डेंगी संक्रमित बढेका बढ्यै- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार

डेंगी संक्रमित बढेका बढ्यै

तनहुँमा महिना दिनमै ८८ जनामा डेंगी
पूर्वी नवलपरासीमा परीक्षण कीट अभाव
सम्झना रसाइली, नवीन पौडेल

तनहुँ‚ नवलपुर — भदौभर तनहुँमा ८८ जनामा डेंगी देखिएको छ । गतवर्ष ८ जनामा मात्र डेंगी संक्रमण देखिएको थियो । जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय अनुसार दमौली अस्पतालमा ३, शुक्लागण्डकी नगरपालिकास्थित जिपी कोइराला श्वासप्रश्वास उपचार केन्द्रमा ७८ र बन्दिपुर अस्पतालमा ७ जनामा डेंगी संक्रमण पुष्टि भएको छ ।


ज्वरो आएका बिरामीमा परीक्षण गर्दा डेंगी संक्रमण देखिएको जीपी कोइराला श्वासप्रश्वास उपचार केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक डा.रामकुमार श्रेष्ठले बताए । उनका अनुसार केन्द्रबाट भदौमा २ सय १८ जनाको डेंगी परीक्षण गरिएकामा ७८ जनामा संक्रमण देखिएको हो । संक्रमितमध्ये २७ जना उपचारपश्चात् निको भएर घर फर्किएका छन् । केन्द्रका अनुसार संक्रमण हुनेमा १० देखि ६० वर्षका छन् । ‘केन्द्रमा ओपिडी सेवा लिन आएका बिरामीमा डेंगी संक्रमण देखिएको हो’, उनले भने, ‘सामान्य अवस्थामा रहेकालाई औषधि दिएर घरमै आराम गर्न भनि पठाइयो र जोखिम भएकालाई केन्द्रमै भर्ना गरी उपचारपछि घर पठाएका छौं ।’

बन्दीपुर अस्पतामा ७ जनामा डेंगी संक्रमण देखिएकामा ४ जना निको भएका छन् भने दमौली अस्पतालमा ३ जनामा संक्रमण देखिएकोमा १ जना निको भएका छन् । विशेष गरी ज्वरो आएर अस्पताल पुगेका बिरामीमा संक्रमण देखिएको स्वास्थ्य कार्यालय तनहुँका प्रमुख शंकरबाबु अधिकारीले बताए । उनले भने, ‘ज्वरो आएपछि एक दुई दिन सिटामोल खाएर निको नभएपछि अस्पताल आउने र परीक्षण गर्न डेंगी पुष्टि भएको छ । संक्रमितमा टाउको दुख्ने, शरीर गल्नेजस्ता समस्या देखिएका छन् ।’ डेंगी एडिज जातको पोथी लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्ने गर्छ । यो लामखुट्टेले विशेषगरी दिउँसो मात्र टोक्छ । ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, रिंगटा लाग्ने, शरीर दुख्ने/गल्ने, आँखाको गेडी दुख्ने आदि डेंगीका लक्षण हुन् । डेंगीबाट सुरक्षित रहन राति र दिउँसो पनि झुलभित्र सुत्ने, घरको झ्यालढोकामा लामखुट्टे नछिर्ने जाली हाल्ने, पानी जम्न नदिने, पूरा बाहुला भएको लुगा लगाउनेजस्ता सावधानी अपनाउनुपर्ने प्रमुख अधिकारीले बताए ।

जिल्ला अस्पतालमै छैन परीक्षण कीट

पूर्वी नवलपरासीमा डेंगी परीक्षण गर्ने कीट अभाव भएको छ । मध्यबिन्दु जिल्ला अस्पताल र अन्य सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा कीट नहुँदा बिरामी चितवन र निजी अस्पतालमा जान बाध्य छन् । ‘बिरामीको चाप बढेपछि स्टकमा रहेको कीट सकिएको छ । प्रदेशमा पनि पर्याप्त नभएकाले आउन ढिलाइ भएको होला,’ मध्यबिन्दु जिल्ला अस्पतालका सूचना अधिकारी छविलाल सुवेदीले भने, ‘छिट्टै कीट ल्याउन लागिपरेका छौं ।’

