इलाका प्रहरी कार्यालयका प्रमुख सई माधव रिजालका अनुसार नेपालगन्ज नाका भएर दैनिक एक हजारभन्दा बढी नेपाली भारत पसिरहेका छन् ।

कतिपय दम्पती नै कामको खोजीमा भारत हिंडेका छन् । श्रीमान्लाई खाना पकाएर सहयोग गर्न उनीहरू काखमा बच्चा बोकेर जाने गरेका हुन् । सीमास्थित प्रहरीका अनुसार काखमा बच्चा समाएर भारत जाने महिलाको संख्या पनि उस्तै छ । दसैं/तिहार सकिएलगत्तै भारत जाने नेपालीको संख्या अत्यधिक बढेको हो । कर्णाली प्रदेशका कालीकोट, जुम्ला, हुम्ला, डोल्पा, सल्यान, जाजरकोट, सुर्खेत, दैलेख, रुकुमका युवाहरू बढीजसो भारत जाने गरेका हुन् ।

त्यस्तै, प्रदेश ५ को बर्दिया, बाँकेलगायतका युवा पनि कामको खोजीमा भारत पसिरहेका छन् । भारत जाने धेरैजसो युवा भारतको कालापहाड, चण्डीगढ, सिमला, गुजरात, दिल्ली, पन्जाबलगायतका सहरमा काम गर्छन् । कर्णाली प्रदेशका युवा कालापहाड, चण्डीगढ, सिमलामा सडक निर्माण र फलफूल खेतीका लागि जाने गर्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ १०:१९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धार्चेमा केन्द्रीय बिजुली

कान्तिपुर संवाददाता

(गोरखा) — भूकम्पले हाइड्रो पावरमा क्षति पुर्‍यायो । धार्चे गाउँपालिका–७ लापुस्थित लिदिङका स्थानीयले ४ वर्षयता सोलार र टुकीको भरमा रात काटे । यही गाउँमा केही अघि बिजुली पुगेको छ । धार्चे गाउँपालिकाभरिमै पहिलोपटक केन्द्रीय प्रसारण लाइनको बिजुली लिदिङका १० घरमा बलेको छ ।


‘अब सधैं बत्ती बल्ने भयो,’ स्थानीय सन्तबहादुर गुरुङले भने, ‘यो तीन–चार वर्ष निकै कठिनाइसाथ रात काट्यौँ ।’ गाउँमा बिजुली नहुँदा मोबाइल चार्ज गर्न स्थानीय आधा घण्टा पैदल हिँडेर सोती झर्थे । विद्युत् अभावमा घरघरमा टेलिभिजन थन्किएका थिए । ‘सोलारले नधानेपछि टीभी पनि चलेन, चार वर्षसम्म थन्किएको टीभी बिग्रिसकेका रहेछन्, अहिले मर्मत गरेर देश विदेशका खबर हेर्न थालेका छौँ,’ स्थानीय बेली गुरुङले भनिन् । बिजुली बलेपछि स्कुले विद्यार्थीलाई पठन–पाठनमा सहज भएको उनले सुनाइन् । भूकम्पअघिसम्म यहाँ स्थानीयले नौली खोला लघुजलविद्युत्बाट उत्पादित बिजुलीको प्रयोग गर्दै आएका थिए ।

धार्चे गाउँपालिकाको अधिकांश बस्तीमा लघु जलविद्युत्बाट उत्पादित बिजुली प्रयोग हुँदै आएको छ । २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पले लघु जलविद्युत्मा क्षति पुर्‍याएपछि केही बस्तीमा भने अझै बिजुली बलेको छैन । गाउँपालिकाको केन्द्र माछाखोला नै विद्युत्विहीन छ । सोलार जडान गरेर गाउँपालिका कार्यालयको काम मुस्किलले हुँदै आएको छ । ४५ किलोवाट क्षमताको भोटखोला साना लघुजलविद्युत् आयोजनालाई भूकम्पले क्षति पुर्‍याएदेखि समस्या थपिएको स्थानीय व्यापारी धनबहादुर गुरुङले बताए । ‘मर्मत गर्नै नसक्ने गरेर पहिरोले कुलो बगायो,’ उनले भने । लघुविद्युत्बाट उत्पादित बिजुली माछाखोलाका एक सय र लप्सीबोटका एक सय घरले प्रयोग गर्दै आएका थिए । ‘दुवै गाउँमा समस्या छ, घर–घरमा सोलार छ, तर धान्दैन,’ उनले भने, ‘टीभी हेर्न पाएका छैनौ., फ्रिज चलेको छैन, घाम नलागेको दिन त सोलारले काम पनि गर्दैन, मोबाइल पनि चार्ज नहुने भोल्ट आउँछ, बिजुली बाल्ने बानी परिसकेपछि कस्तो कस्तो हुँदो रहेछ ।’ माछाखोला मनास्लु पदमार्गको व्यापारिक केन्द्र हो । बिजुली नहुँदा पर्यटकलाई क्यामेरा र मोबाइल चार्ज गर्न समस्या छ ।

गाउँपालिकाको केन्द्रसहितका बस्तीमा केन्द्रीय प्रसारण लाइनको विद्युत् विस्तारका लागि गत आर्थिक वर्षबाट काम सुरु भएको छ । तर ढिलाइ भएको भन्दै स्थानीय असन्तुष्ट छन् । आरुघाट गाउँपालिकाको खुर्सानीबारीबाट माछाखोलासम्मको १५ किलोमिटर क्षेत्रमा पोल गाड्ने काम सकिएको विद्युत् प्राधिकरण आरुघाट वितरण केन्द्रका प्रमुख नीरज पौडेलले बताए । ११ केभीको लाइन विस्तार गर्न लागिएको उनले बताए । लिदिङ केन्द्रीय प्रसारण लाइनको बिजुली बाल्ने धार्चेकै पहिलो गाउँ रहेको पनि उनले सुनाए ।
‘५० प्रतिशत काम सकिसकेका छौँ, दुई सय ७५ पोल गाडीसक्यौं,’ उनले भने, ‘अब तार टाँग्ने काम बाँकी छ, वैशाखसम्म माछाखोला बिजुली पुर्‍याउँछौँ ।’ माछाखोलासम्म विद्युतीकरणका लागि २ करोड बजेट आएको उनले बताए । पहिलो चरणमा भिरकुना, माछाखोला हुँदै लप्सीबोटसम्म विद्युतीकरण गर्ने योजना छ । ‘भिरकुनामा अब फिनिसिङको काम बाँकी छ,’ उनले भने । भूकम्पपछि धार्चेका ६ सय घरले लघुजलविद्युत्बाट उत्पादित बिजुलीको प्रयोग गर्न नपाएको उनले बताए । प्राधिकरणले भूकम्पले लघु जलविद्युत् भत्काएका गाउँलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । उत्तरी क्षेत्रमा विद्युत् विस्तारका लागि प्रदेश सरकारले यस वर्ष ६ करोड छुट्टाएको छ ।

धार्चेसँगै चुमनुब्री गाउँपालिकामा पनि केन्द्रीय प्रसारण लाइन विस्तारको तयारी भइरहेको छ । धार्चेबाट चुमनुब्रीको यारुबगरसम्म विद्युत् विस्तारका लागि ३ सय पोलको आवश्यकता रहेको उनले सुनाए । चुमनुब्रीका बस्तीमा पनि लघु जलविद्युत्कै भर छ । उत्तरी गोरखामा धादिङ हुँदै केन्द्रीय प्रसारण लाइनको विद्युत् विस्तार भएकाले अब सबस्टेसनको आवश्यकता देखिएको पौडेलले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ १०:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT