सिँचाइले रोक्यो बसाइँसराइ

०५२ सालमा बुटवल पावर कम्पनीमार्फत आँधीखोला सिँचाइ उपभोक्ता संस्था खुल्यो । कम्पनीले उत्पादन गरेको बिजुली उपभोग गर्ने र पानीलाई सिँचाइमा उपयोग गर्ने योजना बनेपछि गाउँको मुहार फेरिएको हो ।
माधव अर्याल

पाल्पा — रम्भा गाउँपालिका–१, हुँगी असेर्दीका थानेश्वर जीटीको परिवार दुई वर्षअघिसम्म सुकुम्वासी जग्गामा बस्दै आएको थियो । बस्ने सानो छाप्रो थियो । खाने सामल जुटाउन दैनिक ज्यालादारी र अर्काको मजदुरी गर्थे । अहिले आफु बसेको जग्गाबाट घरखर्चको जोहो गर्न सकेका छन् । घर निर्माण गरेका छन् ।

यहाँ विभिन्न जातजातिका २ सय ५० घरपरिवारको बस्ती छ । पहिला कालीगण्डकीले बनाएको टार हो । यहाँ गरिबी, विपन्नता, बसाइँसराइ २० वर्षअघिसम्म थियो ।

खेतबारीमा मकै, कोदो, सिल्टुङ, भट्ट लगाउने चलन थियो । खेत निकै कम थियो । यही दु:ख गर्दा कतिपय मधेसतिर झरे । तर, अहिले त्यस्तो छैन । त्यसपछि बसाइँसराइ नै रोकिएको छ।

‘पहिले थोरै व्यक्तिको मात्र यो असेर्दी गाउँमा खेत थियो,’ स्थानीय कुलराज पौडेलले भने, ‘सबै पाखो बारी नै हो ।’ ०५२ सालमा बुटवल पावर कम्पनीमार्फत आँधीखोला सिँचाइ उपभोक्ता संस्था (आक्वा) स्याङ्जा गल्याङमा खुल्यो । उत्पादन भएको बिजुली उपभोग गर्ने र बिजुली निकालेर खेर गएको पानीलाई सदुपयोग गर्ने योजना बनेपछि गाउँको मुहार फेरिन थालेको उनले बताए ।

असेर्दीको माथिल्लो क्षेत्रमा पानी फाल्ने योजना बन्यो । ‘गाउँको माथिल्लो भेगमा आएको पानी रोपनीअनुसार बाँडफाँट गरेर वितरण हुन्छ,’ स्थानीय ईश्वरी अर्यालले भने, ‘जसले गर्दा कसलाई कति पानी आवश्यक पर्छ, सोहीअनुसारको साँचो निर्माण भएको छ ।’

गाउँमा पाखो खेत, बारी, खर्‍यान थिए । अहिले सबै खेत बनेको छ । बारी देख्न पाइँदैन । सबैले तीन खेती गर्छन् । सोही जग्गा त्यतिबेला मूल्य पनि नपर्ने भएकाले विपन्न परिवारलाई दिन कुनै समस्या भएन । त्यसैले आक्वा र बुटवल पावर कम्पनीका विदेशीको आग्रहमा प्रतिव्यक्ति दुई रोपनीले खान पुग्ने भन्दै विपन्नलाई समेत जग्गा वितरण गरेका हुन् । पानीको वार्षिक कर तिर्छन् । उपभोक्ताले वार्षिक ६ सयदेखि १ हजार ५ सयसम्म पानीको पैसा तिर्ने गर्छन् ।

अहिले गाउँबाट कालीगण्डकी करिडोरको सडक खनिएको छ । सडकछेउको जग्गा आनाको कम्तीमा पाँच लाख रुपैयाँमा बिक्छ । भित्री र खेतीयोग्य जमिन रोपनीको कम्तीमा ५ लाख पर्छ ।

स्थानीयले आफ्नो गाउँ असेर्दीलाई ‘सुकुम्वासी र गरिब नभएको गाउँ’ भन्न रुचाउँछन् । यो गाउँ बसाइँसराइ पनि कम हुने स्थानको रूपमा चिनिएको छ । यहाँका सबै घरपरिवारले तीन खेती गर्छन् । विपन्न र अति गरिब कोही छैनन् । तरकारी खेती व्यावसायिक हुन नसके पनि घरमा किनेर खानु पर्दैन ।

‘गाउँका कसैले तरकारी किनेर खाँदैनन्,’ स्थानीय व्यवसायी विनोद अर्यालले भने, ‘अन्य सामग्री किनेर ल्याइन्छ तर तरकारी किनिँदैन ।’

प्रकाशित : कार्तिक ४, २०७६ १३:५३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

