खानेपानीको समस्यामा वनकसवासा

कान्तिपुर संवाददाता

कपिलवस्तु — शिवराज नगरपालिका–१, वनकसवासाकी ६० वर्षीया चमेली विकको चुलोचौको गर्ने समय पिउने पानी जोहो गर्नमै बित्छ  । उनी आधा घण्टाभन्दा बढी समय हिँडेर एक गाग्री पानी लिएर घर फर्किन्छिन्  ।

दुई/तीन पटक ल्याएर उनी खाना बनाउन थाल्छिन् । उनीजस्तै कक्षा ३ मा पढ्ने आरती पुन पनि बिहान खोलामा पुगेर पानी ल्याउँछिन् । ‘बिहान पढ्नै पाइँदैन,’ उनले भनिन्, ‘ग्राग्रीमा पानी ओसार्दै ठिक्क छ ।’ सुकुम्बासी बस्तीको यो गाउँका बासिन्दाले प्रशस्त पानी प्रयोग गर्न पाउँदैनन् । अडकलेर प्रयोग गर्नुपर्छ । यो गाउँ अन्य आधारभूत सुविधाबाट पनि वञ्चित छ । कक्षा ३ सम्ममात्र विद्यालय छ । उपल्लो कक्षा नहुँदा बालबालिका पढ्नबाट समेत वञ्चित छन् ।

वनकसवासामा ७२ घर छन् । पूर्व–पश्चिम राजमार्गको पूर्व र पश्चिम वन क्षेत्रमा बाक्लो बस्ती छ । ०२८ सालमा राजमार्ग निर्माण गर्न आएका मजदुरहरू बस्न थालेपछि यहाँ बस्ती विकास भएको हो । त्यसपछि बिस्तारै बस्ती बढ्दै गयो । ०५६ सालदेखि बाक्लो बनेको हो ।

‘नातिनातिना यहीं जन्मे,’ स्थानीय ७२ वर्षीय भरत पुनले भने, ‘ज्याला मजदुरी गर्ने हामी गरिब थियौं । त्यही भएर यहीं बस्यौं । तर, पानीको समस्या उहिलेदेखिकै हो ।’ यस गाउँका बासिन्दाले टुकी बालेर बसेको ३५ वर्ष भयो ।

पहाडको फेदीमा बस्ती छ । जमिन तल ठूलठूला बोल्डर हुँदा ह्याण्ड पम्प गाड्न सकिँदैन । ओभरहेड ट्यांकीमा पानी जम्मा गरेर मात्र पिउने विकल्प छ । पहाडको टुप्पोमा रहेको पानीको मूलबाट गाउँलेले पहिले पानी ल्याएका थिए । जेनतेन चलेको थियो । तर, त्यहाँबाट अन्यत्र धेरै ठाउँमा पानी लैजान थालेपछि यहाँ समस्या भएको हो । दिनभरि हिँडेर बल्ल मूलमा पुगिन्छ । आउजाउमै समस्या हुँदा मूलको पानीको आश छाडेर खोलाको पानीले गुजारा चलाउन थालेको यहाँका सुनिल घिमिरेले बताए । ‘खोलाको पानी खान्छौं भन्दा धेरैले विश्वास गर्दैर्नन्,’ उनले भने, ‘बाध्य भएर फोहोर पानी पिउनुको विकल्प छैन ।’

यहाँ प्यूठान, अर्घाखाँची, बाग्लुङ र रोल्पा लगायतका जिल्लाबाट आएर बसेका छन् । यस बस्तीबाट खरका छाना हटाउने अभियान नगरपालिकाको छ । ‘नगरमा खरका छाना हटाउने अभियान सञ्चालन गरेका छौं,’ शिवराज नगरपालिका प्रमुख नेत्रराज अधिकारीले भने, ‘यस वर्ष बनकसवासलाई त्यो कार्यक्रममा समेट्छौं ।’

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७६ ११:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चिरिट्याट्ट ताल

तातो मौसम, व्यस्त जीवनशैलीबाट एकैछिन मुक्त भएर पानीका स्रोतनजिक सयर गर्न आउने आन्तरिक पर्यटक बढ्दै गएका छन्
मधु शाही

बाँके — घाम ढल्दै जाँदा नेपालगन्जस्थित रानी तलाउमा मान्छेको भीड लाग्छ  । बोटिङ गर्न, माछालाई चारो हाल्न र बालबालिका लिएर रमणीय दृश्य हेर्न स्थानीयले मन पराउन थालेका छन्  ।

विगत यस्तो थिएन । सात महिना पहिले बेबारिसे रहेको रानी तलाउमा अहिले मान्छेको घुइँचो छ । त्यस आसपासका व्यापारीसमेत आम्दानी बढ्न थालेकामा दंग छन् । ‘रानी तलाउ सुन्दर बनेपछि आम्दानी बढ्दै छ,’ आइसक्रिम व्यापारी कुन्दान खटिकले भने, ‘तलाउले खुसी दिएको छ ।’

झन्डै २३ लाख रुपैयाँ लगानीमा पुनः मर्मत गरिएको तलाउमा अहिले माछा पालन गरिएको छ । जसको उद्देश्य चारो हालेर व्यापार गर्ने हो । मान्छेहरू घन्टौं चारो हाल्ने र माछासँग रमाउन रानी तलाउ धाउने गर्छन् । खास गरी सार्वजनिक बिदाका दिनमा यहाँ आन्तरिक पर्यटकको भीड लाग्छ । सात महिनामा ९० हजारको हाराहारीमा पर्यटक घुम्न आएको रानी तलाउ सञ्चालक महोमद मम्ताज सेखले बताए । दुई हजार माछा नगरपालिकाले पोखरीमा छोडेको थियो । अहिले त्यसको संख्या बढेर तलाउ माछामय बनेको छ । बेलुका ५ बजेदेखि ८ बजेसम्म पर्यटकको घुइँचो लाग्छ । मम्ताजका अनुसार बोटिङ गर्नेको संख्या बढ्दै गए पनि नयाँ बोट नहुँदा सञ्चालनमा समस्या आएको बताए । ‘नगरपालिकाले पुरानै बोट दियो,’ उनले भने, ‘जम्मा चारवटा थिए, ती पनि फुटेका छन् । मर्मत गरेर चलाउन बाध्य छौं ।’

नेपालगन्जको मुटुमा रहेको रानी तलाउ यतिबेला स्थानीयलाई मनोरञ्जन दिने उपयुक्त थलो बनेको छ । वर्षको २१ लाख रुपैयाँमा नगरपालिकासँग ठेक्का लिएको मस्ताजले बताए । दुई सय वर्ष पुरानो इतिहास रहेको रानी तलाउ द्वन्द्वकालमा अलपत्र थियो । तत्कालीन नगर प्रमुख धवलशमशेर राणाले पुनःसंरचना बनाएर सञ्चालनमा ल्याए पनि द्वन्द्वकालमा फेरि भताभुंग भयो । उनी स्थानीय तहको चुनावपछि उपहानगरपालिका प्रमुख भएलगत्तै जीर्ण रानी तलाउ संरक्षणमा लागे । नगरपालिका अन्य तालतलाउ पनि जोगाउने अभियानमा छ ।कान्ति, फुटाह र वाटर पार्क पनि उस्तै नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–२२ (पुरैनी) र वडा–२१ (पुरैना)मा अवस्थित कान्ति ताल सयौं वर्ष पुरानो हो । १० करोडमाथिको लगानी रहेको यो ताल अहिले निर्माणधीन छ ।

‘कान्ति ताल नेपालगन्जको ड्रिम प्रोजेक्ट हो,’ प्रमुख राणाले भने, ‘दुई वर्षभित्रै पूरा गर्ने योजना छ ।’ पुष्पाञ्जली/पीएसजेबी कम्पनीले ९ करोड ४८ लाख रुपैयाँमा ठेक्का लिएको छ । २५ बिघा जग्गामा रहेको ताल लामो समयदेखि अलपत्र थियो । स्थानीयले फोहोर फाल्ने थलो बनाएका थिए । नगरपालिकाले अलपत्र तालको संरक्षण गर्न थालेपछि यहाँ स्थानीयका जमिनले समेत भाउ पाउन थालेका छन् । व्यापार, व्यवसायमा भविष्य देख्दै छन् । कान्ति ताल नजिकै घर भएकी ५० वर्षीया लक्ष्मी कोरीले एक कट्ठा जग्गामा पसल खोल्ने योजना बनाएको बताइन् । ताल बनेपछि उनको जमिनले तीन गुणा मूल्य पाउन थालेको छ । भविष्यमा व्यापारको राम्रो सम्भावना देखेकाले पसल खोल्ने सोच बनाएको उनले बताइन् । ‘ताल बन्दै छ, मान्छेहरू हेर्न आउन थालिसके,’ उनले भनिन्, ‘वरिपरिको खेतसमेत महँगो भइसक्यो ।’

कान्ति तालमा बोटिङ, माछा पालन, वृक्षरोपण, चिल्ड्रेन पार्क, पिकनिक स्पटलगायत अत्याधुनिक शैलीको संरचना बनाउने नगरको योजना छ । नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले हालसम्म पाँचवटा ताल संरक्षण गरेको छ । अरु चारवटा गर्ने तयारीमा छ । त्यससँगै स–साना तलाउको खोजी गरेर जनस्तरमा ताल जोगाउ अभियानमा जोड दिने रााणाले बताए । उपमहानगरपालिका–१९ मा रहेको फुटाह ताल पनि १५ लाख बराबरको लगानीमा सफा गरिएको उनले सुनाए । झन्डै चार बिघा जग्गामा रहेको तालमा भने व्यावसायिक रूपमा माछा पाल्ने र पदमार्ग बनाउने ड्रिम प्रोजेक्ट रहेको छ ।

नेपालगन्ज पुष्पलाल चोकनजिक रहेको वाटर पार्क निर्माण संघीय सरकारअन्तर्गत छ । ताल संरक्षण भइसकेपछि त्यसलाई व्यवस्थित गरेर सौन्दर्यकरणमा उपमहानगरपालिकाले नै जिम्मा दिने प्रमुख राणाले बताए । साढे तीन करोडको लगानीमा बन्दै गरेको वाटर पार्कले नेपालन्जको मुहार नै फेर्ने विश्वास छ । ‘ताल संरक्षणले प्राकृतिक सौन्दर्य बढ्छ भने एकातिर पर्यटकको आकर्षणले आयस्रोतमा सघाउ पुग्छ,’ उनले भने, ‘ताल जोगाउन भरमग्दुर प्रयास गर्दै छौं ।’

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७६ ११:३२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT