अंग्रेजी माध्यमपछि विद्यालय उत्कृष्ट

कान्तिपुर संवाददाता

अर्घाखाँची — कक्षा पाँचसम्म पढाइ हुने सन्धिखर्क नगरपालिका–८ नेपाली चौरस्थित जनता आधारभूत विद्यालयमा विद्यार्थी न्यून भएपछि कक्षा घटाएर तीनमा झारियो । त्यसपछि पनि ५ शिक्षक र ७ विद्यार्थी भए । थोरै विद्यार्थी भएपछि शिक्षा कार्यालयले ०७३ मा स्कुल बन्द गर्ने पत्र पठायो । गाउँलेले सुधार्ने भन्दै बन्द नगर्न माग राखे ।

प्रध्यानाध्यापक कमलप्रसाद गैरेसहित नयाँ शिक्षक आए । शिक्षकले घरदैलो गरेर अभिभावकको चाहना बुझे । अभिभावकले अंग्रेजी माध्यमका बोडिङ स्कुलको भन्दा राम्रो पढाइ हुनुपर्ने माग राखे । शिक्षकले त्यही अनुसार सुधारको काम थाले । संकटमा परेको त्यही विद्यालय अहिले सन्धिखर्क नगरपालिकाकै उत्कृष्ट बन्न सफल भएको छ । विद्यार्थी संख्या ९८ जना पुगेको छ । ७० प्रतिशत छात्रछात्रा नीजि विद्यालय छाडेर आएका हुन् । नीजि र सरकारी पाठ्यक्रम पढाइ हुन्छ । कक्षा ४ सम्म पढाइ हुन थालेको छ । वर्षेनी कक्षा बढाउँदै जाने प्रध्यानाध्यापक गैरेले बताए । भत्किन थालेको विद्यालयको भवन मर्मत गरिएको । नेपाली सेनाले दुई कोठाको भवन निर्माण गरेको छ । बाँसको बारले घेरिएको छ ।

गेट भित्र छिर्नासाथ विभिन्न थरीका फूलको बास्नाले स्वागत गर्छ । चिटिक्क छ । शिक्षक र अभिभावकले फूलमा मलजल गर्छन । भवन रंगरोगन गरिएको छ । अभिभावकले महंगो नीजि स्कुलबाट सन्तान ल्याएर यसमा भर्ना गरेका छन् । व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शिवप्रसाद पोखरेल र अभिभावक दैनिक विद्यालय आएर छोराछोरीको पढाइबारे शिक्षकलाई सोध्ने गर्छन । ‘०७३ सालमा म सरुवा भए र आउँदा ७ विद्यार्थी ५ जना शिक्षक थिए,’ प्रअ गैरेले भने, ‘शिक्षा कार्यालयले बन्द गर्ने निर्णय गरेको थियो । अभिभावक र स्थानीयबीच छलफल डाके, पढाइमा अब्बल बनाउन धेरै मेहनेत गर्‍यौं ।’ अंग्रेजी माध्यामबाट पढाइ भएपछि अभिभावकको ध्यान तानिएको उनले बताए । अहिले अंग्रेजीमा स्नातक ४ जना शिक्षक नीजि स्रोतमा राखेको गैरेले जनाए । ‘सदरमुकामको गंगाआधारभुत विद्यालयबाट ३० र बोडिङ छाडेर ३२ जना विद्यार्थी यहाँ आएका छन्,’ उनले भने । अभिभावकले नियमित शिक्षक छन्/छैनन् निगरानी गर्छन् ।

शिक्षकले छोराछोरीलाई घरमा पढाउन, धेरै काममा नलगाउन, मिठो बोल्न, गाली नगर्न अभिभावकलाई स्कुलमा बोलाएरै भन्छन् । विद्यार्थीले सफा कपडा लगाउने, सातामा दुई चोटी नुहाउने, नंग काट्ने, अरुसित नम्र भएर बोल्नुपर्छ । स्कुलमा तयारी खाना निषेध गरिएको छ । सबै विद्यार्थीले घरबाट टिफिनमा रोटी, भुटेको मकै, भात, सातु ल्याउँछन् । ‘खाजा खाने समय ३० मिनेट छुट्टाइएको छ, हामीले खाजा खुवाउँछौं,’प्रअ गैरेले भने ।

गतवर्ष देउसी भैलोबाट संकलित तीन लाख रुपैयाँले नीजि स्रोतका शिक्षकलाई एक वर्ष तलब दिन पुग्यो । पढाई राम्रो भएपछि यहाँको पाहारपाखा र भलायडाँडा सामुदायिक वनले वर्षमा एक लाख रुपैयाँ सहयोग गरेका छन । दरबन्दी नगर शिक्षामा माग गरिएको व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष पोखरेलले बताए । ‘पढाई राम्रो बनाउन निरन्तर गाउँलेबीच छलफल भइरहेको छ,’ उनले भने । बोडिङ छाडेर आएकालाई परीक्षा गराएरै यहाँ भर्ना गरिन्छ । अर्घाखाँची इङलिस बोडिङ स्कुलमा कक्षा ३ पढने अस्मिता पोखरेल यहाँ भर्ना हुन आइन् । उनी परीक्षा उर्तीण गरी भर्ना भइन । बोडिङमा भन्दा यहाँ पढाइ राम्रो छ, म खुसी छु, उनले भनिन । कक्षा ४ मा सुन्दर भुसाल, २ मा राजिब बञ्जाडे ४ मा पुजन भुसाल लगायत थुप्रै विद्यार्थी बोडिङ छाडेर यता आएका छन् ।

पढाई राम्रो नभएपछि घर अगाडीको स्कुल छाडेर महंगो बोडिङमा छोराछोरी पढाउन बाध्य थिए । ऋण काढेर भएपछि छोराछोरीलाई त बोडिङ पढाउनु पर्ने बाध्यता थियो, गाउँका धेरैले बोडिङ छाडेर यहाँ भर्ना गरेका छन्, पढाई राम्रो छ, स्थानीय अभिभावक पुष्करनाथ बञ्जाडेले भने । ‘सबै शिक्षकको हातमा हुँदो रहेछ, त्यस्तो स्कुल आज यति राम्रो पढाई हुन थाल्यो’, उनले भने, ‘छोराछोरीको पढाइप्रति बाआमालाई धेरै चिन्ता हुन्छ । ऋण काढेर भएपनि पढाउनुपर्छ ।’ सरकारीमै राम्रो पढाई भएपछि बोडिङ पठाउन धेरैले छाडेको उनले बताए । प्राय: दैनिक स्कुलमा अभिभावक गएर मेरो छोरा वा छोरीको पढाई कस्तो छ भनेर शिक्षकलाई सोध्ने उनले सुनाए ।

स्कुलको शैक्षिक गुणस्तर वृद्धि गर्न विद्यालय व्यवस्थापन समिति, अभिभावक, शिक्षक र गाउँले जागरुक र प्रतिबद्ध भएपछि दुई वर्षमै परिवर्तन हुन्छ भन्ने उदाहरण हो, सन्धिखर्क शिक्षा अधिकारी युगनारायण बस्यालले भने । नगर भित्रका स्कुल मध्ये जनता आधारभूत पढाई राम्रो हुनेमा उत्कृष्ट विद्यालय भएको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७६ १०:०९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

डाँडा बाँझै, बेंसीमा प्लटिङ

गिरुप्रसाद भण्डारी

(प्युठान) — खानेपानी, सडक, यातायातलगायतका सुविधा खोज्दै डाँडाका बस्तीबाट बेसी झर्ने क्रम बढेको छ । यसरी बसाइँ सर्दा डाँडा उराठ बनेका छन् । खेतीपाती गरिएको छैन । जमिन बाँझिन थालेका छन् । यसको चाप समथर फाँटमा परेको छ । खोला किनार र फाँट भरिएका छन् ।

जिल्लाको बाहाने, ठूलाबेसी, मच्छि, खप्रेङखोला, दाखाक्वाडि, रातामाता, ढुंगेठाटी, बरौला, दरभान लगायत धान उत्पादन हुने खेत अहिले महंगा घडेरी बनेका छन् । डाँडा क्षेत्रका उब्जाउ जमिन बाँझिएर झाडीमा परिणत हुन थालेको छन् । बेसी झर्नेको संख्या ह्वात्तै बढेपछि जग्गाको कारोवार गर्नेले खेत मासेर धमाधम प्लटिङ गर्न थालेका छन् । केही वर्ष अघिसम्म धान झुल्ने नौबहिनीको बाहाने फाँट, झिमरुकको मच्छि फाँट, गौमुखीको ठूलाबेसी फाँट, ऐरावतीको बरौला फाँट, प्यूठान नगरपालिकाको झिमरुक फाँट घरले भरिन थालेका छन् । ठाउ–ठाउमा प्लटिङ गरिएका छन् । धान उत्पादन हुने क्षेत्रमा प्लटिङ हुनु र खेति हुने पहाडका जमिन बाँझो हुनुमा सरकारी निति प्रमुख कारण रहेको यहाँका अगुवा बताउँछन् ।

