३ वर्षदेखि दमौली कारागारमा छैनन् स्वास्थ्यकर्मी- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

३ वर्षदेखि दमौली कारागारमा छैनन् स्वास्थ्यकर्मी

सम्झना रसाइली

तनहुँ — तनहुँ जिल्ला कारागारमा ३ वर्षदेखि स्वास्थ्यकर्मी पद रिक्त छ । जसका कारण सामान्य बिरामी हुँदा पनि कैदीबन्दीले समस्या झेल्नुपरिरहेको छ । केही समस्या भइहाले जिल्ला अस्पताल पुग्नुपर्छ । नियमित स्वास्थ्य जाँच गराउनुपर्ने तथा दीर्घरोग लागेका कैदीबन्दीलाई बढी समस्या परिरहेको लागूऔषध ओसारपोसार मुद्दामा सजाय काटिरहेकी ३५ वर्षीया महिलाले भनिन् । 


उनी यौनसम्बन्धी दीर्घरोगबाट पीडित छिन् । महिनावारी हुँदा अत्यधिक तल्लो पेट र ढाड दुख्छ । कारागारमा स्वास्थ्यकर्मी नभएकाले नियमितजस्तै जिल्ला अस्पताल गइरहेको उनले सुनाइन् । ‘पहिला कास्की कारागारमा हुँदा सजिलो थियो,’ उनले भनिन्, ‘यहाँ त आएदेखि नै कारागारमा स्वास्थ्यकर्मी छैनन् । दिन–रात जुनसुकै बेला बिरामी परे १० मिनेट हिँडेर अस्पताल जानुपर्छ ।’

बिरामी पर्दा कारागार प्रशासनले बेलैमा अस्पताल जाने व्यवस्था भने मिलाउने गरेको उनको भनाइ छ । ‘मसँगै दम रोग लागेकी एक बिरामी पनि हुनुहुन्छ । उहाँलाई चाहिने औषधि अस्पतालका चिकित्सकको सल्लाहअनुसार कार्यालय सहयोगीले नै किनेर ल्याइदिने गर्छन्,’ उनले भनिन्, ‘तर कारागारमै स्वास्थ्यकर्मी उपलब्ध भए दुवैतर्फ सजिलो हुने थियो ।’

बिरामी परेर अस्पताल जाँदासमेत हतकडी लगाइने भएकाले महिनावारीका बेला आउनेलगायत साना समस्याको उपचार आफूले घरेलु विधिबाटै गर्ने गरेको उनको भनाइ छ । ‘सानो समस्या भए पनि हतकडी लगाएर दमौली अस्पताल जानुपर्ने भएकाले कारागारमै तातोपानी, घरेलु औषधि खाएर बस्ने गरेका छौं । जटिल समस्या भए अस्पताल जाने गरेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘कतिपयले यही झन्झटका कारण समस्या लुकाएरसमेत राख्छन् ।’

दमौली कारागारमा गत फागुनबाट महिला कैदीबन्दी राख्न सुरु गरिएको हो । यसअघि जिल्लाका महिला कैदीबन्दीलाई कास्की, गोरखालगायत कारागारमा पठाइन्थ्यो । कारागारले कैदीबन्दी महिलाको सहयोगीका रुपमा २ जनालाई खटाएको भने छ ।

कारागारमा अन्य समयभन्दा महिनावरीको समयमा अलि असहज हुने २६ वर्षीया महिला कैदीले बताइन् । ‘महिनावरी मध्यरात, दिउँसो जति बेला पनि हुन सक्छ । रातिको समयमा रगत बग्न लाग्यो र प्याड छैन भने सुतिरहेकालाई उठाएर प्याड माग्नुपर्ने हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘यो बेला सफासुग्घर कायम राख्न पनि मुस्किल पर्छ । जसबाट संक्रमणको जोखिम रहन्छ ।’

कारागारमा निःशुल्क प्याडको व्यवस्थापन छैन । कहिलेकाहीं प्याड किन्ने पैसा नभएर परिवारसँग माग्नुपर्ने र कपडाको पनि प्रयोग गर्नुपरेको कैदीबन्दीहरू बताउँछन् ।

कारागारमा २१ वर्षदेखि ४५ वर्षसम्मका महिलाले सजाय काटिरहेका छन् । पटक–पटक स्वास्थ्यकर्मीको माग गरिरहे पनि पदपूर्ति हुन नसकेको कारागार प्रमुख नारायणप्रसाद अधिकारीले बताए । ‘कैदीबन्दीलाई केही समस्या परेको थाहा पाएसँगै उपचारका लागि दमौली अस्पताल लैजाने गरेका छौं,’ उनले भने, ‘कारागारमै स्वास्थ्यकर्मी राख्न माग गरिरहेका छौं । आशा छ, चाँडै नै पाउने छौं ।’

२० जनाको क्षमता रहेको कारागारमा तनहुँ, गोरखा र रूपन्देहीका १४ महिला कैदीबन्दीलाई राखिएको अधिकारीले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर १४, २०७९ ०८:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

औल झारियो चौंरीगोठ

बाक्लो हिउँ पर्ने र चरन क्षेत्र ढाकिने भएकाले लेकाली क्षेत्रका सबैजसो चौंरीगोठ बेंसीमा
घनश्याम खड्का

