अतिक्रमणमा ताल

नवीन पौडेल

परासी — विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत प्रक्रियामा रहेको पश्चिम नवलपरासीस्थित पाल्हिनन्दन गाउँपालिका ६ सनई हकुहीमा रहेको ऐतिहासिक नन्दन ताल अब पोखरीमा परिणत भएको छ ।

करिब १ सय ४० बिघामा फैलिएको तालको जग्गा स्थानीयले अतिक्रमण गरेर खेती गर्दै आएका छन् । संरक्षण र प्रवद्र्धनका लागि बर्सेनि रकम विनियोजन भए पनि अतिक्रमणकारीको अवरोधले रकम फ्रिज हुने गरेको छ । बर्सेनि अतिक्रमण चपेटमा पर्नु र संरक्षणका लागि गुरुयोजना नबन्दा तालको अस्तित्व नै खतरामा परेको हो ।

विभिन्न सरकारी निकायको कार्यालय स्थापना गर्नुपर्ने भएपछि गाउँपालिकाले अहिले धमाधम सार्वजनिक जग्गा खोजिरहेको छ । पालिका अध्यक्ष बैंजुप्रसाद गुप्ताका अनुसार नन्दन ताल अतिक्रमण चपेटामा परेका कारण यसलाई हटाएर पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न लागिएको छ । ‘लामो समयदेखि अतिक्रमणमा परेको भए पनि राजनीतिक स्थायित्व नहुँदा अतिक्रमण रोक्न सकिएको थिएन,’ उनले भने,
‘अतिक्रमण रोकेर सुन्दर पार्क र तालको संरक्षण गर्न कार्ययोजना तयार पारेका छौं ।’ ताल अतिक्रमणसँगै जलचर र जल वनस्पति पनि लोप हुँदै छन् । नन्दन तालजस्तै पूर्वी र पश्चिम नवलपरासीका ऐतिहासिक तालतलैया धमाधम अतिक्रमण भइरहेका छन् । खेतीपाती वा बस्ती बसाउने नाममा सार्वजनिक ताल पुरेर संरचना निर्माण गर्दासमेत प्रशासन र स्थानीय तह मौन बस्दा यस्तो प्रवृत्ति झनै बढेको छ । रामग्राम नगरपालिका क्षेत्रमा मात्र ५० भन्दा बढी ताल तथा सार्वजनिक पोखरी छन् ।

केही वर्षअघि स्थानीयले तालको पानी खान्थे । अहिले ताल सुक्दै जाँदा पानीको स्रोत नै सकिएको छ । नगरपालिकाले ताल संरक्षण गरेर आयआर्जन गर्ने योजना ल्याए पनि खासै प्रभावकारी हुन सकेको छैन । केन्द्रबाट वातारवरण मैत्री योजना आउँदा सार्वजनिक तालमा वृक्षरोपण र माछापालन गरे पनि कार्यक्रम सकिएपछि भने यसले निरन्तरता पाउन सकेको छैन । नगरपालिका सहरी विकास शाखाका प्रमुख रुदल यादवका अनुसार सार्वजनिक जग्गा र तालको खोजी भइरहेको छ । केही
स्थानमा हुने गरेका अतिक्रमण प्रयास रोकिएको उनले दाबी गरे ।

पश्चिम नवलपरासीकै बर्दघाट नगरपालिका जहदास्थित पुरातात्त्विक एवं ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको बुद्धमंगल तालको अवस्था उस्तै छ । यो गौतम बुद्धसँग सम्बन्धित ताल हो । बुद्ध त्रिवेणीधाम र लुम्बिनी आवतजावत गर्ने क्रममा यस तालको कुटीमा एक रात बसी तालको पानी खाएर मात्र यात्रा गर्ने गरेको धार्मिक मान्यता अझै छ । केही वर्षअघि साबिक जहदा गाविसले ताल व्यवस्थापन गरी माछा पाल्न खोजे पनि ऐतिहासिक भएकाले माछा पालन गर्न नहुने भन्दै रोकिएको थियो । गौतम बुद्धसँग सम्बन्धित भएकाले प्रचारप्रसार र व्यवस्थित गर्न सके राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक भित्र्याउन सक्ने सम्भावना रहेर पनि धमाधम अतिक्रमण भइरहेको छ । करिब १० देखि १२ बिघामा फैलिएको ताल वर्षांैदेखि अतिक्रमण चपेटामा पर्दा ७ बिघामा समेटिएको छ ।

पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत सरावल गाउँपालिका तुलसीनगरको ताल कहिले माटोले पुर्ने त कहीले माछा पालन गर्ने भन्दै पुन: खन्दा वर्षामा मात्र पानी जम्ने पोखरीमा परिणत भएको छ । आयआर्जनका लागि भन्दै स्थानीयले माछापालन योजना ल्याए पनि सफल नहुँदा अस्तित्व नै धरापमा परेको छ । स्थानीयले अतिक्रमण गरेर वर्षौंदेखि खेती गर्दै आए पनि सरकारी निकायको उदासीनताले अतिक्रमण रोकिएको छैन । राजनीतिक दलको दबाब र अतिक्रमण गर्ने स्थानीय कुनै न कुनै पार्टी आबद्ध भएकाले यसलाई राजनीतिक मुद्दाका रूपमा सरकारी निकायले लिँदा स्थानीय तहले समेत रोक्न सकेको छैन । जिल्लास्थित सरकारी निकायलाई तालबारे जानकारी हुँदासमेत आवश्यक कदम चाल्न नसक्दा अतिक्रमणकारीको मनोबल बढेको छ । तालको संरक्षण र विकासका लागि तालको नापनक्सासमेत भएको छैन ।

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७५ १०:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सिक्लेसमा पनि होमस्टे धमाधम

आश गुरुङ

काठमाडौँ — मादी गाउँपालिका १ सिक्लेसमा घरवास (होमस्टे) सुरु भएको छ । करिब ५ सय घरधुरीको सिक्लेसमा १५ घरधुरीमा होमस्टे सुरु गरिएको हो ।सिक्लेस हर्पुथरका ३२ वर्षीय टुपन गुरुङले २ कोठामा ४ बेड राखेर होमस्टे सुरु गरिएको बताए ।

रोजगारीका लागि ९ वर्ष कतार बसेर गत कात्तिकमा मात्रै गाउँ फर्केका उनले होमस्टे सञ्चालन गरेको बताए । पर्यटकका लागि सफा बेड, शौचालय र बाथरुमको व्यवस्था रहेको उनले
बताए । ‘गाउँमा आउने पर्यटकलाई ध्यानमा राखेर होमस्टे सञ्चालन गर्न थालेका छौं,’ उनले भने । गाउँमै पाइने लोकल चामल, ढिँडो, झिलिंगा, निउरो, सिस्नो, साग र रोटीलगायत परिकार बनाएर पर्यटकलाई खुवाउने गरिएको उनले बताए । धप्राङथरका शेसुवा गुरुङले २ कोठामा ८ बेड बनाएर होमस्टे सुरु गरिएको बताए । ‘२/३ वर्षदेखि पर्यटक राख्दै आएका छौं । होमस्टे भनेर हालबाट सुरु गरेका हौं,’ उनले भने ।

होमस्टे व्यवस्थापन उपसमितिका अध्यक्ष टाइमाया गुरुङका अनुसार गाउँका १५ घरमा सुरुवात गरिएको छ । यीमध्ये धेरै सञ्चालनमा आएका छन् भने केही तयारीमा छन् । उनी आफैंले ३ कोठामा बेड राखेर होमस्टे सञ्चालन गरेकी छन् । होमस्टेको सुरुवातसँगै यसको व्यवस्थापनका लागि गाउँमा १५ दिने व्यवस्थापन तालिम सुरु गरिएको उनले बताए । उनीहरूलाई राम गुरुङले प्रशिक्षण दिइरहेका छन् । ‘हामीले लमजुङको घलेगाउँ र भुजुङमा सञ्चालित होमस्टे हेरेर आयौं,’ टाइमायाले भनिन्, ‘त्यसपछि हामीलाई पनि होमस्टे चलाउने जाँगर पलायो ।’ उनका अनुसार गाउँमा होटलहरू सञ्चालनमा छन् । ‘होटलले मात्रै पर्यटक धान्न सक्दैन । सबै पर्यटक होटलमा बस्छन् भन्ने छैन,’ उनले भनिन्, ‘गाउँ भएकाले होमस्टे नै खोज्ने रहेछन् ।’

होमस्टे व्यवस्थापन तालिमका लागि घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिमार्फत नेस्ट नामक गैरसरकारी संस्थाले सहयोग गरेको छ । होमस्टेको व्यवस्थापनका लागि प्राविधिक सहयोग गर्दै आएको अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) ले इलाका संरक्षण कार्यालय सिक्लेसका कार्यालय प्रमुख उत्सव न्यौपानेले बताए । एक्यापका पर्यटन सहायक विदुर अधिकारीका अनुसार सिक्लेस इलाका कार्यालयले वार्षिक २२ लाख रुपैयाँ बजेट पर्यटन क्षेत्रमा विनियोजन गर्दै आएको छ । उनका अनुसार ६ वर्षअघि ताङतिङमा होमस्टे सुरुवात गरिएको थियो । गत वर्षदेखि वार्चोक र चालु वर्ष सिक्लेसमा सुरु गरिएको उनले बताए । यसअघि होटल व्यवस्थापन उपसमितिअन्तर्गत १२ होटल दर्ता भएकोमा ८ सञ्चालनमा छन् । होटलले सहरबजारमा पाइने परिकार बिक्री गर्छन् भने होमस्टेले ग्रामीण भेगमा पाइने परिकार तयार पार्छन् ।

सिक्लेसमा सुरुवात गरिएको होमस्टेको शुक्रबार मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङले उद्घाटन गरे । ‘ग्रामीण भेगका नागरिकको जीवनस्तर उकास्न होमस्टेले ठूलो मद्धत पुग्नेछ,’ उनले भने, ‘होमस्टेको व्यवस्थापनमा जोड दिएमा यसले पर्यटन प्रवद्र्धनमा थप टेवा पुग्नेछ ।’ उनले हरेक होमस्टे गाउँबाट अर्को होमस्टे गाउँसम्म पुग्ने बाटोको आवश्यकता रहेको बताए । ५ वर्षभित्रमा प्रदेश ४ का ३ सय गाउँमा होमस्टे सञ्चालन गर्ने योजना यसअघि नै सार्वजनिक गरेका उनले पर्यटनको माध्ययमबाट ग्रामीण क्षेत्रको समृद्ध बन्न सक्ने उनले बताए । ‘जलविद्युत्, पर्यटन र कृषिका माध्ययमबाट प्रदेशलाई समृद्ध बनाउन सकिन्छ,’ उनले भने ।

पोखराको काहुँखोलाबाट ४५ किलोमिटर उत्तरतर्फ पर्ने सिक्लेस नेपालको ठूलो गुरुङ गाउँमध्ये एक हो । यहाँबाट ५ देखि ६ घण्टामा अन्नपूर्ण र लमजुङ हिमालको काखमा समुद्री सतहदेखि २ हजार ४ सय ५० मिटर उचाइमा रहेको हिमताल पुग्न सकिन्छ । उक्त हिमताल नेपालमा सबैभन्दा कम उचाइको हिमताल मानिन्छ । उक्त ताल घुम्न बर्सेनि पर्यटक आउने गरेको स्थानीय देवीजंग गुरुङले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७५ १०:३९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×