मनाङमा स्याउ पाक्यो, बेच्ने चटारो- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार

मनाङमा स्याउ पाक्यो, बेच्ने चटारो

‘जिल्लाको तल्लो क्षेत्र कम उचाइका कारण हिउँ कम पर्ने भएकोले तापमान छिटो बढ्छ, छिट्टै पाक्छ’
आश गुरुङ

लमजुङ — हिमाली जिल्ला मनाङको तल्लो क्षेत्रमा स्याउ पाक्न थालेको छ । स्याउमा गुलियोपन भरिएसँगै कृषकले बिक्री गर्न थालेका हुन् । नासों गाउँपालिका–८ ताचैका सोमराज गुरुङले बगानको स्याउ टिपेर बिक्री गर्न थालिएको बताए । उनले गाला, गोल्डेन, फुजी र जोनाप्रिन्स जातका स्याउ लगाएका छन् ।

इटालीबाट ल्याएर लगाइएको ४ वटै जातको स्याउलाई हाइडेन्सिटी प्रविधिमा लगाइएको छ । उनले २ सय बोट लगाएका छन् । ‘गाला जातको स्याउ पाक्न थालेको छ । हामीले १ सातादेखि प्रतिकेजी १ सय ७० मा बिक्री सुरु गरेका छौं,’ उनले भने, ‘गाउँकै युवाले बाहिर लाने गरेका छन् । काठमाडौंसम्म पुग्छ ।’ करिब २ सय किलो बिक्री गरिसकेका उनले अब बगानमा ४ सय किलो जति उत्पादन हुने अनुमान गरे ।

कृषक अर्बिन गुरुङका अनुसार गाला जातकोमा गुलियोपन बसिसकेको छ । ६ रोपनीमा उनले १ हजार ५ सय बोट लगाएका छन् । १ सय २५ किलो बिक्री भइसकेको उनले बताए । उनका अनुसार बगानमा करिब ६ सय किलो स्याउ फलिरहेको छ । अरू जातमा गुलियोपन आइसकेको छैन । ‘हामीले अर्डरअनुसार बिक्री गर्ने हो । अहिले लमजुङ र काठमाडौं जान थालेको छ,’ उनले भने । उनका अनुसार स्याउ जोनबाट ५० प्रतिशत अनुदानमा बिरुवा ल्याएर किसानले स्याउ खेती गरेका छन् । किसानले प्रतिबिरुवा ५ सय ७५ रुपैयाँ तिरेका हुन् ।

फुजी स्याउ २० दिनपछि गुलियो भरिने उनले बताए । गोल्डेन भदौ अन्तिमतिरमात्रै टिप्ने बेला हुन्छ । जोनाप्रिन्स भने फुजी पाकिसकेपछि एक सातापछि पाक्छ । इटालीबाट ल्याएको बिरुवा २ हजार ३ सय मिटर उचाइमा लगाइएको उनले बताए । स्थानीय सोलबहादुर गुरुङले १ हजार बोट लगाएकामा कुनै फल्ने क्रममा रहेको बताए । ‘यसपटक ११ क्विन्टल फल्ने अपेक्षा छ,’ उनले भने, ‘अनुदानमा लगाएको बोटबाट ८ क्विन्टल जति फल लाग्ला । लोकल १५ वटा जति बोट छ । त्यसमा पनि ३ क्विन्टल जति उत्पादन होला ।’ ताचैमा अजयराज गुरुङले करिब ६ सय बोट स्याउ रोपेका छन् । लालबहादुर गुरुङले ४ सय ५० बोट रोपेका छन् । किसानका अनुसार तल्लो क्षेत्रका नासों गाउँपालिका २ ताचै, ४ ओडार, ७ तिल्चे, ९ दानक्युलगायत क्षेत्रमा स्याउ खेती गरिएको छ । ती क्षेत्रमा पनि स्याउ खेती गरिए अहिले नै टिप्ने समय भएको छैन ।

प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना कार्यान्वयन इकाइ लमजुङ–मनाङ स्याउ जोन प्राविधिक इकाइ मनाङका कृषि प्राविधिक सहायक यमुना तिवारीका अनुसार तल्लो क्षेत्रमा स्याउ पाक्न थालेको छ । अरूभन्दा गाला जातका स्याउमा छिटो गुलियोपन भरिने उनले बताइन् । ‘तल्लो क्षेत्रमा चाँडै चिसो हराउँछ । तापक्रम वृद्धि छिट्टै हुन्छ । कम उचाइको ठाउँ, हिउँ कम पर्ने भएकाले छिटो पाक्ने हो,’ उनले भनिन् । उनका अनुसार गतवर्ष इटालीबाट गाला, गोल्डेन, फुजी र जोनाप्रिन्स जातका स्याउका बोट ल्याएर कृषकलाई ९ हजार ३ सय ९३ वटा बिरुवा वितरण गरेको उनले बताइन् । गतवर्ष ३.५ हेक्टर क्षेत्रफलमा रोप्नका लागि बिरुवा वितरण गरिएको हो ।

मनाङमा यी ४ वटै स्याउ इटाली र सर्बियाबाट प्रतिनिधिसभा सांसद पोल्देन छोपाङ गुरुङले पहिलोपटक भित्र्याएका थिए । उनको कम्पनी एग्रो मनाङ प्रालिले भ्राताङमा ७ सय ३५ रोपनी क्षेत्रफल लिजमा लिएर स्याउ खेती गरेको छ । प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना कार्यान्वयन इकाइ लमजुङ–मनाङका वरिष्ठ कृषि अधिकृत दीपक अधिकारीले मनाङको तल्लो क्षेत्रमा स्याउ खाने बेला भएको बताए । ‘स्याउको गुलियोपन रिफ्य्राक्टोमिटरबाट नाप्दा १२ प्रतिशतदेखि माथि देखिएमा खानलायक हुन्छ । तल्लो क्षेत्रको गाला जातका स्याउ खानालायक देखिन थालेका छन्,’ उनले भने ।

उनका अनुसार तापक्रम र उचाइले स्याउलाई प्रभाव पार्छ । ‘हामी तल्लो क्षेत्रको घेलाञ्चोकमा स्याउको दाना लागिसक्दा सदरमुकाम चामेमाथिको भ्राताङमा स्याउ फुल्दै थियो । भ्राताङमा दाना लाग्दा माथिल्लो क्षेत्र हुम्डेतिर फूल फुल्दै थियो,’ उनले भने, ‘अहिले माथिल्लो क्षेत्रमा स्याउ बढ्दै छ । तल्लो क्षेत्रमा खाने भइसक्यो ।’ परियोजनाका अनुसार गतवर्ष मनाङमा २ हजार ८ सय ८० मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन भएको थियो । यो वर्ष बढ्ने सम्भावना रहेको प्राविधिकहरूले बताएका छन् । गतवर्ष उत्पादन दिने क्षेत्रफल २ सय ७८ हेक्टर थियो । यसवर्ष थप बढ्ने परियोजनाले जनाएको छ । मनाङमा पछिल्लो समय हाइडेन्सिटी प्रविधिमार्फत स्याउ खेती गर्न थालिएपछि उत्पादन बढ्दै गएको कार्यालयले जनाएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

घ्याब्रे सिक्न झापाबाट घलेगाउँ

‘हामी भाषा र संस्कारविहीन छौं, मरणकार्यमा घ्याब्रे नपाउँदा समस्या भो । त्यसैले घ्याब्रे पढाउन किशोरलाई लिएर आएका हौं’
कान्तिपुर संवाददाता

लमजुङ — गुरुङ समुदायको आदिमथलो मानिने दशथर डाँडाको घलेगाउँका घ्याबे गुरु काशी गुरुङको गत वैशाख २७ गते निधन भयो । अब टेकजंग गुरुङमात्रै बाँकी छन् । घलेगाउँमा स्थापित तमु प्ये ल्हु संघ पोंचो कों क्वोइँबो धीं दशथरले घ्याब्रे, पच्यु र पैंडी पढ्ने पाठाशाला स्थापना गर्‍यो ।

त्यही पाठशालामा घ्याब्रे पढ्न पूर्वी नेपालको झापाको बिर्तामोड नगरपालिका–१० सैनिकबस्तीका ९ वर्षीय होमबहादुर गुरुङ आए । उनीसँगै झापाकै अर्जुनधारा नगरपालिका–६ सालडाँगीका १७ वर्षीय सुजन गुरुङ र बुट्टाबारीका १७ वर्षीय अमन गुरुङ पनि घ्याब्रे पढ्न घलेगाउँ आएका छन् । तमु प्ये ल्हु संघ केन्द्रीय अध्यक्ष हितकाजी गुरुङसँगको समन्वयमा संघका झापा शाखा अध्यक्ष रामकुमार गुरुङले उनीहरूलाई लिएर आएका हुन् । ‘हामी भाषा र संस्कारविहीन छौं’ उनले भने, ‘मरणकार्यमा घ्याब्रे नपाउँदा समस्या भो । त्यसैले घ्याब्रे पढाउन किशोरलाई लिएर आएका हौं ।’

