दूधको मूल्य उपभोक्तालाई नबढाउन सुझाव

बिचौलियाले लिने फाइदा घटाउने हो भने उत्पादन मूल्य प्रतिलिटर २० रूपैयाँसम्म बढाउन सकिने किसानको दाबी ।
अमृता अनमोल

बुटवल — सरकारले दूधको मूल्य बढाउने तयारी गरिरहेकै बेला रूपन्देहीका अगुवा किसानले उपभोक्ता मूल्य वृद्धि नगरी किसानले पाउने मूल्य तोक्न सुझाव दिएका छन् । बिक्रेतालाई मापदण्डमा ल्याउने हो भने उपभोक्ता मूल्य बढाउन नपर्ने उनीहरूको दाबी छ ।

त्यसका लागि सरकारले उपभोक्ता र किसानबीचको दूधको मूल्य अन्तर अध्ययन गर्न र बिचौलियाले लिने गरेको फाइदा हटाउन माग गरेका छन् ।

भारती गाई फार्म देवदहका संचालक राजेन्द्र गुप्ताले बिचौलियाले लिने फाइदा घटाउने हो भने उत्पादन मूल्य प्रतिलिटर २० रुपैयाँसम्म बढाउन सकिने बताए । उनका अनुसार दानापानी, श्रम र जग्गाको भाडा जोडदा किसानलाई एक लिटर दूध उत्पादन गर्न करिब ५५ देखि ६० रुपैयाँ पर्छ । तर, उनीहरू प्रतिलिटर सरदर ४५ रुपैयाँमै दूध बिक्री गर्छन् । बजारमा उपभोक्ताले प्रतिलिटर ८० रुपैयाँमा किन्ने गरेका छन् । ‘यस्तोमा किसानलाई मूल्य दिन उपभोक्ता मूल्य बढाउनु पर्दैन,’ उनले भने, ‘बिचौलियाको
फाइदा घटाए पुग्छ ।’

दूध बिक्रेताले कति फाइदा लिने भन्ने स्पष्ट नीति नहुँदा उत्पादक र उपभोक्ता ठगिएका छन् । लुम्बिनी एग्रो फार्मका संचालक शशी शर्मा पौडेलले सरकारले उपभोक्ताकहाँ पुर्‍याउँदा लाग्ने मूल्य किटान गरे पनि किसान र उपभोक्ता ठगिनबाट बच्ने बताए । ‘सरकारी स्वामित्वको दुग्ध विकास संस्थानले नै किसानबाट ४५ रुपैयाँमा किनेको दूध फ्याट निकालेर ८० रुपैयाँमा बेचेर ठगेको छ,’ उनले भने, ‘उनीहरूको फाइदा घटाएर किसानको मूल्य बढाउनुपर्छ ।’

करिब पाँच सय गाई पालेका पौडेलले दैनिक २ हजार २ सय लिटर दूध उत्पादन गरेका छन् । दुग्ध सहकारी र दुग्ध विकास संस्थानले प्रतिलिटर ४५ देखि ५० रुपैयाँ दिंदा लागत नउठेपछि अहिले आफैंले बेच्छन् । ६५ देखि ७० रुपैयाँ प्रतिलिटरमा बुटवल र भैरहवा बजारमै दूध खोसाखोस छ,’ उनले भने, ‘त्यही दूधमा सहकारी र डीडीसीले किन दोब्बर मुनाफा राखेका हुन्छन्, सरकारी निकायले सोध्नुपर्छ ।’

सरकारले धेरै वस्तुमा उत्पादक र बिक्रेताले लिन सक्ने मुनाफा किटान गरेको छ । तर, दूधमा छैन । त्यसको फाइदा बिचौलियाले लिएका हुन् । बिचौलियाको फाइदा नघटाई दूधको मूल्य बढाउँदा किसान र उपभोक्तामाथि अन्याय हुने दूध उत्पादक किसानको गुनासो छ ।

‘अहिलेसम्म काम गर्ने कालु दूध खाने भालु भएको छ,’ भगवती गाई फार्म ओमसतियाका ढुण्डीराज शर्माले भने, ‘किसानलाई उत्पादन मूल्य दिन र उपभोक्तालाई ठगिनबाट बचाउन बीचको फाइदा घटाउनै पर्छ ।’ ०७४ सालमा दूधको मूल्य बढेको थियो । किसानले उपभोक्ता मूल्य हेरेर उत्पादन मूल्य बढाउन र बीचको मूल्य घटाउन सुझाव दिएका छन् । तर, सरकारले वास्ता गरेन ।

किसानलाई फ्रतिलिटर चार, बित्रेतालाई दुई र उपभोक्तालाई १० रुपैयाँसम्म बढाएको थियो । दूध तत्काल खेर जाने र प्रशोधन गर्नुपर्ने उत्पादनमा पर्छ । दूधमा बढीमा १० देखि १५ प्रतिशतसम्म फाइदा राख्ने अन्तर्राष्ट्रिय प्रचलन छ । यहाँ पनि दूधमा बढीमा १५ प्रतिशतसम्म बिक्रेतालाई दिए पुग्ने किसानले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०९:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सल्यानमा थपिए ११ वटा सिंचाई कुलो