कावासोती–१५ की लक्ष्मी पाण्डेले लक्षण डेंगीको जस्तै देखिए पनि कीट अभावमा परीक्षण गर्न नपाएको गुनासो गरिन् । टाउको दुख्ने र ज्वरो आउने भएपछि उनी आइतबार मध्यबिन्दु अस्पताल पुगेकी थिइन् । चिकित्सकले डेंगी परीक्षण गर्न भने पनि प्रयोगशालामा कीट थिएन । चिकित्सकले सिफारिस गरेको ज्वरोको औषधि मात्र लिएर उनी घर फर्किइन् । ‘तत्काल भरतपुर जान सम्भव नभएपछि ज्वरोको औषधि खाएर बसेकी छु,’ उनले भनिन्, ‘जिल्लाकै ठूलो सरकारी अस्पतालमा अहिलेको मुख्य रोगको परीक्षण नै हुन नसक्नु विडम्बना हो ।’ कीटको अभावमा जिल्ला अस्पतालबाट दैनिक २०/२५ जना बिरामी डेंगी परीक्षणका लागि जिल्लाबाहिर जानुपर्ने बाध्यता छ । स्वास्थ्य संस्थामा दैनिक ५० जना ज्वरोका बिरामी आउने गरेकामा १० जनालाई डेंगीसँग मिल्दो लक्षण देखिने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

दुई सातामा ११ जनामा डेंगी

म्याग्दी– बेनी अस्पतालमा पछिल्लो दुई साताको अवधिमा ११ जनामा डेंगी संक्रमण भेटिएको छ । सन् २०२२ सम्म फेला परेका १३ डेंगी संक्रमितमध्ये सेप्टेम्बर १ देखि १५ तारिखमा मात्रै ११ जना रहेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । संक्रमितमध्ये ८ जना सदरमुकाम बेनीका हुन् । डेंगी संक्रमणको जोखिम बढेपछि स्वास्थ्य कार्यालयले डेंगी संक्रमण गराउने लामखुट्टेको लार्भा खोज्ने र नष्ट गर्ने अभियान थालेको छ । लामखुट्टेको लार्भा हुर्कने उपयुक्त वातावरण मिल्ने भएकाले असार–असोज डेंगी संक्रमणको सिजन हो । ‘सेप्टेम्बरको पहिलो १५ दिनमै डेंगीका बिरामी ह्वात्तै बढेपछि संक्रमण रोक्न स्थानीय तहसँगको सहकार्यमा विद्यार्थीसमेत परिचालन गरी ‘सर्च एन्ड डिस्ट्रोय’ अभियान थालेका छौं,’ स्वास्थ्य कार्यालय प्रमुख एकनारायण लम्सालले भने, ‘सदरमुकाम बेनीबाहेक तातोपानी, पोखरेबगर, तिप्ल्याङ, सिंगा तातोपानी, बाबियाचौर, दरबाङसमेतका पालिका मुकाम र बजार क्षेत्रमा पनि लामखुट्टेको लार्भा खोज्ने र नष्ट गर्ने अभियान भइरहेको छ ।’

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७९ १२:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भवन भत्काएर ८ वर्षदेखि टहरामा कक्षा

चीनले बनाइदिने समझदारी भएपछि विद्यालयले भवन भत्काएर जग्गा खाली गरेको थियो, सम्झौताको आठ वर्षसम्म पूर्वाधार निर्माण सुरू नहुँदा शिक्षक–विद्यार्थी खिन्न 
केदार शिवाकोटी

दोलखा — काठ मक्किएर भाँचिने अवस्थामा पुगेका छन् । पानी पसेर कोठा हिलाम्मे छ । ओतका लागि हालिएका जस्ता चुहिएर डेस्क–बेन्च मक्किन थालेका छन् । जिल्लाकै पुरानो मध्य भएक जिरी माध्यमिक विद्यालयका बालबालिका आठ वर्षदेखि यस्तैमा अध्ययन गर्छन् ।



०७२ को भूकम्पपछि जिल्लाभरका विद्यालयमा अत्याधुनिक भवन बनिसकेका छन् । जिल्लाकै जेठो विद्यालय भने भवन नबनेर झन् थला परेको छ । पर्यटकीय नगरी जिरीमा रहेको जिरीमा माविमा ६ सय ५० भन्दा बढी विद्यार्थी हरेक दिन सकस मानेर जीर्ण अस्थायी टहरामा पढ्छन् । ‘घाम लाग्दा जस्ता तातेर उकुसमुकस, पानी पर्दा चुहिएर किताबै भिज्ने र शिक्षकले पढाएको केही सुनिँदैन,’ छात्रा ऋतिका खड्का भन्छिन् ।

१० कक्षाका छात्र कैलाश जिरेलले टहरा जीर्ण भएको कक्षामा पढ्दा डर लाग्ने बताए । ‘जस्ताका टहरामा काठ मक्किएर जतिबेला पनि ढल्ने अवस्था छ,’ उनले भने, ‘हरेक दिन जोखिम हेर्दै कक्षामा बस्नुपरेको छ ।’ शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रको पहलमा चीन सरकारले यो विद्यालयको पूर्वाधार बनाइदिने भएको थियो । त्यसका लागि २०६९ मा सर्वेक्षण पनि भयो । ०७४ मा विद्यालय भवन निर्माण थाल्ने सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो । तर, अहिलेसम्म भवनको जग समेत खनिएको छैन । २०७२ वैशाखको भूकम्पपछि विद्यालयका १५ भन्दा बढी कोठाहरू असुरक्षित भएपछि भत्काइएका थिए । भूकम्पअघिकै सहमति अनुसार अहिलेसम्म भवन निर्माण नहुँदा पठनपाठनमा असर परिरहेको विद्यालयका शिक्षक केदार दाहालले बताए । ‘गर्मीमा छाना तात्छ, जाडोमा चिसिएर अत्यन्तै कष्टकर,’ उनले भने, ‘बर्खामा कहिले भल पस्ने र जस्ता बजेर पढाएको समेत सुनिँदैन ।’

भूकम्पका कारण असुरक्षित भएपछि पुराना भवन भत्काएर अस्थायी रूपमा विद्यालयकै खेल मैदानमा २० वटा टहरा निर्माण गरेर पढाइ सञ्चालन भइरहेको छ । भूकम्पअघि नै चीन सरकारले झन्डै एक अर्ब लगानीमा सुविधा सम्पन्न विद्यालय भवनहरू निर्माण गरिदिने सहमति भएकोका अहिलेसम्म अन्य स्रोत खोजेर नयाँ भवन नबनाइएको प्रधानाध्यापक कुमार जिरेल बताए । जिरी माविमा कक्षाकोठा, पुस्तकालय, प्रयोगशाला, कम्प्युटर कोठा, कार्यालय, शिक्षक तथा विद्यार्थी आवासगृह, चमेना गृह, खेल मैदानसहितको संरचना निर्माण गर्न २०६९ मै चीन सरकारसँग सहमति भएको थियो । चीनका तर्फबाट तिब्बतीयन इन्टरनेसनल इकोनोमिक एक्सचेन्ज सर्भिस सेन्टरका निर्देशक वायन जेन र नेपालका तर्फबाट केन्द्रबीच सम्झौता भएको थियो । २०७० मा स्थलगत निरीक्षण र सम्भाव्यता अध्ययन भएको थियो । भूकम्पपछि पुनः २०७५ मा सहमति आदानप्रदान भएको थियो । २०७६ भदौबाट काम सुरु गर्ने भनिए पनि कोरोना महामारीको कारण देखाउँदै चिनियाँ पक्षले सम्पर्क नगरेको जिरेलले बताए । ‘जग खन्न समेत सुरु भएको छैन,’ उनले भने, ‘चौरमा ८ वर्षअघि बनाएका टहरामा राखेर विद्यार्थी पढाइरहेका छौं ।’ विद्यालय भवन नहुँदा प्रविधिअनुसारको शिक्षा दिन नसकिएको उनले बताए । ‘कक्षाकोठाको समस्याले शिक्षण सिकाइ सामग्रीको उपयोग गर्न पाएनौं,’ उनले भने, ‘विद्यार्थीलाई अध्ययनमा कठिनाइ तथा जोखिम र स्वास्थ्यमा समेत समस्या आउने गरेको छ ।’

चीन सरकारले तत्कालै काम सुरु गर्ने भनेपछि विद्यालयले ६ हजार ६ सय २८ वर्गमिटर जमिन खाली गरिदिएको थियो । ‘ढिला हुने संकेत गरेको भए हामी भएका भवन मर्मत गरेर पनि काम चलाउँथ्यौं,’ जिरेलले भने, ‘काम सुरु गरिहाल्ने भनेर सबै भवनहरू भत्कायौं, अहिले जस्ताका टहरा पनि जीर्ण भइसके ।’ अब कात्तिकबाट विद्यालय भवन निर्माणको काम थाल्ने आश्वासन पाएको उनले बताए । अब पनि काम सुरु नभए विद्यालयकै पहलमा अर्को विकल्प खोज्ने उनले बताए । विसं २०१७ सालमा जिरी राष्ट्रिय प्राइमरी स्कुलका रूपमा स्थापना भएको विद्यालयले २०२५ बाट माध्यमिक शिक्षा दिन सुरु गरेको हो । यहाँ हाल ६ सय ६५ जना विद्यार्थी छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७९ १२:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×