स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी

जल्पा, सिलुवा र देवी नगरलाई घोषणा गरिसकेकाले पूर्वखोला गाउँपालिकालाई ‘जिरो होम डेलिभरी’ को तयारीमा
माधव अर्याल

पाल्पा — जिल्लाको पूर्वखोला गाउँपालिकाका सबै गर्भवती स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी भएका छन् । त्यसैले गाउँपालिकाले छिट्टै सबै वडालाई ‘जिरो होम डेलिभरी’ घोषणा गर्ने तयारी गरेको छ । गाउँपालिका अध्यक्ष नुनबहादुर थापाले जल्पा, सिलुवा र देवीनगरलाई घोषणा गरेपछि सिंगो गाउँपालिकाको तयारी गरेको बताए । रिङनेरह, हेक्लाङ र वीरकोट यसअघि नै घोषणा भइसकेका छन् । 

पाल्पाको पूर्वखोला गाउँपालिका–६, हेक्लाङलाई सबै गर्भवती स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी भएको प्रमाणपत्र प्रदान गरिँदै ।तस्बिर : कान्तिपुर

गाउँपालिकाले सबै स्वास्थ्य संस्थामा ६ जना अनमी र पाँच जना कार्यालय सहयोगी भर्ना गरिसकेको अध्यक्ष थापाले बताए । ‘हामीले नागरिकको स्वास्थ्यलाई ध्यान दिएर सोही अनुसारको सहयोग गरेका छौं,’ उनले भने, ‘यसबाट प्रतिफल पनि देखिएको छ ।’ उनले आमा र नवजात शिशुको स्वास्थ्यलाई ख्याल गर्दै स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी गराउँदा सुरक्षित हुने बताए ।


गाउँपालिकाले सबै गर्भवती महिलालाई अस्पतालमा सुत्केरी हुन आग्रह गर्दै सचेतनामूलक कार्यक्रमसमेत गरेको छ । नर्सिङ कर्मचारीलाई गाउँगाउँमा खटाउने र स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुन आउन प्रोत्साहन गर्ने गर्छन् । सोही अनुसार भौगोलिक विकटता भए पनि अहिले सबै गर्भवती स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी हुन आएको हेक्लाङ स्वास्थ्य चौकी प्रमुख अमृतविक्रम श्रेष्ठले बताए ।


उनका अनुसार पूर्ण संस्थागत सुत्केरीको प्रमाणपत्र पाए पनि आगामी दिनमा चुनौती थपिएको बताए । ‘जति घोषणा गर्न सहज छ, त्यति यसलाई निरन्तरता दिन गाह्रो छ भन्ने लागेको छ,’ उनले भने । गाउँपालिकाले पनि नर्सिङ कर्मचारीलाई गर्भवती खोजी गर्न हिंड्दाको सामान्य सुविधा प्रदान गरेको छ । त्यसले पनि उनीहरूमा हौसला मिलेको छ ।


गाउँपालिकाका सूचना अधिकारी मोहन ढकालले पूर्वखोलालाई प्रदेश ५ कै पहिलो सबै गर्भवती स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी हुने गाउँपालिका बनाउने योजना रहेको बताए । उनले सोही अनुसार काम अगाडि बढाएको बताए । पूर्वखोला गाउँपालिकाले सुत्केरी र उनका सहयोगीलाई निःशुल्क खानाको व्यवस्था गरेको छ । ‘यसले पनि संस्थागत सुत्केरी हुनलाई प्रोत्साहन भएको छ,’ सूचना अधिकारी ढकालले भने, ‘घरमै सुत्केरी हुने दरलाई शून्यमा झार्न र स्वास्थ्य संस्थामा नै पुगेर सुत्केरी हुन आकर्षित गराउनमा ठूलो सहयोग पुगेको छ ।’


हेक्लाङ र जल्पामा कर्मचारीले नै पकाएर खुवाउँछन् । अन्य स्वास्थ्य संस्थाले बिल पेस गर्ने गरेका छन् । वडामा रहेका स्वास्थ्य चौकीका साथै तानसेनका मिसन र लुम्बिनी मेडिकल कलेजमा गएर सुत्केरी हुने गर्छन् । गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष भागिरथी भट्टराईका अनुसार संस्थागत सुत्केरी बढाउन सहयोग गर्दै आएको बताइन् ।


उनका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७५/७६ देखि कार्यक्रम सुरु गरेको हो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा पूर्वखोला–१, सिलुवा स्वास्थ्य चौकीमा ४२, वडा–२ को जल्पा स्वास्थ्य चौकीमा २०, वडा–३ को रिङ्नेरह स्वास्थ्य चौकीमा २५, वडा–४ को देवीनगर स्वास्थ्य चौकीमा १४, वडा–५ को वीरकोट स्वास्थ्य चौकीमा ४१ र वडा–६ को हेक्लाङ स्वास्थ्य चौकीमा २७ जनाले प्रसूति सेवा लिएका थिए ।


सुत्केरी आमा र शिशुको ज्यान अकालमै नजाओस् भनेर स्वास्थ्य संस्थामा नै पुगेर सेवा लिनका लागि गर्भवतीलाई आकर्षित गर्ने ग्रिएको हो । गाउँमै स्वास्थ्य सेवा सहज प्रवाह गर्न सिलुवाको तामाखानी, जल्पाको साठीकोल र वीरकोटको भोर्सेमा सामुदायिक स्वास्थ्य एकाइ केन्द्र सञ्चालन भएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत भेषराज पन्थले बताए ।


‘गाउँपालिकाले स्वास्थ्य संस्थामा नै सुत्केरी हुन जानेलाई प्रोत्साहन स्वरूप ६ सय रुपैयाँ पनि दिने गरेको छ,’ उनले भने, ‘चार पटकसम्म नियमित गर्भ परीक्षण गराउनेलाई एक क्यारेट अण्डा पनि दिइएको छ ।’ गत आर्थिक वर्षमा एक जनाले मात्र घरमै बच्चा जन्माएको तथ्यांक छ ।


प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत पन्थका अनुसार कम्तीमा करोड बजेट वार्षिक रूपमा स्वास्थ्यका क्षेत्रमा खर्च हुँदै आएको छ । ३७ लाख ७७ हजार रुपैयाँ स्वास्थ्य क्षेत्रमा गाउँपालिकाले राखेका कर्मचारीका लागि खर्च हुन्छ । वच्चा जन्मेपछि २४ घण्टा, तीन दिन र सात दिनमा घरमा नर्सिङ कर्मचारीसहित पठाउने गरेको छ । प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७६ ०९:४२

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

किसानलाई उत्पादनमा आधारित अनुदान

माधव अर्याल

मैनादी, पाल्पा — रिब्दीकोट–७ मैनादीका मानबहादुर बम्रेलले २० दिनमा १ लाख २५ हजार रुपैयाँभन्दा बढीको टमाटर बिक्री गरे । उनको बारीमा अझै पनि लटरम्मै टमाटर छन् । आधा पनि बिक्री नभएको उनको अनुमान छ ।


‘भाउ पाइयो भने अझै १ लाखभन्दा बढीको टमाटर बिक्री गर्छु,’ उनले भने, ‘यस वर्ष राम्रो फल्यो ।’ स्थानीय तुलबहादुर कुँवरको बारीमा पनि लटरम्म टमाटर फलेका छन् । उनले पनि एक–एक दिन बिराएर बिक्री गरिरहेका छन् । भाउ पाएपछि यस वर्ष उनीहरूले दोब्बर आम्दानी गर्ने योजना बनाएका छन् । ‘गत वर्ष भाउ नै पाइएको होइन,’ कुवरले भने, ‘यस वर्ष राम्रो भाउ आएको छ ।’

अहिले मैनादीका झन्डै सय घरपरिवारलाई टमाटर बिक्री गर्ने हतारो छ । टमाटरसँगै अन्य तरकारी पनि लगाएका छन् । मलेसियाबाट फर्केका मानबहादुर रास्कोटी पनि तरकारी खेतीबाट मनग्य आम्दानी हुँदा खुसी छन् । गाउँमै गठित मैनादी कृषि सहकारीको सदस्य बनेका उनले टमाटरलगायत तरकारी खेती गरेका छन् ।

चार वर्षअघि यहाँ सहकारी खेती सुरु भएको थियो । सोही खेतीलाई सिको गर्दै यहाँका किसान व्यावसायिक बनेका हुन् । यस वर्ष गाउँपालिकाले किसानलाई उत्पादनमा आधारित अनुदान दिने घोषणा गरेपछि थप हौसिएका छन् । सहकारीमार्फत बजार व्यवस्थापन हुने गरेको छ ।

मैनादी कृषि सहकारी संस्थाका १ सय १२ जना सदस्य छन् । त्यसमध्ये एक सय बढीले व्यावसायिक खेती गरेका छन् । अहिले अधिकांशले २ लाखभन्दा बढीको तरकारी बिक्री गर्छन् । एक दिन बिराएर सय क्विन्टल बढी टमाटर बजार पठाएका छन् । यस वर्ष टमाटर खेतीबाट १ करोड ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी भित्रिएको छ । अझै ५० लाख बढीको टमाटर बारीमै रहेको सहकारीका अध्यक्ष बेनबहादुर पुन मगरले बताए । गत वर्ष ४५ रुपैयाँ किलोमा बिक्री भएको टमाटर अहिले प्रतिकिलो ७४ रुपैयाँ किलोसम्म बिक्री भएको उनले बताए ।

सहकारीकै कारण भारतीय सैनिकका पेन्सनर, पूर्वकर्मचारी, तराई झरेका समेत पहाड फर्केर तरकारी खेती गरेका छन् । सुरुमा तानसेन त्यसपछि बुटवल, स्याङ्जा, पोखरासम्म टमाटर र तरकारी पठाइन्छ । ‘यस वर्ष अधिकांश टमाटर पोखरा बजार पुगेको छ,’ सहारा बचत तथा ऋण सहकारीका अध्यक्ष दानबहादुर कुँवरले भने, ‘बुटवल र भैरहवाबाट माग आएको छ तर पठाउन सकिएको छैन ।’ यस वर्ष पोखराको बजार पाल्पाली टमाटरले ढाकेको छ । ‘हाम्रो गाउँमा बल्ल समृद्धि आएजस्तो भएको छ,’ सहकारीका पूर्वअध्यक्ष उमेरबहादुर कुँवरले भने, ‘अहिले महिला, पुरुष, युवा सबै तरकारीमा रमाएका छन् ।’ सहकारीमा आबद्ध सबैले अनिवार्य तरकारी खेती गर्नुपर्छ ।

रिब्दीकोट गाउँपालिकाले तरकारीको बीउ अनुदानमा दिएको छ । सहकारीले एग्रोभेट चलाएको छ । त्यसले सदरमुकाममा भन्दा पनि सस्तो मूल्यमा गाउँमै दिन्छ । ‘सुरुका वर्षमा बुझाउन गाह्रो भयो,’ कुँवरले भने, ‘पछि बिस्तारै सबैले बुझे ।’ यस वर्ष २ लाख ७५ हजार किलो टमाटर निकासी हुने अनुमान छ ।

रिब्दीकोट गाउँपालिकाले टमाटरमा किलोमा डेढदेखि अढाई रुपैयाँ अनुदानको व्यवस्था गरेको छ । गाउँपालिका अध्यक्ष नारायणबहादुर जीसीका अनुसार व्यावसायिक खेतीले किसानलाई समृद्धिको बाटोमा लगेको छ । ‘हामीले दिने अनुदान न्यून भए पनि किसानले राहत पाउने महसुस गरेका छन्,’ उनले भने, ‘यसबाट गाउँपालिकालाई नै अर्थोपार्जन हुने भएको छ ।’ समूह र सहकारीमा आबद्ध किसानले ताजा टमाटर क्यारेटका क्यारेट पोखरा, बुटवल र भैरहवाको बजारमा लैजाने गरेको उनले बताए ।

उपाध्यक्ष लक्ष्मी खनालका अनुसार गाउँसभाको निर्णयबाट किसानलाई सहकारी र समूहमा संकलन गरेको उत्पादनका आधारमा अनुदान दिने नीति छ । ५ सय १ देखि २ हजार केजीसम्म सहकारीमार्फत बिक्री गर्ने किसानलाई प्रतिकेजी २ रुपैयाँ ५० पैसा अनुदान दिइन्छ ।

२ हजार १ देखि ५ हजार केजीसम्म उत्पादन गर्नेले २ रुपैयाँ र ५ हजार केजीभन्दा माथि उत्पादन गरी बिक्री वितरण गरेमा १ रुपैयाँ प्रतिकेजी अनुदान पाउने कार्यविधि बनेको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत ऋषिराम अर्जेलले बताए । ‘अघिल्लो वर्ष दुध, टमाटरका लागि कार्यविधि बनाएका थियौं,’ उनले भने, ‘यस वर्ष फलफूल र मासुका लागि थप गरेका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०७:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×