जिल्लाका स्थानीय तहसँग आफ्नो क्षेत्रमा खेतियोग्य र बाँझो जमिन कति छ त्यसको तथ्यांक छैन । जग्गा बाँझै राख्ने प्रवृतिलाई कम गर्न स्थानीय तहले किसानको मन जित्ने नीति पनि बनाएका छैनन् । ‘स्थानीय सरकार संचालन भएको पनि तीन वर्ष भयो,’ गैरसरकारी संस्था महासंघका जिल्ला अध्यक्ष नेत्रमणी आचार्यले भने, ‘कुनै पनि स्थानीय तहको यस विषयमा ध्यान गएको छैन ।’ पहाड खोतलेर डाँडामा सडक पुर्‍याउन स्थानीय तह लागि परेको उनले बताए । ‘स्थानीय बेसी झरिसकेका छन्,’ उनले भने, ‘स्थानीय तह डाँडामा सडक पुर्‍याउने धुनमा पहाड खोतल्दै छन् ।’ डाँडामा सडक बनाउन जथाभावि डोजर, स्काभेटर लगाउदा बेसी झरेकालाई समेत बाढीको जोखिम बढेको आचार्यको भनाई छ ।

‘धान उत्पादन हुने खेतमा नयाँ बस्ती बनेको छ,’ प्यूठान नगरपालिका–४ का स्थानीय कुलचन्द्र पौडेलले भने,‘डाँडाका बस्तीमा सुविधा छैन । स्थानीय सुविधा खोज्दै बेसी झर्दै छन् ।’ गाउँमा परम्परागतरुपमा प्रयोग गर्दै आएका पँधेराहरूमा पानी सुख्दै गएपछि त्यसको सुविधाको लागि पनि खोला किनारमा बसाइ सर्नेक्रम बढेको पौडेलले बताए । १० वर्ष अघिसम्म प्यूठान नगरपालिका–५ र ६ को सीमा ढुंगेठाटी क्षेत्रमा एउटा पनि घर नभएकोमा हिजोआज २ सय बढि परिवारको बसोबास बसेर नयाँ गाउँ बनेको बताए । उनले ढुंगेठाटी क्षेत्रमा जुम्रीकाढाँ, माझकोट, टाकुरा लगायत डाँडाका बस्तीबाट स्थानीय बसाईसरेर आएको बताए ।

झिमरुक फाँट जोगाउने नगरपालिकाले योजना बनाएपनि रोक्न नसकिएको मेयर अर्जुनकुमार कक्षपतिले बताए । ‘आफ्नो जमिन प्रयोग गर्न रोक लगाउने कानुन हाम्रो हातमा छैन,’उनले भने,‘यसलेगर्दा फाँट मासिदै छ ।’ उनले पहिले डाँडामा बसेर फाँटमा खेति गर्नेहरूनै आफ्नो खेतमा घर बनाएर बेसी झर्दै गरेको बताए । नगरपालिकाले जग्गा बाँझो नराख्न अनुरोध गरेपनि गाउँमा खेति किसानीगर्ने युवाहरू बैदेशिक रोजगारिमा रहेका कारण बृद्ध, महिला, केटाकेटीले खेति किसान गर्न नसक्ने भएकाले गाउँको पाखो बाँझिदै गएको कक्षपति बताउँछन् । ‘युवापुस्तालाई गाउँमै रोजगारि दिने कार्यक्रमलाई जोड दिइरहेका छौ,’ कक्षपतिले भने, ‘युवाउद्यमी बनाउन कृषि र पशु पालनमा अनुदानको व्यबस्था गरेका छौ । ’ उनले नगरपालिका क्षेत्रको कृषि योग्य जमिनमा प्लटिङ गर्नबाट रोक लगाएको बताए ।

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७६ १०:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT