कालीगण्डकीमा र्‍याफ्टिङ सुरु

घनश्याम खड्का

म्याग्दी — म्याग्दीमा पहिलो पटक जलयात्रा व्यवसाय (र्‍याफ्टिङ) सुरु भएको छ । सदरमुकाम बेनीको कालीपुलस्थित होटल गण्डकीका सञ्चालक गमबहादुर पुनले बेनी नगरपालिका–९ गलेश्वरदेखि बेनीको दोबिल्लासम्मको कालीगण्डकी नदीमा ३ किलोमिटर खण्डमा र्‍याफ्टिङ सुरु गरेका हुन् । 

सन् १९९१ देखि बेनीदेखि स्याङ्जाको मिर्मीसम्म ६० किलोमिटर कालीगण्डकी नदीमा र्‍याफ्टिङ तथा कायाकिङ सुरु भएको हो । तर बेनी–मालढुंगासम्मको खण्डमा अलि बढी छालहरू बढी भएकोले व्यवसायीले मालढुंगा–मिर्मीसम्म मात्र र्‍याफ्टिङ गराउँदै आएका थिए । स्थानीय तथा मुस्ताङ भ्रमणमा आउने आन्तरिक पर्यटकलाई लक्षित गरी गलेश्वर–बेनी छोटो दूरीमा पहिलो छलाङको र्‍याफ्टिङ सुरु गरिएको स्पाल्स नेपाल एड्भेन्चरका सञ्चालक/गाइड होम पुनले बताए ।

कोरोनापछि थलिएको जलपर्यटन व्यवसायलाई पुनर्जीवित गराउन पर्वतको मालढुंगादेखि स्याङ्जाको मिर्मीसम्म चल्दै आएको र्‍याफ्टिङ म्याग्दीसम्म उकालिएको हो । पुस १५ पछि चैत महिनासम्म कालीगण्डकी नदीमा र्‍याफ्टिङ तथा कायाकिङका लागि उपयुक्त सिजन हो । साहसिक जलयात्रा गर्ने बढी विदेशी पर्यटक हुने गरेकोमा पछिल्ला वर्ष आन्तरिक पर्यटकको पनि साहसिक जलपर्यटनमा आकर्षण बढेको छ ।

‘गलेश्वर–मालढुंगा–मिर्मीसम्मको जलयात्रा छँदै छ, स्थानीय युवायुवती र मुस्ताङ भ्रमणमा आउने आन्तरिक पर्यटकलाई लक्षित गरी गलेश्वर–बेनीसम्म र्‍याफ्टिङ गराउन सकिने सम्भावना देखिएपछि र्‍याफ्टिङ/कायकिङ व्यवसायी र गाइडसँगको सहकार्यमा बेनीबाट व्यवसाय सुरु गरिएको हो,’ होटल व्यवसायसँग साहसिक जलयात्राको प्याकेज जोडेका गम पुनले भने, ‘गलेश्वर–बेनीसम्म कालीगण्डकीमा पानीको बहाव सलल बगेको छ, कम छाल भएकाले जलयात्रामा रुचि राख्ने सबैले सहज यात्रा गर्न सकिन्छ ।’

गलेश्वर–बेनीसम्मको दूरीमा र्‍याफ्टिङ छोटो समयमा सजिलै जलयात्राको अनुभव गर्न सकिन्छ । मुस्ताङ यात्रामा निक्लेको यात्रुले एक–दुई घण्टा बीचमा निकालेर जलयात्राको अनुभव गरी गन्तव्यतर्फ लाग्न सकिन्छ । जलयात्रा साहसिक हुने भएकाले अन्य यात्रामा जस्तो सहज बासको अपेक्षित हुँदैन । तर बेनी र गलेश्वरमा सबै स्तरका होटल सुविधा भएकाले बास, खाजाको पनि समस्या नहुने र यात्रुको सुरक्षा हुने व्यवसायीले बताएका छन् ।

पोखरा, काठमाडौंसमेत देशका विभिन्न सहरबाट म्याग्दी सदरमुकाम बेनीमा सहज सार्वजनिक बस वा निजी गाडीमा पुग्न सकिन्छ । बेनी हिमालपारिको जिल्ला मुस्ताङ भ्रमणमा जाँदा बाटोमा अवस्थित छ । बेनीको कालीपुल बसपार्कमै र्‍याफ्टिङका लागि सम्पर्क गर्न सकिन्छ । बेनी–जाोमसोम सडकबाट कालीगण्डकीमा जलयात्रा सहज हेर्न सकिन्छ ।

पुनले गलेश्वर–बेनी ३ किलोमिटर दूरीमा एक घण्टा जल सफर गरेको प्रतिव्यक्ति एक हजार दुई सय मूल्य तोकेको बताए । उक्त मूल्यमा खाजा सेट सप्लिमेन्ट राखिएको छ ।

प्रकाशित : पुस २१, २०७९ ०८:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जुत्ता उत्पादनमा आत्मनिर्भर, निकासीमा कमजोर

वार्षिक १६ करोड जोरसम्म जुत्ता उत्पादन गर्ने क्षमता, साढे १० करोड जोर माग तर स्वदेशी उत्पादनको खपत ५ करोड ६५ लाख जोर मात्रै
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — आव ०७२/७३ सम्म नेपालबाट भारतलगायत मुलुकमा डेढ करोड जोरसम्म जुत्ता निर्यात हुने गर्थ्यो । अहिले त्यो संख्या घटेर ५९ लाख जोरमा झरेको छ । भूकम्पपछि भारतले नाकाबन्दी गर्‍यो । त्यसपछि निर्यात घट्दै गएको जुत्ता उत्पादक संघ नेपालका अध्यक्ष नानीराज घिमिरे बताउँछन् ।

‘नेपालबाट जुत्ता भित्रिन छाडेपछि भारतमा अर्कै मुलुकबाट आपूर्ति हुन थाल्यो,’ उनले भने, ‘त्यसपछि भारतमा नेपाली उत्पादनको माग र बजार दुवै घटेको हो ।’ भारतको अघोषित नाकाबन्दी खुल्नासाथ निर्यात सहज बनाउन नेपाल सरकारले सहयोग गर्नुपर्नेमा त्यो हुन नसकेको गुनासो उनको छ । नाकाबन्दीको प्रभाव अहिले पनि जुत्ता उद्योगमा कायमै रहेको उनले दाबी गरे । ‘अहिले पनि ५ देखि ६ करोड जोर जुत्ता निर्यात गर्न सक्ने क्षमता हाम्रो छ, तर त्योअनुसार निर्यात हुन सकेकै छैन,’ उनले भने ।

देशभर सञ्चालनमा रहेका १५ सय जुत्ता उद्योगमध्ये परम्परागत उद्योगको संख्या १२ सय छ । सय उद्योग निर्यात गर्ने मात्रै छन् । मझौला तथा ठूला उद्योग २ सयजति छन् । ती उद्योगमा ५० देखि ५५ हजारले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् । अप्रत्यक्ष रूपमा १० लाख जनाभन्दा बढी रोजगार रहेको संघको भनाइ छ । देशभर ६५ हजारदेखि ७० हजार बढी जुत्ता पसल छन् । चौबीसै घण्टा उद्योग चल्दा वार्षिक १६ करोड जोर जुत्ता उत्पादन गर्ने क्षमता छ । स्वदेशभित्रको माग १० देखि साढे १० करोड जोर मात्रै छ । तर, खपत ५ करोड ६५ लाख जोर मात्रै भइरहेको छ ।

गत आव ०७८/७९ मा साढे २ करोड जोर विदेशी जुत्ता वैधानिक रूपमा भित्रिएको थियो । २ करोड जोर खुला सीमाबाट तस्करीमार्फत ल्याइएको अध्यक्ष घिमिरेको दाबी छ । ‘चोरी तस्करी ठूलो समस्याका रूपमा छँदै छ । जुत्ता उद्योगमा अर्को मुख्य समस्या जनशक्ति अभाव हो,’ उनले भने, ‘यस्ता गतिविधिले राज्यलाई नोक्सान भइरहेको छ ।’

भन्सार छलेर जुत्ता भित्रिँदा पनि सरकारले नदेखेझैं गरी बस्ने गरेको आरोप जुत्ता व्यवसायीको छ । जुत्ता उद्योग प्रायः देशैभर सञ्चालनमा छन् । धेरै उद्योगमा वीरगन्ज र विराटनगर करिडोरमा रहे पनि बिर्तामोड, बुटवल, भैरहवा, नारायणगढलगायत सहरमा पनि यो व्यवसाय फैलिएको छ । ‘जुत्ताको इतिहास हेर्दा ०२१/२२ सालमा बाँसबारी छाला जुत्ता उद्योग राज्यस्तरबाट सुरु भयो, ०४९ सालमा यो बन्द भयो,’ उनले भने, ‘०४०/४१ सालबाट सामान्य उद्योगहरू थपिँदै गए, ०६३ सालपछि यसमा व्यापकता आयो ।’

‘उद्योग थपिँदै गए पनि चोरीपैठारीले व्यवसाय टिकाउन समस्या छ,’ उनले भने, ‘नेपाली नाममै बिक्री गरौं भन्ने हो तर ब्रान्ड कपीको समस्याले ग्राहकलाई ब्रान्ड चिन्न समस्या भएको छ ।’ उनले बाह्य मुलुकबाट आउने सस्ता जुत्तामा सरकारले प्रतिबन्ध लगाउनुपर्ने सुझाए । ‘२५ सयदेखि ३ हजार रुपैयाँभन्दा कम मूल्यका जुत्ता नल्याए हुन्छ, यस्ता जुत्ताको आयात प्रतिबन्ध लगाए पनि हामी माग धान्न सक्छौं,’ उनले भने, ‘नेपालमा जुत्ता बनाउने उद्योग हुँदाहुँदै सस्तो जुत्ता ल्याउन आवश्यक छैन ।’ कच्चा पदार्थ नेपालमै तयार नहुँदा बाह्य मुलुकसँग निर्भर हुनुपर्ने बाध्यता छ । ‘अहिले नेपालमै सोल उत्पादन सुरु भएको छ, यो राम्रो पक्ष हो,’ ब्ल्याक हर्स जुत्ता उद्योगका सञ्चालक चीनकाजी श्रेष्ठले भने, ‘कच्चा पदार्थको आयातमा भन्सार दरमा सहुलियत गरिदिए राम्रो हुने थियो ।’

जनशक्ति अभावको कुरा सधैं उठिरहे पनि समाधान हुन सकेको छैन । ‘महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउने गरी जुत्ता बनाउने तालिम दिने, सिकाउने काम गरिरहेका छौं । महिला जनशक्ति टिकाउन सकिए पनि पुरुष जनशक्ति टिकाउन सकिएन,’ उनले भने, ‘पुरुषमा यहीं केही गरौं भन्ने भन्दा पनि विदेश जाऔं धेरै कमाएर ल्याऔं भन्ने सोचले उद्योगमा टिकाउन गाह्रो भएको छ ।’

‘चीन र भारत विश्वमै जुत्ताचप्पल उत्पादन गर्नेमा अग्रणी स्थानमा पर्छन्, बीचमा रहेका हामीलाई थोरै जुत्ता उत्पादन गर्दै प्रतिस्पर्धा गर्नुपरेको छ,’ शिवम् फुटवेयर एवं सांग्रिला ब्रान्डका प्रबन्ध निर्देशक प्रतीक रावलले भने । पहिला प्रविधि थिएन । उद्योग कम थिए । अहिले उद्योग बढ्दै गएका छन् । उद्योगलाई टिकाइराख्न सरकारले प्रोत्साहन गर्न आवश्यक रहेकामा उनले जोड दिए ।

प्रकाशित : पुस २१, २०७९ ०८:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×