गर्भ जाँचसँगै नुन र तेल

कान्तिपुर संवाददाता

रुकुम पूर्व — सिस्ने गाउँपालिकाले गर्भवतीको गर्भ जाँचसँगै नुन र तेल वितरण गर्न थालेको छ  । स्वास्थ्य संस्थामार्फत गर्भ जँचाउन आउने हरेक गर्भवतीलाई एक पोका आयोडिनयुक्त नुनका साथमा एक लिटर तेल दिने गरेको हो  ।

गाउँपालिकाले हरेक स्वास्थ्य संस्थाको स्टोर कक्षमा अरु सामग्रीका साथमा नुन र तेल पनि भण्डारण गरेको छ । गाउँपालिकाका आठवटै वडाका स्वास्थ्य चौकी तथा सामुदायिक स्वास्थ्य एकाइमा नुन र तेल राखिएको छ । गर्भ चेकजाँचका लागि आउने गर्भवती महिला र स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी हुने गर्भवतीका लागि स्वास्थ्य चौकीमा नुन र तेल राखिएको हो ।

गर्भ चेक जाँचका लागि स्वास्थ्य चौकी आउने गर्भवतीलाई प्रोत्साहनका साथै गर्भवती आमा र शिशुको आयोडिनमा सहयोग पुर्‍याउन आयोडिनयुक्त नुन दिइन्छ भने स्वास्थ्य संस्थामै आएर सुत्केरी हुने गर्भवतीलाई तेल दिने गरिएको छ । सिस्ने गाउँपालिकाको पोषण कार्यक्रमअन्तर्गत गर्भवतीलाई प्रत्येक गर्भ जाँचका बेला एक किलो आयोडिनयुक्त नुन र सुत्केरीलाई एक लिटर खाने तेल प्रदान गर्दै आएको छ ।

गाउँपालिकाले सजिलोका लागि नुन र तेल खरिद गरेर सम्बन्धित स्वास्थ्य संस्थामै पठाइदिएको हो । गर्भ जाँच र सुत्केरी भएकै दिन महिलाले नुन र तेल पाउने गर्छन् ।

‘नुन, तेल दिने कार्यक्रमले गर्भ जाँच र स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी हुनेको संख्या बढेको छ,’ स्यालापाखा स्वास्थ्य चौकी धपेका इन्चार्ज हरि केसीले भने, ‘प्रोत्साहन र स्वास्थ्यमा फाइदा हुने चीजले गर्भवतीलाई आकर्षित गरेको छ ।’ उनले गाउँपालिकाको पोषण कार्यक्रमले स्वास्थ्य सचेतनामा समेत सहयोग पुगेको बताए । गाउँपालिकाले नुन र तेलको साथमा नियमित चारपटक गर्भ जाँच गर्ने र स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी हुने महिलालाई थप नगद पनि दिने गरेको छ ।

संघीय सरकारले दिने गरेको प्रोत्साहन भत्ता तथा यातायात खर्चमा गाउँपालिकाले थप ६ सय रुपैयाँ सहयोग गर्दै आएको छ । गाउँपालिकाले यातायात खर्च भनेर प्रतिसुत्केरी ५ सय र अन्तिम गर्भ जाँचका लागि भने थप १ सय रुपैयाँ दिंदै आएको छ ।

स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी गराउनेको संख्यामा वृद्धि गर्न तथा मातृ, शिशुको सुरक्षाका लागि नुन र तेलका साथमा प्रोत्साहन रकम दिने गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारी बरालले बताइन् । नुन, तेल र सुत्केरीलाई दिइने प्रोत्साहन रकमका लागि गाउँपालिकाले गत आर्थिक वर्षमा ६ लाख ६० हजार रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो भने चालु वर्षमा ७ लाख विनियोजन गरेको छ ।

सिस्ने गाउँपालिकाले दिने ६ सयसहित स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुने महिलाले ३ हजार ४ सय रुपैयाँ प्रोत्साहन र यातायात खर्चबापत पाउँछन् । साबिकका सिस्ने, प्वाङ, पोखरा, रुकुमकोट र स्यालापाखा गाविसका सात वडा मिसाएर सिस्ने गाउँपालिका बनाइएको छ ।

हाल गाउँपालिकाका २, ३, ५ र ८ वडाका स्वास्थ्य चौकीमा प्रसूति सेवा छ । पाँचवटा वडामा स्वास्थ्य चौकी छन् भने गाउँपालिका आफैंले पाँच सामुदायिक स्वास्थ्य एकाई स्थापना गरेर स्वास्थ्य सेवा दिइरहेको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक ४, २०७६ १३:५२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT