वर्षाले जतासुकै पहिरो

माधव अर्याल

(पाल्पा) — यहाँको पूर्वखोला गाउँपालिका ५, वीरकोटस्थित वीरकोट–बर्दले खण्डमा पहिरो खसेपछि विगत ५ दिनदेखि सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ । लामो तथा छोटो दूरीका सवारी साधन चल्न सकेका छैनन् । यस क्षेत्रका विद्यार्थीलाई विद्यालय जान समस्या भएको छ ।

पाल्पाको पर्यटकीय क्षेत्र तानसेन–रानीमहल खण्डको हात्तीढुंगानजिकै बिहीबार खसेको पहिरो ।  तस्बिर : माधव/कान्तिपुर

अविरल वर्षासँगै पहिरो खसेपछि सडक अवरुद्ध भएको हो । वर्षा नरोकिएको र ढुंगा खसिरहेको हुँदा सडकमा यात्रा गर्न समस्या भएको स्थानीय सीमा श्रेष्ठले बताइन् । पहिरोले सडक अवरुद्ध भएपछि विद्यार्थी विकल्पका रूपमा साँघुरो र झन्डै एक घण्टा लामो दूरीको बाटोबाट विद्यालय पुग्ने गरेको जनकल्याण आधारभूत विद्यालयका शिक्षक जीनबहादुर सारुले बताए ।

सडक बन्द हुँदा सिंगो गाउँ प्रभावित भएको छ । ३५ बढी घरधुरी रहेको भैसादी, आफरडाँडालगायत गाउँका स्थानीयलाई आवतजावत गर्न समस्या भएको छ । उता, फोक्सिङकोटका बासिन्दाले १५ दिनदेखि सवारी साधनमा यात्रा गर्न पाएका छैनन् । उनीहरूलाई पहिरोले नाकाबन्दी लगाएको स्थानीय एवत सारुले बताए । अघिल्लो शुक्रबारदेखि सवारीका साधन चल्न नसकेको उनले सुनाए । फोक्सिङकोट वडा कार्यालयबाट बाहिर जान ५ नाका छन् । तर, अहिले कुनै पनि सुचारु हुन नसकेको उनले बताए । पूर्वी नाका रिमीघाको लभडाँडामा पहिरोले नाकाबन्दी गरेको छ । स्थानीय र ताहुँ प्रहरी चौकीका प्रहरी जवानहरूसमेत आएर पहिरो सफा गरे पनि सडक खुल्न सकेको छैन ।

अर्को मूख्य नाका पश्चिम रानीबासको पुछार लम्भारमा सिरानदेखि बर्खे भल पस्दा बाटो भ्वाङ परेको छ । पश्चिमको अर्कै नाका छ । हुँगीको असेर्दी जोड्ने नाका पनि पहिरोले समस्या पारेको छ । झर्लेङ भएर राम्दी निस्कने नाकामा पनि पहिरोले सवारी साधन चल्न सक्ने अवस्था छैन । स्थानीयबाट उठाएको पैसाले खनेको बाटो बिगारिदिएको स्थानीयले बताए । वैकल्पिक नाका गाबुडाँडा झेस्काङ हुँदै अँगाहाखोला झर्ने नाकामा पनि पहिरोले हिंड्न सकिने अवस्था छैन ।

हरेक वर्ष सडक खन्नका लागि जिल्लाका सबै स्थानीय तहले करोडौं रकम खर्च गर्छन् । दुई–चार घरपरिवार भएको स्थानमा समेत भोटको प्रभाव पार्न लाखौं खर्चेर बनाएका सडक अहिले कामै नलाग्ने भएका छन् । अविरल वर्षाले जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रमा जाने सबैजसो सडक सवारी साधन चल्नै नसक्ने अवस्थामा छन् । पानीले सडक बगाएपछि यात्रु, बिरामी र अन्य मानिसले सास्ती बेहोर्नु परेको रानीमहल जाने सडकछेउका होटल व्यवसायी सुशील कुँवरले बताए । सदरमुकाम तानसेनदेखि पश्चिम छहरा जाने बाटो हिलाम्य छ । बाँसटारी–खहरे–झडेवा सडक पनि उस्तै छ । आर्यभन्ज्याङदेखि रामपुर, निस्दी र पूर्वखोला जाने बाटोसमेत क्षतविक्षत छ । लसुनेदेखि रम्भाको पाँच सय मिटर सडकसमेत अवरुद्ध छ ।

अधिकांश गाउँपालिका केन्द्र पुग्ने सडक भत्किएका छन् । हिउँदको समयमा करोडौं रकम खर्च गरेर बाटो खन्ने र वर्षाको भेलले बगाउँदा जनता सडक सञ्जालबाट टाढा भएका हुन् । रम्भा गाउँपालिकाले गत वर्ष खनेका कुनै पनि सडकमा अहिले गाडी गुड्न सकेका छैनन् ।

पूर्वखोला गाउँपालिकाको केन्द्र, रिङनेरह जाने सडक पनि वर्षा हुनासाथ बन्द छ । तानसेन हुँदै हुमिन–रिङनेरह जाने सडकको स्तरोन्नतिको काम भए पनि पानी पर्नासाथ सडक बिग्रेको छ । निस्दी, माथागढी, तिनाउ, रिब्दीकोट, रम्भा, पूर्वखोला, रैनादेवी छहराले लाखौं खर्चेर बनाएर सडकमा अहिले गाडी गुड्नै मुस्किल पर्ने गरी बिग्रिएका छन् ।

बिहीबारदेखि एकतर्फी
तीन दिनदेखिको अविरल वर्षाले सिद्धार्थ राजमार्गलगायत जिल्लाका अधिकांश सडक अवरुद्ध भएकामा बिहीबारदेखि एकतर्फी खुलेका छन् । सिद्धार्थ राजमार्गको राम्दीदेखि सिद्धबाबा क्षेत्रका दर्जनौं स्थानमा पहिरो गएको छ । सिद्धबाबा, झुम्सा, आर्यभन्ज्याङलगायत स्थानमा पहिरो खसेकामा प्रहरीले एकतर्फी सडक सुचारु गरिएको जनाएको छ । प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकृत कृष्णप्रसाद सापकोटाका अनुसार अर्घाखाँची जाने सडकको बतासे र रामपुर जाने सडकको जब्गादीनजिक बाहेक अन्यत्र बिहीबारदेखि सडक एकतर्फी खुलेको छ ।

झुम्सा, दोभान, सिसुवालगायत स्थानमा खसेको पहिरो हटाउने कार्य सकिएको छ । प्रहरी र सडक डिभिजनले डोजर, स्काभेटर लगाएर एकतर्फी चलाएका हुन् । राजमार्गको आर्यभन्ज्याङलगायत स्थानमा पहिरो खसेको छ । जिल्लाको पूर्व भेग जोड्ने आर्यभन्ज्याङ–रामपुर सडक खण्डको जब्गादीबाहेक सिलुवाको बासुका, सानो गल्धा, बैछाप, रामपुरको गिजिनडाँडालगायत स्थानमा अविरल वर्षाले पहिरो खसेपछि बाटो एकतर्फी भएको छ । जिल्लाकै रम्भाको हुँगी असेर्दीस्थित रामपुर–पीपलडाँडाअन्तर्गत कालीगण्डकी करिडोरमा पहिरो खसेको छ । यहाँ डोजर लगाएर एकतर्फी बनाइएको छ । तानसेन–तम्घास सडकअन्तर्गत विभिन्न स्थानमा पहिरो खसेको छ । तानसेनबाट हार्थोक–बतासे सडकमा पनि पहिरो खसेको छ ।

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७६ १०:२१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

होमस्टेमा परम्परागत संस्कृतिलाई प्राथमिकता

सम्झना रसाइली

(तनहुँ) — नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० र गण्डकी प्रदेश सरकारले घोषणा गरेको आन्तरिक पर्यटन भ्रमण वर्षलाई लक्षित गर्दै यतिबेला ग्रामीण पर्यटन प्रवर्द्धनका कार्यक्रमलाई तीब्रता दिइएको छ । यही कार्यक्रम अन्तरगत संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय काठमाडौंले तनहुँको भानु नगरपालिका–१३ टुटेपानीमा होमस्टे (घरबास)मा संस्कृति प्रवर्द्धन सम्बन्धी अभिमुखिकरण कार्यक्रम गरेको छ ।

भानुको टुटेपानी सामुदायिक होमस्टेको समन्वयमा मन्त्रालयले गण्डकी प्रदेशका नवलपुर, स्याङ्जा, बाग्लुङ, पर्वत, म्याग्दी, कास्की, मनाङ, लमजुङ, गोरखा, मुस्ताङ जिल्लाको एक/एक वटा र तनहुँका पाँचवटा होमस्टे सञ्चालक समितिका पदाधिकारीलाई भेला गराई ग्रामीण पर्यटनमा स्थानीय समुदायको परम्परागत भाषा, संस्कृति, रितिरिवाजको महत्वका विषयमा अभिमुखिकरण गरेको मन्त्रालयका उपसचिव हरिकृष्ण ज्ञावलीले बताए ।

उक्त अभिमुखिकरण कार्यक्रममा सहभागी होमस्टे सञ्चालकले आ–आफ्नों अनुभव आदान–प्रदान गर्दै संस्कृतिको महत्वका विषयमा चर्चा गरेका थिए । पहुँनाहरूलाई परम्परागत सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गरी स्वागत गर्दा सबैलाई लोभ्याउने गरेको भानु नगरपालिका–१३ स्थित टुटेपानी सामुदायिक नमूना होमस्टेका अध्यक्ष क्याप्टेन होमबहादुर गुरुङले बताए । उनी भन्छन्, ‘होमस्टेमा आउँने पाहुँनालाई गुरुङ समुदायको परम्परा अनुसार टिका र रिपा लगाई दिने तथा सांस्कृतिक नृत्य प्रस्तुत गरी स्वागत गर्दा पाहुनाहरूलाई मनोरञ्जन हुनुका साथै नयाँपुस्तालाई संस्कृति हस्तान्तरणसँगै प्रचारप्रसारमा समेत टेवा पुगेको छ ।’

होमस्टेमा आउने पाहुँनालाई बाह्रमासे घाँटु नाच, कृष्ण चरित्र, सोरठी, झ्याउरे, पाउँदुरे, चुड्का लगायतका गुरुङ समुदायको परम्परागत साँस्कृतिक कार्यक्रम देखाउने गरेको र यी सांस्कृतिक कार्यक्रमले होमस्टेमा आएका पाहुनालाई थप आकर्षित गर्ने गरेको उनी बताउँछन् । उनले भने, ‘ग्रामीण पर्यटन र होमस्टे सञ्चालनका लागि परम्परागत संस्कृतिले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दो रहेछ ।’ बाग्लुङको भकुण्डेमा अतिथि सत्कार होमस्टे सञ्चालन पश्चात परम्परागत संस्कृति संरक्षणका साथै पर्यटन प्रवर्द्धनमा टेवा पुगेको होमस्टेका अध्यक्ष खिमबहादुर थापा बताउँछन् । ‘हामेस्टे नहुँदा भैरवथान मन्दिर दर्शन गर्न आउने पर्यटकलाई राति बस्नको लागि समस्या हुने गर्दथ्यो,’ अध्यक्ष थापाले भने, ‘विसं २०७३ मा अतिथि सत्कार होमस्टे सञ्चालन पश्चात भक्तजनलाई घर फर्किन ढिलाइ भएपनि समस्या भएको छैन ।

यसले गर्दा यस क्षेत्रमा पर्यटनको राम्रो आकर्षण बढ्नुका साथै स्थानीय स्तरमै रोजगारीको वातावरण सिर्जना हुँदा आर्थिक पाटो पनि बलियो बन्दै गएको छ ।’ विशेष गरेर मगर समुदायको बाहुल्यता भएको उक्त होमस्टेमा मगर समुदायको परम्परागत संस्कृति प्रदर्शनीका साथै संरक्षणमा पनि होमस्टे लागि परेको छ । अध्यक्ष थापाले भने, ‘हाम्रो परम्परागत बाँजागाँजा के–कस्ता हुन्छन् भन्नेबारे हामीलाई त्यति थाहा थिएन । अहिले हामीले धेरै पुराना–पुराना लोपोन्मुख संस्कृति, नाचगानको पनि खोजतलास गरी होमस्टेमार्फत त्यसलाई जीवन्त गर्ने प्रयास गरेका छौं ।

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७६ १०:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्