बाँधले डल्फिन हराउँदै

कमल पन्थी

बर्दिया — कर्णाली नदीको भंगालो गेरुवामा डल्फिन देखिन छाडेको छ । नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा निर्माण गरिएको बाँधका कारण यो जलचर हराउँदै गएको हो । नेपालबाट बगेका डल्फिन गिरीजापुरीमा निर्माण गरिएको बाँधबाट तल भर्छन् । त्यहाँबाट फर्किन सक्दैनन । त्यसको प्रभाव यहाँ देखिएको छ । अहिले कर्णालीमा डल्फिन देखिँदैनन । 

कोसी, नारायणी र कर्णाली नदीका सीमावर्ती क्षेत्रमा निर्माण गरिएका बाँधले डल्फिनफर्किन नसक्ने वन्यजन्तु विशेषज्ञ डा. शान्तराज ज्ञवालीले बताए ।

‘बाँधले डल्फिनलाई समस्यामा पारेको छ,’ उनले भने, ‘कर्णाली र यसको भंगालोबाट बगेर गएका डल्फिन उच्च जोखिममा छन् ।’ निकुञ्जको सीमा हुँदै बग्ने कर्णालीमा सन् १९८० को दशकसम्म सयभन्दा बढी डल्फिन देखिन्थे । अहिले संख्या घटिरहेको छ ।

केही वर्ष अघिसम्म डल्फिनका लागि पर्याप्त पानी भएको गेरुवामा विचरण गरेको देखिन्थ्यो । ७ वर्ष अघि बर्दिया निकुञ्जले गरेको सर्वेक्षणअनुसार अहिले कर्णालीमा ६ डल्फिन मात्रै छन् । त्यसबेला गेरुवामा जलस्तर बढी थियो । अहिले पश्चिम कर्णालीमा केही डल्फिन रहेको बर्दिया निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत अशोककुमार भण्डारीले बताए । उनका अनुसार ७ वर्ष अघिबाट गेरुवाले धार परिवर्तन गरेपछि पानी कम भएको छ ।

त्यसपछि गेरुवाबाट डल्फिन हराउँदै गएका हुन् । तीन दशक अघिसम्म ठूलो संख्यामा गेरुवामा रहेको डल्फिन अनुगमनको क्रममा गत साउनमा एउटा डल्फिन देखिएको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जले जनाएको छ । कर्णालीमा भने ६ वटा फेला परेको छ । लामो अनुसन्धान पछि गेरुवामा हिउँदमा एउटा पनि डल्फिन नभेटिएको निकुञ्जले जनाएको छ । सहायक संरक्षण अधिकृत भण्डारीले गिरीजापुरमा बाँधसँगै गेरुवामा जलस्तर सुक्दै गएपछि डल्फिन देखिन छाडेको हो । जथाभाबी माछा मार्ने, गेरुवामा जलस्तर घट्दै गएकाले कर्णालीमा छ वटा डल्फिन रहेको अनुमान स्थानीयको छ ।’

निकुञ्ज हुँदै बगेको कर्णाली र यसको भंगालो गेरुवामा चोरी सिकार शुन्य छ । डल्फिनको आहारा प्रजाति घटेको कारणले पनि समस्या भएको वन्यजन्तु विशेषज्ञले दाबी गर्छन । विगतमा अवैध रूपमा माछा मार्नु, माछा मार्दा नदीमा विषादी प्रयोग र नेपाल–भारत सीमा बनाइएको गिरीजापुरी बाँध नै डल्फिन लोप हुने प्रमुख कारण भएको स्थानीय संरक्षणकर्मी राम शाहीले बताए । डल्फिनलगायत साना माछामा आश्रित ठुला माछाको प्रजाति पनि लोप हुँदै गएको संरक्षणमा लागेका बताउँछन् ।

स्थानीय भाषामा डल्फिनलाई ‘सोस’वा ‘ससुवा’ भनिने डल्फिन मानिससँग नजिकको मित्रता गाँस्न सक्ने जीवका रूपमा प्रख्यात छ । अत्यन्त बुद्धिमान्, स्तनधारी जीव डल्फिन मानिससँग नजिकको मित्रता गाँस्न सक्ने जीवका रूपमा प्रख्यात छ । अत्यन्त बुद्धिमान्, स्तनधारी जीव डल्फिनको चमत्कारी प्रकृतिमा आधारित भएर धेरै मुलुकमा डल्फिनलाई विभिन्न खेल खेलाइन्छ ।