म्याग्दी — जाडो बढ्न थालेपछि लेकका चरन क्षेत्रबाट चौंरीगोठलाई बेंसी (औल) ओरालिएको छ । मुस्ताङको थासाङ गाउँपालिकामा पर्ने निलगिरी साउथ हिमाल फेदीको मार्चे, धौलागिरि हिमाल फेदीको मुलीखर्क, टुक्चेपिक मुनिको बतासे र म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–५ मा पर्ने अन्नपूर्ण साउथ हिमालमुनिको खोप्रा/खयर तथा बयली लेकका चौरीलाई पहाडी बस्तीनजिकका न्यानो क्षेत्रमा झारिएको हो ।

‘हिमाली क्षेत्रमा बाँच्ने जनावर भए पनि त्यहाँ अब बाक्लो हिउँ पर्छ । महिनौंसम्म हिउँ नपग्लने भएकाले चौंरीलाई केही न्यानो र चरन क्षेत्र भएका पहाडका फेदीमा झारेका छौं,’ मुस्ताङको मुली लेकका चौंरीपालक किसान सकेन्द्र गौचनले भने, ‘औल झारेपछि घरबाटै रेखदेख गर्न पनि सकिन्छ ।’

मुली, बतासे क्षेत्रका चौंरी नाउरीकोट, बोक्सीखोला क्षेत्रमा झारिएको छ भने नीलगिरि फेदीका चौंरी चोखोपानी, सौरु, टिटी र अन्नपूर्णको खोप्राका चौंरी लरेनी क्षेत्रमा ओरालिएको छ । अहिले बेसी झारिएका चौंरीलाई वैशाख लागेपछि मात्रै पुनः बुकी (लेक) फर्काइने गोचनले बताए । चिसो छल्न बेंसी झरे पनि चौंरीलाई चरनको समस्या रहेको उनले गुनासो गरे । ‘बेंसीका चरन क्षेत्रमा वन संरक्षण गर्न थालिएपछि चौंरीलाई चर्ने ठाउँको अभाव हुन थालेको छ । जसका कारण चौंरी पाल्ने किसानको संख्या क्रमशः घटिरहेको छ ।’

उपल्लो मुस्ताङका चौंरीलाई पनि हिउँदमा तल्लो बस्ती क्षेत्रमा ओरालेर छोड्ने गरिन्छ । हिमाली क्षेत्रमा हिमपात हुँदा हिँड्डुल गर्न मिल्दैन, जसले गर्दा हिउँले पुरिएर चौंरी मर्ने सम्भावना रहन्छ । मुस्ताङमा मात्र होइन, म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिकाका खोप्रा क्षेत्रका चौंरीगोठ पनि तल बस्तीनजिक ल्याइएको छ । खोप्राका चौंरी लरेनीमा र बयलीका चौंरी स्वातानजिकको जंगलमा झारिएको खोप्रा सामुदायिक चौंरीपालन समूहका नौलबहादुर तिलिजाले बताए । म्याग्दीमा अन्नपूर्ण–५ को खोप्रा, खयर, बयली क्षेत्रमा मात्र चौंरी पालिन्छ ।

उपल्लो मुस्ताङको लोमन्थाङ क्षेत्रका चौंरीलाई भने झन् माथि डोल्पानजिक पुर्‍याइएको छ । यहाँका चौंरीगोठहरू हिउँदका ४ महिना केके हिमालपारिको केक्याप उपत्यकास्थित चरन क्षेत्रमा सारिन्छ । केक्याप लोमन्थाङबाट चुम्जुङ्ग गाउँ हुँदै दक्षिण डोल्पा जाने बाटोमा पर्छ । तुलनात्मक रूपमा पारिलो केक्याप चरन उपत्यका पुग्न लोमन्थाङबाट तीन दिन लाग्छ ।

लोमन्थाङ गाउँपालिकाका छोसेर, चुम्जुङ, छोन्हुपका चौंरी गोठ केक्याप उपत्यका सारिसकिएको लोमन्थाङ–४ चुम्जुङका शरदसिं घ्याप्चो गुरुङले बताए । ‘लोमन्थाङसमेत के/के हिमालवारिका चरन क्षेत्रमा बर्खाभरि चौंरी, भेडा, च्याङ्ग्रा, घोडा, खच्चड र स्थानीय गाई चरे । हिउँदमा बाक्लो हिउँले चरन ढाक्छ । भेडा, च्याङ्ग्रा, घोडा हिउँमा टाढा चरनमा जान सक्दैनन् । चौंरीलाई धेरै घाँस चाहिन्छ, घरको घाँसले पुग्दैन । त्यसैले चौंरीलाई हिउँदमा धेरै टाढा र झन् माथिको चरनमा लग्नुपरेको हो,’ उनले भने, ‘माथि केक्याम्पमा बर्खाभरिको घाँस संग्रह छ, चरन क्षेत्र पनि ठूलो छ । फेरि हिउँ पनि यताभन्दा उता छिटो पग्लन्छ ।’

बर्खाभरि घाँस सुरक्षित रहेकाले चौंरी चराउनकै लागि करिब ६ हजार मिटर उचाइ पार गर्दै किसानहरू केक्याप क्षेत्र पुग्ने गरेका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर १४, २०७९ ०८:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×