दोहोरिँदै क्षयरोग

औषधि सेवन गर्ने बिरामीले मदिरा सेवन गर्दा निको भइसकेको रोग बल्झिएर धेरैले ज्यान गुमाएको सापडाँडा स्वास्थ्य केन्द्रको भनाइ
गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — प्यूठान नगरपालिका–३, डाँडागाउँको कुमाल बस्तीमा क्षयरोगका बिरामी बढेका छन् । यस वडामा मात्रै ३४ जना क्षयरोगका बिरामी भेटिएका हुन् । औषधि सेवन गर्ने बिरामीले मदिरा सेवन गर्दा निको भइसकेको रोग बल्झिएर धेरैले ज्यान गुमाएको सापडाँडा स्वास्थ्य केन्द्रको भनाइ छ । 

‘धामीझाँक्रीको भर र मदिरा सेवनका कारण क्षयरोगका धेरै बिरामीले ज्यान गुमाइरहेका छन्,’ सापडाँडा स्वास्थ्य केन्द्रका प्रमुख गोविन्दराज घिमिरेले भने, ‘एकपटक निको भएर फेरि दोहोरिएको क्षयरोगका बिरामीबाट अरूमा रोग सर्ने सम्भावना अधिक हुन्छ । यहाँ यस्तै भएको छ ।’ पछौटेपन, गरिबी र अशिक्षाका कारण यहाँका कुमाल समुदाय संकटमा छन् ।


अवसरबाट समेत उनीहरू वञ्चित छन् । उनीहरूलाई कसरी नगरपालिकाभित्र बसोवास गर्ने अन्य समुदायसरह मूल प्रवाहमा ल्याउन सकिन्छ भन्नेबारे नगर कार्यपालिका गम्भीर छलफल भएको नगर प्रमुख अर्जुनकुमार कक्षपतिले बताए । ‘यहाँका महिला र पुरुषले बिहानैदेखि मदिरा सेवन गरेको भेटिन्छन्,’ उनले भने, ‘उनीहरूलाई कसरी मदिराको लतबाट छुटाउने भन्नेमा हामी चिन्तित छौं ।’ मदिरा सेवन गर्नेलाई सामाजिक सुरक्षा भत्ता नदिनेसम्मको डर देखाउँदा पनि मदिरा सेवन गर्न नछाडेको उनले बताए ।


‘कुनै समय बिजुवार क्षेत्रको आधा झिमरुकको फाँट यहाँकै कुमालहरूको थियो,’ स्थानीय शारदाराम शर्माले भने, ‘अहिले सबैले खेत बेचेर खाए ।’ उनले यहाँका कुमाल अचेल दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्ने, झिमरुकको फाँट अँधियामा लगाएर खाने गरेको बताए । जिल्लालाई पूर्ण खोपयुक्त, पूर्ण साक्षर र खुला दिसामुक्त क्षेत्र घोषणा गरिएको छ ।


तर, कुमाल गाउँको समस्या भने जस्ताको तस्तै छ । कुमालहरूको दैनिकी मजदुरी गरेर बित्छ । उनीहरूले गुजारा चलाउनकै लागि अरूको काम गर्नुपर्छ । कुमालहरू रोग, शोक, भोक र अभावसँग लडदै आएका छन् । स्थानीयका अनुसार विविध समस्यासँग जुध्दै आएका उनीहरूले मदिरा सेवन गर्ने ‘लत’ बसालेका छन् । उनीहरू आफ्ना लागि घरेलु मदिरा उत्पादन गर्छन् । अत्यधिक मदिरा सेवनले ल्याएको समस्याको चौतर्फी पीडा कुमाल समुदायले बेहोर्दै आएका छन् ।


अभिभावकको हेरचाह अभावले धेरै बालबालिका अहिले पनि विद्यालयबाहिरै छन् । उनीहरूलाई पोषणयुक्त खानाको अभाव छ । स्थानीय तहले यसबारे गम्भीर रूपमा सोच्नुपर्ने कुमाल अगुवा छन्दबहादुर कुमालले बताए । ‘डाँडागाउँका कुमाल समुदायको अवस्था निकै दयनीय छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले हाम्रो समाज शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा निकै पछि परेको हो ।’ उनका अनुसार यहाँका कुमालको संख्या पाँच सयजति छ । ५० वर्षमाथिका पुरुष निकै कम छन् । मदिरा सेवनले कुमाल समुदाय उच्च मृत्यु दरले पीडित छ ।