नेपालमा नारायणी, कोसीजस्ता ठूला र प्रदूषणले कम छोएका नदीमा डल्फिन पाइए पनि कर्णाली नदीमा डल्फिन प्रायः लोप हुँदै गएको निकुञ्जका कर्मचारीले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २, २०७६ ११:२९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ठगिएकाहरूले पाएनन् न्याय

विनु तिम्सिना

विराटनगर — मोरङको कानेपोखरी–५ का मनीषकुमार राजवंशी क्यानाडा जाने प्रलोभनमा ठगिए । काठमाडौं बसोबास गर्ने असिम गुरुङले क्यानाडा लैजाने भन्दै १३ लाख रुपैयाँ लिएर बेपत्ता भएको उनको भनाइ छ ।

आठ महिनाअघि पैसा लिएर हिँडेका गुरुङ सम्पर्कमा छैनन् । विराटनगरस्थित श्रम कार्यालयमा प्रेम सञ्जेल प्रमुख भएर आएपछि वैदेशिक रोजगारका नाममा ठगिएका आफूजस्ता धेरै पीडितको डुबेको रकम फिर्ता भएको सुनेका राजवंशी श्रम कार्यालय पुगे ।

भदौ १५ मा श्रम कार्यालयमा उजुरी दिएका उनी कुनै कारबाही नभएपछि निराश छन् । मोरङकै ग्रामथान–५ का हेमनारायण चौधरी पनि मोरिसस पुग्ने प्रलोभनमा ठगीमा परे । सुनसरी इटहरीका विवेक पोखरेलले मोरिसस लगिदिने भन्दै ७ लाख ७० हजार रुपैयाँ लगेको उनले गुनासो गरे ।

चौधरीले भने, ‘मोरिसस लाने भन्दै मलाई काठमाडौंमा ३ महिना र दिल्लीमा २ महिना राखियो ।’ यसरी महिनौं काठमाडौं र भारतको दिल्लीमा अल्झाएपछि उनले आफू ठगिएको थाहा पाए । दुःख गरेर कमाएको रकम दलालले ठगेपछि उनले पनि श्रम कार्यालयमा उजुरी दिए तर सुनुवाइ भएन । वैदेशिक रोजगारीमा पठाउने भन्दै दलालबाट ठगिएकापीडितहरू दैनिक उजुरी दिन श्रम कार्यालयमा आउँछन् ।

कार्यालयले भने उजुरी नै लिन छाडेको छ । श्रम कार्यालय प्रमुख सञ्जेललाई ठगीका मुद्दा नहेर्न भन्दै श्रम विभागले रोक लगाएपछि पीडितहरू निराश हुँदै फर्कनु परेको हो ।

आफ्नो कार्यकालको छोटो अवधिमै धेरै ठगिएका पीडितको २ करोड १२ लाख बढी ठगी रकम उठाएर प्रशंसा कमाएका सञ्जेललाई श्रम विभागले ठगी मुद्दा नहेर्न भन्दै पत्र पठाएको छ ।

विभागका निर्देशक राजेश्वर अर्यालले गत वैशाख ३१ मा वैदेशिक रोजगारीको नाममा ठगीएको भन्ने उजुरीमा कुनै कारबाही नगर्न भन्दै चलानी नम्बर २७२२ को पत्रबाट सञ्जेललाई निर्देशन दिएका छन् । त्यसखालका काम जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट हुने पत्रमा उल्लेख छ ।

श्रम तथा रोजगार विभागले पत्र पठाउनुअघि ठगीमा परेको २ करोड १२ लाख रुपैयाँ फिर्ता गराएका छन् भने ५६ लाख रुपैयाँ फर्ता गराउने प्रक्रियामा रहेको सञ्जेलले जनाए । पत्रपछि भने आफूले ठगीका मुद्दा हेर्न नमिल्ने उनले बताए । प्रदेश १ बाहेक अन्य प्रदेशका श्रमले ठगीका मुद्दा नलिएको उनले जनाए ।

प्रकाशित : कार्तिक २, २०७६ ११:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT