बाँके बगियामा रामलीला

रूपा गहतराज

(नेपालगन्ज) — सत्यमाथि विजयको प्रतीकका रूपमा मनाइने रामलीलाको रौनक नेपालगन्जमा सुरु भएको छ । रामलीलाको पूर्वसन्ध्यामा आइतबार रामलीला मैदानबाट शोभायात्रा निकालिएको छ । यहाँस्थित रामलीला मैदानमा घटस्थापनादेखि विजयादशमीको दिनसम्म राति ८ बजेदेखि १२ बजेसम्म रामलीला मञ्चन गरिन्छ ।

झण्डै डेढ सय वर्षदेखि एउटा अद्भुत कलाका रूपमा यो प्रस्तुत हुँदै आएको छ । दसैंभरि सहरमा यसको छुट्टै आकर्षण हुन्छ । आस्थाले जीवन पद्धतिलाई बाँधेर राखेको हुन्छ भन्ने विश्वासले नेपालगन्जको मौलिक इतिहास रामलीलालाई थामेको छ ।

नेपालगन्जले मुलुककै पहिलो नागरिक संस्थाका रूपमा ऐतिहासिक विरासत थामिरहेको छ । जीवन्त कला अर्थात् भगवान् श्रीरामको जीवनलीलालाई भारतको वृन्दावनबाट आएका २० जना भारतीय कलाकारले हरेक दिन
प्रस्तुत गर्नेछन् । यो क्रम विगत १ सय ५३ वर्षदेखि चलिआएको प्रामाणिक तथ्य रहेको रामलीला सञ्चालक समितिका कार्यवाहक अध्यक्ष सन्तोष कनोडियाले बताए ।

सन् १९२५ देखि नेपालगन्जको रामलीला मैदानमा मञ्चन हुँदै आएको यो कला नेपालीमाझ जति परिचित छ, त्यसभन्दा बढी भारतीयबीच लोकप्रिय छ । ‘भारतको उत्तरप्रदेशबाट लाखौं श्रद्धालु यस अवधिमा रामलीला दर्शनका लागि यहाँ आउने गर्छन्,’ कार्यवाहक अध्यक्ष कनोडियाले भने, ‘भारतीय युवामाझ लोकप्रिय भए पनि नेपाली युवामा आकर्षण बढाउन सकिरहेका छैनौं । तसर्थ, अहिले नेपालमा कसरी प्रचारप्रसार गर्ने भन्नेमा हामी केन्द्रित छौं ।’

उत्तरप्रदेशको बहराइच, श्रावस्ती, लखिमपुर, खिरीबाट समेत रामलीला हेर्न यहाँ आउनेहरूको घुइँचो लाग्छ । रावण बधका दिन सबैभन्दा बढी भीड लाग्छ । रामलीलाका लागि भारत वृन्दावनबाट निम्त्याइएका दुई दर्जन कलाकारको टोलीले राम र सीताको जीवनीमा आधारित विभिन्न कथालाई नाट्य रूपमा प्रस्तुत गर्ने गर्छन् । यो क्रम रावण बध नहुञ्जेलसम्म चल्छ ।

मुलुकभित्र यसका लागि कलाकार पाइँदैनन् । त्यसैले रामलीलाको मञ्चन यहाँ महँगो पर्ने गरेको सरोकारवालाले बताए ।

कलाकारको पारिश्रमिकदेखि खाने, बस्ने र मञ्च व्यवस्थापनका लागि खर्च हुने गर्छ । घटस्थापनादेखि सुरु रामायणमा आधारित रामलीला रामको राज्याभिषेक अर्थात् विजयादशीको रातिसम्म चल्छ । ‘महँगीसँगै हरेक वर्ष रामलीला मञ्चन खर्च पनि बढ्दै गएको छ,’ कार्यवाहक अध्यक्ष कनोडियाले भने, ‘यस वर्ष पनि १५ लाख रुपैयाँको हाराहारीमा खर्च हुने अनुमान गरिएको छ । अझ पनि दाताको पर्खाइमै छौं ।’

रामलीला सञ्चालक समितिका प्रचारमन्त्री विष्णुलाल कुमालले रामलीला पश्चिम नेपालकै सम्पदा भएको बताए । ‘रामलीला संस्कार र परम्पराको धरोहर हो,’ उनले भने, ‘यसको संरक्षण अहिलेको नयाँ पुस्ताका लागि पनि आवश्यक छ ।’

बाँके बगियाको खुला चौरलाई रामलीला मैदान नामकरण गरेर मञ्च निर्माण गरिएको छ । ‘रामलीला हाम्रो संस्कृति बनिसक्यो । भगवान् रामको आदर्श र मर्यादाको प्रचारका लागि पूर्वजले सुरुआत गरेका हुन्,’ प्रचारमन्त्री कुमालले भने, ‘रामले आफ्ना प्रजाका लागि गरेको त्याग, परिवारप्रतिको समर्पण र एउटा राजाले प्रजालाई गर्ने व्यवहारबारे कथा प्रस्तुत गरिन्छ ।’ पारिवारिक सम्बन्धमा आइरहेको विचलनका कारण र परिवारभित्र एकता, प्रेम र सद्भाव कायम गर्न रामलीलाले सकारात्मक सन्देश दिने उनले बताए ।

‘दसैंको अवसरमा मञ्चन गरिने रामलीलाले नयाँ पुस्तामा धार्मिक महत्त्वको स्मरण गराउँछ,’ स्थानीय बलराम हेमकारले भने, ‘प्रजा र राजाको मात्र होइन, परिवारमा पनि कस्तो सम्बन्ध हुनुपर्छ भन्ने यस लीलाले दर्शाएको छ ।’

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७६ १०:१२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हुलाकी सडक निर्माण सुस्त

भूषण यादव

वीरगन्ज — वीरगन्ज–ठोरी हुलाकी सडकको निर्माण सुस्त गतिमा भइरहेको छ । २२ महिना अगाडि सम्झौता भई निर्माण सुरु भएकोमा हालसम्म ६० प्रतिशत भौतिक प्रगति हुनुपर्नेमा करिब २३ प्रतिशत मात्र निर्माण भएको हुलाकी सडक आयोजनाको वीरगन्ज कार्यालयले जनाएको छ । ६० किलोमिटरको वीरगन्ज–ठोरी सडक खण्ड २ अर्ब ११ करोड ८९ लाख रुपैयाँमा दुई भागमा अमर/पप्पु/कनटेक जेभीलाई ठेक्का लगाइएको थियो ।

२०७४ मंसिर १ मा सम्झौता भएको आयोजना ०७७ जेठ २० सम्म निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्ने छ । आयोजनाका इन्जिनियर सुनिलकुमार गुप्ताका अनुसार ठेकेदार कम्पनीले विभिन्न बहाना देखाएर निर्माणमा ढिला सुस्ती गर्दै आएको छ । वीरगन्जदेखि चमरीटोलसम्मको ठेक्का २१.३८ र चमरी देखि ठोरीसम्मको ठेक्काको २५.७ प्रतिशत भौतिक प्रगति भएको कार्यालयका प्रवक्तासमेत रहेका गुप्ताले जनाए ।

भारतीय अनुदानमा निर्माण भइरहेको हुलाकी सडकको प्राविधिक कन्सल्ट्यान्टसमेत भारतीय कम्पनी नै नियुक्त भएको छ । परियोजनाको प्राविधिक कन्सल्ट्यान्ट भारतीय कम्पनी नेसनल हाइवेज एन्ड इन्फ्रास्ट्रक्चर डेभलपमेन्ट कर्पोरेसन लिमिटेड हो । ठेकेदारको ढिला सुस्ती र पटक पटकको बहानाले भारतीय कन्सल्ट्यान्टसमेत आजित बनेका छन् । ‘समस्या नभएका ठाउँमा समेत ठेकेदारले काम गरेका छैनन्,’ एक भारतीय कन्सल्ट्यान्ट भन्छन्, ‘हरेक ७/८ दिनमा म्याद थपको गुनासोसहित एउटा पत्र ठेकेदारबाट आउँछ ।’

कन्सल्ट्यान्टका अनुसार जग्गा अधिग्रहण नभएको, विद्युतको पोल नहटेको, समयमा भुक्तानी नपाएको, खोलाबाट ढुंगा/गिट्टी नपाएको लगायतका समस्या देखाएर काम नभएकाले ठेक्काको म्याद थप्ने आशयको पत्र पठाउने गरेको छ । ‘हुलाकी सडकको क्यारेज वे (गाडी चल्ने भाग) मा कहि पनि बिजुलीको पोल छैन्,’ ती प्राविधिक भन्छन्, ‘मुआब्जाको विवाद पनि बहुअर्वामा मात्र हो, तर, पनि निर्माण कार्यले गति लिन सकेको छैन् ।’

निर्माण कम्पनी पप्पु कन्स्ट्रक्सनको आयोजना व्यवस्थापक जोस्वा अब्राहमले निर्माण सामग्री अभावको कारण ढिलाइ भएको बताए । ‘सब–वेश निर्माणका लागि चाहिने सामग्री नै अभाव छ,’ कान्तिपुरसँग उनले भने, ‘वेश निर्माण नगरी अरू काम गर्नै सकिन्न । भुक्तानीको समस्या र किलोमिटर क्षेत्रमा मुआब्जा विवाद पनि कायमै छ ।’ हुलाकी सडक निर्माणका लागि भण्डारण गरिएका ढुंगा/गिट्टी ठेकेदार कम्पनीका प्रतिनिधिले ‘अफ सिजन’ मा दोब्बर मूल्यमा बिक्री गरेको स्थानीयले आरोप लगाएका छन् ।

वीरगन्ज ठोरी हुलाकी सडक खण्डको वीरगन्जको प्रतिमा चौकदेखि बहुअर्वाभाटासम्मको १० किलोमिटर सडक पहिलेदेखि नै पिच गरिएको छ । जसमध्ये प्रतिमा चौकदेखि रामगढवा पुलसम्म महानगरपालिकाले निर्माण गरेको पक्की पिच छ ।

‘त्यो पिच मापदण्डअनुसार भएकाले त्यस क्षेत्रमा आयोजनाले पिच गर्दैन,’ एक भारतीय कन्सल्ट्यान्टले भने, ‘पुल अगाडिको दुई सय मिटर पिच तोडेर पक्की पिच निर्माण हुन्छ ।’ रामगढवा पुलदेखि बहुअरी चोकसम्मको पिच गुणस्तरीय रहेकाले त्यसमाथि पिच निर्माण गरी दायाँ/बायाँ २ मिटरको सोल्डर बनाउन ठेकेदार कम्पनीलाई निर्देशन दिइएको छ ।

बहुअरी देखि अलौँ(आईसीपी जाने मोड) सम्मको एक किलोमिटर चार सय मिटर सडक स्तरोन्नति यस आयोजनाबाट हटाइएको छ । ‘उक्त सडक खण्ड अन्य योजनामा परेकाले हुलाकी सडक स्तरोन्नति आयोजनाबाट हटाइएको हो,’ नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा ती प्राविधिकले भने, ‘त्यसबाट बचेको पैसाले माग भएको स्थानमा कल्भर्ट निर्माण गरिनेछ ।’ यसैगरी सुक्खा बन्दरगाहदेखि तिलावे पुलसम्म र तिलावे पुलदेखि बहुअर्वाभाटासम्म पक्की पिच भए पनि त्यस्सको गुणस्तर मापदण्डबमोजिम नमिलेकाले त्यसलाई उप्काएर पुनः पक्की पिच गरिनेछ ।

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७६ १०:०९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT