सीमापारि बर्दिया गाउँ

ठाकुरसिंह थारू

बर्दिया — सीमावर्ती भारतको बहराइच जिल्ला मिहिपुरवामा रहेको एउटा गाउँको नाम बर्दिया छ । सीमा जोडिएको उक्त गाउँलाई स्थानीय बरदिया भन्छन् । मधुवन नगरपालिका ३, धनौराबाट दशगजा पार गरेपछि यो गाउँ आउँछ ।

भारतको बहराइच जिल्ला मिहिपुरवा क्षेत्रमा रहेको बर्दिया गाउँ । तस्बिर : ठाकुरसिंह/कान्तिपुर 

त्यहाँ थारू समुदायको बाक्लो बसोबास छ । यहाँका बासिन्दा र मधुवन, ठाकुरबाबा र बारबर्दिया नगरपालिकाका बासिन्दासँग ‘रोटीबेटी’ को सम्बन्ध छ ।

दुवैतिरका स्थानीयको भाषा, संस्कार र संस्कृति मिल्ने भएकाले उनीहरूबीच कसिलो सम्बन्ध कायम भएको छ । यताको जिल्ला र उताको गाउँको नाम मेल खान्छ । घर कहाँ हो ? दुईतर्फी नागरिकको जवाफ हुन्छ, ‘हमार घर बर्दिया ।’ यकिन गर्न प्रतिप्रश्न गर्नुपर्छ, ‘नेपाल कि भारत ?’ नाम जुर्नुका पछाडि ऐतिहासिक तथ्य छ । लामो समयसम्म उक्त भारतीय गाउँ बर्दियासँगै जोडिएको थियो । सन् १८६० नोभेम्बर १५ मा नेपाल–भारत सीमा छुटयाउन दशगजा कोरिएपछि स्थानीय विभाजित बनेका हुन् ।

जिल्लाबाट अलग्गिएपछि गाउँको नाम बर्दिया रहेको स्थानीय बताउॅछन् । ‘म जान्ने भएदेखि वारिपारिका गाउँको नाम बर्दिया भएको थाहा छ । पुर्खाले पहिले दुवै गाउँ जोडिएको भनेको सुनेको हुँ,’ मधुवन ३ का वडासदस्य ६३ वर्षीय लौटनदास थारूले भने, ‘गाउँको नाम मात्रै मिलेको छैन, हाम्रो मन पनि मिल्छ । दुवैतिरको सौहर्दपूर्ण सम्बन्ध छ ।’ तत्कालीन भारतीय बिट्रिस सरकारले नोभेम्बर १५ का दिन बाॅके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर नेपाललाई दिएपछि नयाँ मुलुक भन्ने गरिएको हो ।

भारतमा भएको सिपाही विद्रोहका बेला इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारको अनुरोधमा नेपालले गोर्खाली फौज पठाएर सहयोग गरेपछि ती जिल्ला फिर्ता पाएको हो । सीमा बाँधिएपछि केही भाग नेपालको बर्दियामा पर्‍यो, केही भाग भारततर्फ गयो । जिल्लाको नामकरणका पनि थुप्रै किंवन्दती छन् । कुनै बेला १२ गोठाला (थारू भाषामा बरदिवा) थिए । उनीहरूकै नामबाट जिल्लाको नामकरण भएको भनाइ छ ।

भारततर्फको बर्दियाका ६५ वर्षीय पुजुवा थारूले पनि दुवैतर्फको गाउँ पहिले जोडिएको बताए । दशगजा कोरिएपछि दुवैतिरको गाउँ अलि पछि सरेका हुन् । नेपालतर्फको गाउँतर्फ भएको जंगल सकिएको छ । गाउँ विस्तार हुने क्रममा छ । भारततर्फ भने दशगजाबाटै जंगल सुरु हुन्छ । केही मिनेटमै भारतीय बर्दिया गाउँ भेटिन्छ । ‘भारतको भए पनि सबथोक नेपाली गाउँका स्थानीयसँग मिल्छ । बिहेबारी चल्छ । चाडपर्व पनि सँगै मनाउँछौं,’ ६५ वर्षीय पाका पुजुवाले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०९:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बजारभरि जुम्ली स्याउ

अर्ग्यानिक स्वाद भएकाले यहाँका बासिन्दा बढी मूल्य तिरेर भए पनि जुम्ली स्याउ नै खरिद गर्छन्
मधु शाही

बाँके — ढुवानी सहज भएपछि नेपालगन्जभरि जुम्लाका स्याउ बिक्री भइरहेको छ । यहाँका ठेलावालादेखि डोका–डोकामा बोकेर घरघरै स्याउ बिक्री गर्नेको घुइँचो बढेको छ । भदौ सुरु भएपछि जुम्लाबाट स्याउ यहाँ भित्रिन थालेको हो । 

कोहलपुरकी ३५ वर्षीया सावित्री भण्डारी डोकाभरि स्याउ बोकेर ‘जुम्लाको स्याउ हजुर’ भन्दै नेपालगन्ज बजार डुल्छिन् । यसरी डुलेको २ घण्टामै डोको रित्तिन्छ । स्याउ बिक्री गर्न जुम्लाबाट आएर उनी आफन्तको घरमा बसिरहेकी छन् । गाडीबाट स्याउ ढुवानी गरी ल्याउँछिन् ।

त्यसपछि पसल, घरदैलो र बजारसम्म त्यसलाई बिक्री गर्न डुल्ने गरेको उनले बताइन् । एक दिनमा ५० किलोसम्म बिक्री गरिरहेको उनले सुनाइन् । भदौ र असोज महिनाभरि जुम्लाका स्याउ व्यापार गर्न आफू नेपालगन्ज झरेको उनको भनाइ छ । झन्डै ३ कठ्ठा भिरालो जमिनमा लटरम्म फलेका स्याउले गाउँमा बजार नपाएर खेर जान थालेपछि त्यही बिक्री गर्न नेपालगन्ज झरेको उनले बताइन् ।

‘सबै यहाँसम्म ल्याएर बेच्न पाए त पैसाको दुखै हुन्थेन,’ उनले भनिन्, ‘धेरै कुहेरै जान्छन् । बेचे पनि गाउँको बजारमा कौडीको मूल्यमा बिक्छ ।’ उनका अनुसार स्थानीय बजारमा ३० देखि ५० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा बिक्री गर्नुपर्छ । त्यही स्याउ नेपालगन्जमा १ सय ८० रुपैयाँसम्ममा बिक्री भइरहेको छ । पहिले यस सिजनमा भारतबाट फलफूल ल्याएर बिक्री गरिन्थ्यो । अहिले व्यापारीले जुम्लाकै स्याउ बेच्ने गरेको स्थानीयले बताए ।

सिजन अनुसारको फल रुचाउने र अर्ग्यानिक हुने भएकाले जुम्लाको स्याउको माग बढदै गएको बीपी चोकस्थित फलफूल व्यापारी मिलन गुप्ताले सुनाए । तुलनात्मक रूपमा जुम्लाको स्याउको मूल्य भारतको तुलनामा ६० रुपैयाँ बढी छ । अर्ग्यानिक स्वाद भएकाले यहाँका बासिन्दाले बढी मूल्य तिरेर भए पनि जुम्ली स्याउ नै खरिद गर्ने गरेको उनले सुनाए । दुई महिना भारतीय स्याउ नभई जुम्लाकै स्याउ व्यापार गर्ने गरेको उनले बताए ।

उनका अनुसार नेपालगन्जबाहेक काठमाडौंमा समेत माग बढ्न थालेको छ । उनले दैनिक ८ देखि १० किलोसम्म स्याउ काठमाडौंमा भाइको पसलमा पठाउने गरेको सुनाए । ‘त्यहाँ भाइले २ सय प्रतिकिलोमा बेच्छ,’ उनले भने, ‘मागे अनुसार स्याउ पुर्‍याउन सकिएको छैन ।’

त्रिभुवन चोकमा फलफूल व्यापार गरेर बस्ने गायत्री चौधरीले दैनिक २० किलो जुम्ली स्याउ बिक्री गर्दै आएको बताइन् । भर्खरै रुखबाट टिपेर ल्याएजस्तै ताजा हुने हुँदा मान्छेले रुचिका साथ खरिद गर्ने गरेको उनको बुझाइ छ । कहिलेकाहीं बजारमा जुम्लाकै स्याउ हो कि होइन भनेर परीक्षा लिने ग्राहकसँग उनले झेल्नुपर्छ। चौधरी समुदायकी भएकीले स्याउ किन्नुअगाडि व्यापारीको मुहार हेर्ने गरेको उनले सुनाइन् ।

‘जुम्लाकै मान्छेले बेचे भने पत्याइ हाल्छन्,’ उनले भनिन्, ‘हामीले बेच्दा झुक्याएको भन्दै शंका गर्छन् ।’ उनका अनुसार चिनियाँ, भारतीय र जुम्लाको स्याउको आकारबाट छुटयाउन सकिन्छ । हल्का बांगो भएको, किरा लागेजस्तो र साना आकारका स्याउ जुम्लाका हुने उनको दाबी छ ।

मौसमी फलफूलमा यतिबेला सबैभन्दा राम्रो व्यापार जुम्ली स्याउको भएको उनले सुनाइन् । रानीतलाउस्थित सब्जीमन्डीमा तरकारी व्यापार गर्ने निजामुद्दिन राईले स्याउ व्यापार सुरु गरेका छन् । जुम्ली स्याउको माग बढेपछि उनी यतातिर लागेका हुन् ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्