विप्लव महर्जन

सल्यान — सल्यानका विभिन्न स्थानमा परम्परागत कुलो भत्काएर पक्की कुलो बनेका छन् । यसले उब्जनी बढ्ने भन्दै स्थानीय किसान खुसी देखिएका छन् ।

कृषि ज्ञानकेन्द्रले आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा विनियोजन गरेको २ करोड २२ लाख रूपैयाँबाट जिल्लाका बिभिन्न ठाँउमा ११ वटा सिँचाइ कुलो निर्माण भएका हुन् । ५ किलोमिटर लामो पक्की कुलोबाट तीन सय घरपरिवार लाभान्वित भएका ज्ञानकेन्द्रका कृषि अधिकृत रेशमकुमार बस्नेतले बताए । उनका अनुसार कुलो बनेपछि २३ हेक्टर जग्गामा किसानले बाह्रैमास सिँचाइ सुविधा पाएका छन् ।

कृषि ज्ञानकेन्द्रको अनुदानमा बनगाडकुपिण्डे नगरपालिका–१०, टाटकेमा पक्की कुलो बनेको छ । ज्ञानकेन्द्रको ८ लाख अनुदानमा ७ सय ५० मिटर पक्की सिँचाइ कुलो निर्माण गरिएको हो । कुलो निर्माणपछि अहिले स्थानीयलाई धानबालीमा सिँचाइ गर्न सहज भएको छ । उनीहरूले तरकारी खेतीसमेत गर्न थालेका छन् । ‘पहिले त मकै र गहुँमात्र लगाउँथ्यौं, अहिले धान र तरकारीसमेत लगाउन थालेका छौं,’ स्थानीय चम्फा पुरीले भनिन्, ‘बाह्रैमास बाली लगाउन पाइने भएपछि खुसी लागेको छ ।’

त्यस्तै ज्ञानकेन्द्रकै अनुदानमा कालीमाटी गाउँपालिका १, लहरेमा पनि जर्खेनी सिँचाइ कुलो निर्माण भएको छ । ७ लाख अनुदानमा १ सय ३८ मिटर लामो कुलो निर्माण भएको हो । कुलो बनेपछि १ सय ५० रोपनी जग्गामा सिँचाइ सुविधा उपलव्ध भएको छ । ‘कुलो बनेपछि हामीले मकै काटेर धान रोपिसकेका छौं,’ लक्ष्मीपुरका किसान केशव बोहोराले भने, ‘सिँचाइले हामीलाई धेरै सुविधा दिएको छ ।’ उनले पक्की सिँचाई कुलोले खेतीप्रति नित्साहित भएका किसानलाई उत्साहित बनाएको बताए । सिँचाई अभावमा कतिपयले त खेतीपाती नै छाडिसकेका उनको भनाइ छ । सिँचाईपछि तीनवटा बाली लगाउन मिल्ने उनको भनाइ छ ।

शारदा नगरपालिका(६, बरलामा निर्मित कुलोले त्यहाँको १ सय ५ रोपनी जग्गामा सिँचाइ सुविधा पुगेको छ । कुलोबाट एक दर्जन किसान लाभान्वित भएका कृषि ज्ञानकेन्द्रले जनाएको छ । कच्ची कुलोलाई पक्की संरचनामा ढालेपछि बर्षातको समयमा धानबाली लगाएको जग्गामा सिँचाइ गर्न सजिलो भएको बरलाका किसान टोपेन्द्रप्रसाद गौतमले बताए । ‘कुलो कच्ची भएका कारण बर्षायाममा पनि खेतमा सिँचाइ गर्न धौ थियो,’ उनले भने, ‘कच्ची कुलोले गर्दा पानी बीचैमा हराउने गर्थ्यो, कुलो भत्किने समस्याले बारम्बार सताउँथ्यो, अहिले धेरै राहत भएको छ ।’

ज्ञानकेन्द्रका कृषि अधिकृत बस्नेतले किसानलाई कृषिप्रति आकर्षित गर्न सिँचाइमा ध्यान दिइएको बताए । सिँचाइ अभावमा अब खेतबारी बाँझो नरहने उनको भनाइ छ । ‘सिँचाइ सुविधापछि गाउँमा कृषिको व्यावसायिकीकरणमा पनि टेवा पुग्नेछ,’ उनले भने, ‘यसले गर्दा गाउँमा केही पनि छैन भन्दै रोजगारीको लागि विदेश जाने युवालाई पनि गाउँमै रोक्न सहयोग मिल्नेछ ।’ ज्ञानकेन्द्रले साना सिँचाइ आयोजना कार्यक्रमअन्तर्गत सिँचाई कुलो निर्माण गर्दै आए पनि अझै पनि जिल्लामा करिब ४ हजारहेक्टर खेतीयोग्य जग्गा बाँझो रहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०९:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्