बाली जोगाउन झन्डा- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बाली जोगाउन झन्डा

आश गुरुङ

लमजुङ — क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–८ तामु गाउँकी लक्ष्मी गुरुङले फलाएको तरकारी बालीमा चराचुरुंगी पल्कियो । मकैबालीमा बाँदर लाग्यो । चराचुरुंगी र वन्यजन्तु मार्न नपाइने भएपछि गाउँ समाजमा यसबारे छलफल भयो । उनीहरूले धपाउने अथवा तर्साउने उपाय निकाले ।

लक्ष्मीका अनुसार खेतबारीमा उनीहरूले निगालोमा हावा चल्दा चल्ने गरी पुरानो खदा (स्वागतमा प्रयोग गरिने), बोरालगायत काटेर राख्न थाले । खेतमा मानिसको ‘बुख्याचा’ बनाएर राख्न थाले । ‘बालीनाली सबै खाइदिए पनि दुःख गरेको कामै भएन । अहिले अलिअलि जोगिएको छ’ उनले भनिन् । उनका अनुसार अलैंची, केरालगायत बालीको छेउछाउ पनि झन्डा बनाएर राखिएका छन् ।

तामु गाउँ वनजंगलले घेरिएको छ । कूल ४२ घर छन् । गाउँमा तरकारी बाली फलाउने गरेका स्थानीयले बेंसीमा भने धान र मकै फलाउँछन् । त्रिदेवी आमा समूहका अध्यक्ष कुमारी गुरुङका अनुसार अहिले तरकारी बाली लगाइएको छ । काउली, बन्दा, आलु, केराउलगायत तरकारी बाली अहिले बारीमा छन् । वनजंगल छेउका बारीमा लगाइएका तरकारी जोगाउन विभिन्न रंगका झन्डा बनाएर राखिएको उनले बताइन् । ‘झन्डा राखेन भने हामी त भोकै पो हुन्छौं । अहिले तरकारीबालीमा लगाएका छौं । बर्खामा धान, मर्क र कोदो जोगाउन मान्छेजस्तो (बुख्याचा) बनाएर राख्छौं’ उनले भनिन् ।

तामु गाउँ करिव १ सय २० वर्षअघिको मानिन्छ । अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) को संरक्षित क्षेत्रभित्र पर्ने यो गाउँमा बन्यजन्तु र चराचुरुंगी मार्न र चोरीशिकारी गर्न पाइँदैन । एक्यापअन्तर्गतको संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष दूधरास गुरुङका अनुसार वन्यजन्तु र चराचुरुंगीलाई मार्न नपाउने भएपछि गाउँले जुक्ति निकालेका हुन् । ‘पहिले पहिले वन्यजन्तु र चराचुरुंगीलाई धपाउँदै मारिन्थ्यो । एक्याप आएपछि मार्न नपाइने भयो’ उनले भने । उनका अनुसार २०५६ मा भुजुङ (क्व्होलासोंथार ४) मा एक्याप स्थापना भएपछि बन्यजन्तु र चराचुरुंगी मार्न नपाउने र चोरीसिकार गर्न नपाउने नियम आएको हो । ‘जंगली जनावर र चराहरूले पहिला पहिला त खासै दुःख दिने थिएन । अहिले त घरघरै आउन थालेको छ’ उनले भने, ‘यो बारे एक्यापको बैठकमा पनि भनेको छु । तर, के गर्नु, मिल्दैन (वन्यजन्तु र चराचुरुंगी मान), मिल्दैन भन्छ ।’

तामु गाउँका वासिन्दाको खेत मिदिमखोला किनारसम्म छ । खेतबारी वरपर सबै ठाउँको सिमानामा वनजंगल छ । वडाअध्यक्ष सन्तोष घलेका अनुसार यहाँका नागरिक प्रमुख पेशा भनेको खेतीकिसानी हो । प्रमुख बाली मर्क, धान र कोदो हो । तरकारी बालीमा आलु, काउली, बन्दा, रायो, केराउलगायत फलाउँछन् । ‘पहिले खेतीबाली रुँघ्न भन्दै बास बस्न समेत गइन्थ्यो । पछि पछि वन्यजन्तु र चराचुरुंगीले खेतीबाली खान अलि कम भयो । अहिले झन् धेरै आउन थालेको छ,’ उनले भने, ‘आफ्नो बाली जोगाउन सवैले उपाय अपनाएका छन् । अहिले यो विभिन्न रंगका झन्डा राख्ने कार्य पनि प्रभावकारी हुँदै छ । तर, यसले पनि पूर्ण मात्रामा वन्यजस्तु र चराचुरुंगी बारीमा आउन भने रोकिएको छैन ।’ उनले अब बेला–बेलामा ठूला–ठूला आवाज दिने मेसिनको आवश्यक परेको बताए ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७९ ०८:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जथाभावी फालिन्छन् अस्पतालका फोहोर

शिव पुरी

रौतहट — रौतहटका सरकारी तथा निजी अस्पतालले बिरामीले प्रयोग गरिसकेको सामान र अस्पतालका फोहोर परिसरमै यत्रतत्र फाल्ने गरेका छन् । फलामको कन्टेनरमा राखेर अस्पतालमा प्रयोग भएका सिरिन्जलगायतका सामान व्यवस्थापन गर्नुपर्नेमा अधिकांशले त्यतिकै फाल्दा संक्रमण फैलिने र अन्य दुर्घटनाको जोखिम बढेको हो ।


चन्द्रपुर–८ स्थित स्वास्थ्य चौकीको बायाँतर्फ बिरामीलाई प्रयोग गरिएका सिरिन्जलगायतका औषधिजन्य सामान आगो लगाएको अवस्थामा त्यतिकै छाडिएको छ । अस्पतालमा सुई, कटन, स्लाइन पानीको बोतललगायत प्रयोग भइसकेका वस्तु अस्पतालका कर्मचारीले जथाभावी फाल्ने गरेका हुन् । यस्ता सामानलाई निस्क्रिय बनाई सुरक्षित डम्पिङ गर्नुपर्छ । तर, फोहोरको व्यवस्थापन गर्नुपर्नेमा अस्पतालले वातावरणीय रूपमा असर पुग्ने गरी फाल्दै आएको हो । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय रौतहटका अनुसार अस्पतालमा प्रयोग गरिएको सिरिन्ज पहिचान गरी इन्सिनेटरमा राखेर डिस्पोज गर्नुपर्छ । यसलाई पहिला निस्क्रिय बनाउनुपर्छ, जमिनमा गाड्नसमेत हुँदैन ।

फोहोर निस्क्रिय बनाएर सुरक्षित व्यवस्थापन गर्न नसके यसले जोखिम निम्त्याउने नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्का प्रतिनिधि डा.भोजराज अधिकारीले बताए । ‘सिरिन्जबाट किटाणु सक्रिय भई हेपाटाइटिस ‘बी’ जस्ता रोग सर्न सक्छ,’ उनले भने, ‘यस्ता फोहोरलाई निस्क्रिय बनाई व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । यसमा अस्पतालले हेलचेक्र्याइँ गर्नुहुन्न ।’

जिल्लाको सुकदेव चोकमा रहेको निजी अस्पतालले त्यहीको पैनीमा फोहोर फाल्ने गरेको छ । त्यस्तै, केही अस्पतालले नगरपालिकाले फाल्ने फोहोरकै स्थानमा लगेर राख्ने गरेको छ । चन्द्रपुर नगरपालिकाका प्रमुख सन्जय काफ्ले अस्पतालमा प्रयोग भइसकेको सामान सुरक्षित डम्पिङ गर्नुपर्ने बताउँछन् ।

‘नगर क्षेत्रका स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्जलाई बोलाएर यसो नगर्न भन्छौं,’ उनले भने, ‘जथाभावी फोहोर फाल्नाले मानव स्वास्थ्यलाई असर पर्छ ।’

शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि स्थानीय तहले हेर्न थालेपछि लथालिङ बनेको भन्दै जिल्लाभरी आलोचना हुन थालेको छ । कतिपय अस्पतालमा बिरामीकै आफन्तले जथाभावी फोहोर फाल्ने गरेको पाइएको छ । गौर अस्पतालका प्रमुख कृष्ण साहले बिरामीको कुरुवाले डस्बिन छाडेर बाहिर जथाभावी फाल्ने गरेको दाबी गरे । केही समयअघि अस्पतालका कर्मचारीले सिरिन्जलगायत फोहर ल्याएर जनस्वास्थ्य कार्यालयको मुल ढोकानजिक फाल्ने गर्थे । अहिले–पछाडि भागमा राख्ने गरेका छन् ।

गरुडा, शिवनगर, सुकदेव चोक, चन्द्रपुरलगायत स्थानका निजी अस्पतालले अस्पतालको फोहोर जथाभावी फाल्ने गरेको हो । चन्द्रपुरस्थित निजी अस्पतालका चिकित्सक सुभाष चौधरीले बिरामीले प्रयोग गरेका सामान सुरक्षितरुपमा डम्पिङ गर्दै आएको दाबी गरे । ‘बिरामीलाई प्रयोग गरिसकेका कुनै पनि समान डस्बिनमा राखेर पछि आगो लगाई डम्पिङ गर्दै आएका छौं,’ उनले भने, ‘जथाभावी फोहोर गर्दा मानव स्वास्थ्यलाई असर पर्छ । यसले रोग निम्त्याउन सक्छ ।’ जिल्लाका १८ वटा पालिकामध्ये अधिकांशले अस्पताललाई व्यवस्थित गर्न सकेका छैनन् ।

स्थानीय तहमा गएपछि स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषिजस्ता जनमुखी कार्यालयको सुधार हुन नसकेको कांग्रेसका सांसद देवप्रसाद तिमल्सिनाले आरोप लगाए । ‘जताततै लथालिंग छ । नगरप्रमुखहरूले सुधारमा खासै चासो देखाएकोजस्तो लागेन,’ उनले भने, ‘मानव स्वास्थ्यमा असर पर्नेखाले कुनै काम गर्नुहुन्न । अस्पतालजस्तो संस्था सफा हुनुपर्छ ।’

जिल्लाका कुनै पनि सरकारी अस्पतालमा बिरामीलाई चाहिनेजति औषधि उपलब्ध हुँदैन । सरकारले निःशुल्क भनिएका आधाजसो औषधि नै नभएको बिरामीको गुनासो छ ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७९ ०८:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×