‘यहाँ गरिबी र पछौटेपन बढी छ । महिलाहरू कुपोषित छन्,’ सापडाँडा स्वास्थ्य केन्द्र प्रमुख घिमिरेले भने, ‘रोगी आमाबाट जन्मने बच्चा पनि कुपोषित नै हुन्छन् । वास्तवमा यहाँका कुमाल समुदाय संकटमा छन् ।’ उनले कुमाल समुदायलाई मूल प्रवाहमा ल्याउन नगरपालिकाले विशेष योजना बनाउनुपर्ने बताए । ‘वडा ३ मा मात्रै २१ जनाको खकारमा क्षयरोगका किटाणु देखिएका छन्,’ उनले भने, ‘धेरै बिरामीले नियमित औषधि सेवन नगर्दा यहाँका कुमाल समुदायमा क्षयरोग दोहोरिरहेको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २, २०७६ ०९:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खाजाले विद्यार्थी नियमित

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — आइतबार जाउलो, सोमबार खीर/अन्डा, भुजा, मंगलबार हलुवा, बुधबार अन्डा, चना, बिहीबार भुजा–दालमोट साथै फलफूल । यो हो, रम्भा मावि ताहुँका कक्षा १ देखि ५ कक्षासम्मका विद्यार्थीको खाजा तालिका ।

शुक्रबारबाहेक सातामा पाँच दिन विद्यालयमै खाजा बनाएर खुवाउने गर्छन् । सहायक प्रधानाध्यापक कमल बस्यालका अनुसार दैनिक फरक–फरक शिक्षकलाई खाजा व्यवस्थापनका लागि संयोजक तोकिएको छ । खाजाका लागि शिक्षक र कर्मचारीले सहयोग गर्छन् । ‘खाजा तयारी गर्न खासै समस्या छैन,’ शिक्षक शारदा श्रेष्ठले भनिन्, ‘कहिलेकाहीं खीर खुवाउन दूधको अभाव हुन्छ ।’

रम्भा गाउँपालिका–५, ताहुँस्थित रम्भा माध्यमिक विद्यालयमा गत वैशाखबाट सुरु दिवा खाजा कार्यक्रम यतिबेला प्रभावकारी बनेको छ । परीक्षणका रूपमा तीन महिनाका लागि सुरु गरेको दिवा खाजाले राम्रो प्रभाव देखिएको शिक्षक रजिता थापाले बताइन् । यसका लागि गाउँपालिकाले बजेट व्यवस्थापनमा सहयोग गरेको छ ।

रम्भा गाउँपालिकाको सहयोगमा विद्यार्थी खाजा कार्यक्रम सुरु गरेको विद्यालयले जनाएको छ । ‘हरेक बार फरक खाजा खुवाउँदा विद्यार्थीमा दिउँसो खाजा खाने समयमा घर जाने बानी हटेको छ,’ उनले भने, ‘सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थी टिकाउन दिवा खाजा कार्यक्रम प्रभावकारी बनेको छ ।’

बाल कक्षादेखि कक्षा ५ सम्म २९ बालबालिकाले दैनिक खाजा खान्छन् । सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थी ल्याउन मुस्किल छ । ल्याए टिकाउन मुस्किल हुने शिक्षक बताउँछन् । बालबालिकाले पनि विद्यालयमा खाजा खान पाएपछि नियमित भएको बताए । अभिभावकले पनि छोराछोरीलाई ढुक्कसँग विद्यालय पठाउन थालेका छन् । दिउँसोको समयमा खाजा खाने व्यवस्था भएपछि बालबालिकालाई विद्यालय पठाउन कुनै समस्या नभएको अभिभावकको प्रतिक्रिया छ ।

आगामी वर्षमा पनि पोषणयुक्त खाजाको व्यवस्था मिलाउने गरी गाउँ कार्यपालिकामा छलफल चलिरहेको गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष राधाकुमारी श्रेष्ठले बताइन् । उनका अनुसार ताँहुको रम्भा मावि र जनता प्राविमा यसरी खाजा खुवाउने गरिएको छ । अन्य विद्यालयमा पनि यसरी विद्यालयमै खाजा खुवाउन निर्देशन दिएको उनले बताइन् ।

गाउँपालिका अध्यक्ष विष्णुप्रसाद भण्डारीका अनुसार रम्भाका रम्भा माविबाहेक पनि ३५ विद्यालयमा यो कार्यक्रम लागू भएको छ । यसबाट १ हजार ८ सय ४४ विद्यार्थी लाभान्वित भएका छन् । दैनिक प्रतिविद्यार्थी १५ रुपैयाँ खाजा खर्चका लागि छुट्याइएको छ । ‘आवश्यक परेमा रकम थप गर्न पनि तयार छौं,’ उनले भने, ‘तर, खाजाको रकम सदुपयोग हुनुपर्छ । विद्यार्थीले नै खाजा खान पाउनुपर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २, २०७६ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×