घट्टेखोलाको घट्ट- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार

घट्टेखोलाको घट्ट

कुटानीपिसानी मिलमा भन्दा घट्टमा पिसेको पिठोको स्वाद मिठो हुँदा स्थानीय यसको दुःख भुल्छन्
हरिराम उप्रेती

गोरखा — चुमनुव्री गाउँपालिका–३ पाङसिङकी सर्किनी गुरुङ दुई साताको अन्तरालमा अन्न कुटानी पिसानीका लागि घट्ट पुग्छिन् । गुरुङलाई पाङसिङबाट घट्टेखोलाको घट्ट पुग्ने झन्डै ३ घण्टा पैदल हिँड्नुपर्छ । घट्टमा पिसेको अन्नको स्वादले आधा दिनको दुःख बिर्साउने उनले सुनाइन् । ‘दुःख छ, घट्ट जान/आउन ५ देखि ६ घण्टा लाग्छ,’ उनले भनिन्, ‘तर कुटानीपिसानी मिलमा भन्दा घट्टमा पिसेको पिठोको स्वाद मिठो ।’

पछिल्लो समय कुटानी पिसानीका लागि मिलको प्रयोग बढेर घट्ट लोप हुँदै जाँदा फाट्टफुट्ट सञ्चालनमा रहेका घट्टमा चाप बढेको छ । चुमनुव्री–३ घट्टेखोलाको ३ वटा घट्टमा फिलिम, पाङसिङ, नाग्चेत, सिर्दिवास, सल्लेरीबाटसमेत कुटानी पिसानीका लागि स्थानीय पुग्छन् । ‘पाँच पाथी पिठो कुट्यो भने एक घोग (पाथी) घट्ट चलाउनेलाई छाड्छौँ,’ गुरुङले भनिन्, ‘घट्टमा आउँदा पैसा पनि खर्च हुँदैन, ज्यालामा अन्न नै दिए पनि हुन्छ ।’ पानीबाट चल्ने घट्ट छाडेर फिलिमको मिलमा कुटानी पिसानीको प्रचलन पनि बढ्दो छ । चार घण्टासम्म पैदल हिँडेर स्थानीय फिलिमको मिलमा पुग्छन् । तर पाका पुस्ता भने मिलभन्दा घट्टमै कुटानी पिसानीमा जोड दिन्छन् । घट्टेखोलाकी ७० वर्षिया म्याल्मो गुरुङलाई घर नजिकैको घट्टमा अन्न पिसानीका लागि अरूको सहारा चाहिँदैन । मिलमा कुटानीपिसानी गर्दा स्वादै बेग्लै आएपछि ग्याल्मो अहिले घट्ट नै पुग्छिन् । बरु फुर्सदको बेला पनि घट्ट पुगेर आफ्नो र छिमेकीको पनि अन्न पिसानीमा सघाउँछिन् । ‘पहिल्यैदेखि देखेको जानेको भनेको घट्ट हो, घट्टधनी घट्टमा छैनन् भने पनि आफैं अन्न पिध्छौँ,’ उनले भनिन्, ‘सबै विश्वास हो, ज्याला डालीमा छाडेर गए भइहाल्यो ।’ मकै कोदो, गहुँ, जौ, सिबिको दालका लागि अन्न घट्टमा पिस्ने प्रचलन रहेको उनले सुनाइन् । ‘यहाँ धान खेती हुँदैन, चामल किनेर खाने हो,’ म्याल्मोले भनिन्, ‘मिलमा भन्दा घट्टमा पिसेको अन्नको स्वादै बेग्लै, बढो आनन्द आउँछ ।’ पछिल्लो समय घट्ट लोप हुँदै गएकोमा उनले चिन्ता जनाइन् । घट्ट लोप हुँदै जाँदा स्थानीयले झनै दुःख पाएको उनको भनाइ छ । ‘गाउँको घट्ट नचल्दा अन्त खोज्दै जान मान्छेलाई धेरै समय लागेको छ, धेरै हिँड्नुपरेको छ,’ उनले भनिन् ।

विद्युतीय सामग्रीको प्रयोग वढ्दै जादा परम्परागत घट्टहरू देखिन छाडेका छन् । एक दशकअघिसम्म घट्टेखोलामा ८ घट्ट सञ्चालनमा थिए । अहिले ३ वटा सञ्चालनमा छन् । सात वर्ष अघि घट्टेखोलाका बाढीले घट्ट बगाएपछि थार्चेन गुरुङले पुन अर्को घट्ट निर्माणमा चासो दिएनन् । ‘हिमालमा ठूलो पानी परेर मेरो खोला छेउको घट्ट लग्यो,’ उनले भने, ‘त्यो बेलामा मिल पनि खुल्न थालेका थिए, अब घट्ट चल्दैन झं लाग्यो, अर्को बनाउन चासो दिइन् ।’ पाका पुस्ताले घट्ट रोजे पनि नयाँ पुस्ता भने मिलतर्फ आकर्षित हुने गरेको उनले बताए । सञ्चालक पनि घट्टमा अन्न पिस्ने मान्छे कम हुँदै जाँदा उक्त पेसा छाड्दै गएका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केर उद्यम

काशीराम डाँगी

रोल्पा — वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका यहाँका युवा उद्यममा आकर्षित भएका छन् । सिकेको सीप र अनुभवलाई गाउँमै उपयोग गर्न थालेका छन् । जिल्लाबाट वैदेशिक रोजगारीमा पुगेका थुप्रै युवाले अहिले सिर्जनात्मक काम गरिरहेका छन् । २० वर्षअघि रोजगारीका लागि साउदी अरब पुगेका माडी–२, घर्तीगाउँका भीमसेन घर्तीमगरलाई कमाएर परिवार पाल्ने चिन्ता थियो । १५ वर्ष त्यहाँ बस्दा उनले राम्रै कमाए । कमाएर घर फर्केका उनले अहिले गाउँमै व्यवसाय थालेर अरूलाई समेत रोजगारी दिएका छन् ।

‘पहिले काम नपाएर विदेश गएँ । त्यसबेला निकै दुःख पनि गर्नुपर्‍यो,’ उनले विगत सम्झिदै भने, ‘आएपछि व्यवसाय थाल्दा कमाइ र अरूलाई रोजगारीसमेत दिएको छु ।’ १५ वर्षपछि मुलुक फर्केर उनले रोल्पा सदरमुकाम लिबाङमा घर, गाडी मात्रै किनेनन्, नयाँ व्यवसाय पनि थाले । युवा व्यवसायी सोरो बुढामगरसँगको साझेदारीमा ७ वर्षदेखि गाडी मर्मत गर्न नेसनल मोटर पार्ट्स फर्म सञ्चालन गरेपछि कमाइसँगै रोजगार पनि दिन पाएका छन् । ‘विदेशमा काम गर्न सजिलो छैन, दुःख निकै हुन्छ,’ उनले भने, ‘यहीं हिम्मत र भरोसा मार्नु हुन्न, आत्तिनु हुन्न ।’ अहिले ग्यारेजबाट महिनामा कम्तीमा ६० हजार कमाइ हुन्छ भने ‘फोर्स’ जिप सञ्चालनबाट ५० हजार कमाइ छ । ५० वर्षका भीमसेन साना गाडी सञ्चालन गर्ने यातायात समिति जलजला हिमाल यातायातका अध्यक्षसमेत हुन् । समितिमा ६० भन्दा बढी गाडी छन् । उनकै अगुवाइमा समितिमा आधा दर्जनले र ग्यारेजमा तीन जनाले रोजगारी पाएका छन् ।

विदेशबाट फर्केपछि जंकोटका ५४ वर्षीय शशिराम डाँगी र लालबहादुर डाँगीले लिबाङमा ग्यारेज सञ्चालन गरेका छन् । संकटकालमा करिब १० वर्ष साउदीमा बसेर फर्केपछि दुई छोरालाई पढाउन सकेको शशीरामले बताए । ‘म जाने क्रममा यहाँ माओवादी द्वन्द्व चर्केको थियो । यहाँ बस्न सक्ने वातावरण थिएन,’ उनले भने, ‘साना छोरा र पत्नीलाई घरमै छाडेर म गएको थिएँ । यहाँ केही काम गर्न सक्ने अवस्था थिएन ।’ फर्केर आएपछि आफूले सिकेको कामलाई व्यवहारमा लागू गर्न उनले ग्यारेज सञ्चालन गरेका हुन् । लिबाङमा घरजग्गा खरिद गर्नुका साथै उनले दुवै छोरालाई व्यवसायमा लगाएका छन् । दुवै छोराले भिन्नाभिन्नै मोटरसाइकल ग्यारेज चलाएका छन् । शशिरामले भने जिप ग्यारेज चलाएका छन् ।

करिब १० वर्ष कतारमा बसेका लालबहादुरले आफ्नै घरमा मोटरसाइकल ग्यारेज चलाएका छन् । कतारमा रहँदा उनले ठूलै कम्पनीमा सहायक स्टोर किपरको काम गरे । उनले नेपालमै रहँदा कम्प्युटर सिकेका कारण उनले त्यहाँ राम्रो र सजिलो काम पाए । सोचेभन्दा राम्रो तलब पाउन सके । ‘विदेश बस्दा मैले परिवार पाल्न मात्रै होइन, राम्रो कमाइ गर्ने मौका पनि पाएँ,’ उनले भने, ‘त्यसैले फर्केर पनि यहाँ व्यवसाय गर्न सफल भएँ ।’ घरमै ग्यारेज चलाएकाले दैनिक रूपमा आम्दानी भइरहेको उनले बताए । जिप र बस किनेर यातायात व्यवसायी बनेका उनले घरमा होटलसमेत चलाएका छन् । रोजगारीका लागि विदेश पुगे पनि फर्केर कुनै व्यवसाय र पेसा अपनाउनु राम्रो हुने उनीहरूको अनुभव छ । साउदीमा लामो समय बसेर फर्केका करेटीका डिलाराम वलीका अनुसार सीप सिकेर विदेश गएमा कमाइ राम्रो पाउने सम्भावना रहन्छ ।

वैदेशिक रोजगार बोर्डको तथ्यांकअनुसार रोल्पाबाट ६० हजार युवा वैदेशिक रोजगारीमा पुगेका छन् । वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवाको संख्या लुम्बिनीमा ७ लाख ३९ हजार ४ सय ९३ र मुलुकभरमा ५८ लाख बढी छ । वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवाहरू दैनिक १७ सय छन् । एक वर्षमा साढे ४ लाख बाहिरिने गरेको बोर्डले जनाएको छ । यसैबीच आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा नेपाल भित्रिएको कुल रेमिट्यान्स ९ खर्ब ६१ अर्ब रकमले कुल गार्हस्थ उत्पादनको २२ दशमलव ४ प्रतिशत योगदान पुर्‍याएको थियो ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×