तमु प्ये ल्हु संघ पोंचो कों क्वोइाबो धीं दशथरका अध्यक्ष आसवीर गुरुङका अनुसार गुरुङ संस्कारमा घ्याब्रेले अन्तिम संस्कार गर्छ । पच्युले पूजापाठ गर्छ । पैंडीले दिन, साइत हेराउने गर्छ । यही कार्य गर्न एउटा गाउँका बासिन्दा अर्को गाउँसँग गुहार माग्नुपर्ने अवस्था छ । घ्याब्रेको अभावमा लामा र ब्राह्मण समेतलाई बोलाएर अन्तिम संस्कार गर्ने गरेको जानकारीमा आएको उनले सुनाए । ‘हामीले नेपालमै पहिलो पटक घ्याब्रेको पठनपाठन सुरु गरेका छौं । झापाबाट ३ जना र गाउँकै २ जना छन् । भुजुङ, घनपोखरा, नायु साथै वरपरका इच्छुकले पनि आउने जमर्को गरिरहेका छन् । यो सुरुवात हो,’ उनले भने, ‘पुस्तान्तरण भएन भने यस्ता संस्कार हराउँदै छ जान्छन् । त्यसैले एउटा जोखिम उठाएका छौं ।’

घलेगाउँका ३४ वर्षीय पदमराज गुरुङ र २० वर्षीय अर्जुन गुरुङ पनि अहिले घ्याब्रे सिक्दै छन् । झापाका ३ जनालाई भाषाको समस्या छ । उनीहरू गुरुङ भाषा बोल्न सक्दैनन् र बुझ्न पनि । घ्याब्रे शास्त्र (वेद) लिखित रूपमा तयार पारिएको छ । गुरुङ भाषामा र चों क्योइ (पौराणिक भाषा) सम्मिलित छ । उनीहरूलाई घ्याब्रे गुरु टेकजंग गुरुङले सिकाइरहेका छन् ।

झापामा २ कक्षा पढ्दै गरेका होमबहादुर घलेगाउँमा पनि २ कक्षामा पढ्छन् । फुर्सदको समय उनी घ्याब्रे सिक्छन् । ८ कक्षा पढेपछि छोडेका सुजन र एसईई दिएर बसेका अमन भने साँझ, बिहान र दिउँसो सिक्छन् । ‘पढाइ पनि खासै भएन । घरमा पनि यस्तै यस्तै भयो । अहिले घ्याब्रे सिक्न मन लागेर आएको छु,’ सुजनले भने । अमनले भने भाषा, संस्कार र संस्कृतिको अभावमा पूर्वी क्षेत्रका गुरुङ समुदाय समस्यामा परेकाले घ्याब्रे सिक्न आएको बताए । ‘भाषा आउँदैन । संस्कार आउँदैन । दुवै सिक्न आएको हुँ,’ उनले भने ।

झापाबाट आएका तीन जनाको बसोबास गाउँलेले व्यवस्थापन गरेका छन् । घलेगाउँका अगुवा प्रेमबहादुर घलेले झापाबाट आएका ३ जनालाई ५ महिनासम्म खानाको व्यवस्था पर्यटन समितिले गरेको बताए । एक महिनाको व्यवस्थापन आमा समूहले गर्ने उनले बताए । ‘हामी सहयोग जुटाउने प्रयासमा छौं,’ उनले भने । उनका अनुसार क्वाइँबो धीं निर्माण र पाठशालाको लागि बेलायतस्थित तमु प्ये ल्हु संघ यूकेका अध्यक्ष रनबहादुर गुरुङ नेतृत्वमा सहयोग मिलेको थियो । घलेका अनुसार गाउँ वरपरका घ्याब्रे गुरुलाई पनि बोलाएर प्रशिक्षण दिइने बताए । यसका लागि दैनिक १ हजार रुपैयाँको व्यवस्था गरिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७९ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×