मध्य असारसम्म पर्वतमा ३० प्रतिशत मात्रै रोपाइँ- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मध्य असारसम्म पर्वतमा ३० प्रतिशत मात्रै रोपाइँ

अगन्धर तिवारी

पर्वत — समयमै मनसुन सक्रिय नहुँदा पर्वतका अधिकांश क्षेत्रमा अझै रोपाइँ हुन सकेको छैन । धान दिवसका दिनसम्म पर्वतमा ३० प्रतिशत मात्रै रोपाइँ भएको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ । 


कृषि ज्ञान केन्द्रका अनुसार पर्वतमा २८ हजार खेतीयोग्य जमिनमध्ये करिब ७ हजार २ सय २५ हेक्टरमा धान खेती गरिएको हुन्छ । जसबाट २० हजार ५ सय २० मेट्रिक टन उत्पादन हुन्छ । पर्वतको माटोमा २.८ मेट्रिक टन प्रतिहेक्टर उत्पादकत्व रहेको छ । जुन राष्ट्रिय तथा गण्डकी प्रदेशको उत्पादकत्वको तुलनामा न्यून रहेको प्राविधिक बताउँछन् । धानबाली क्षेत्रफल र उत्पादनका हिसाबले पर्वत जिल्लामा मकैपछिको दोस्रो प्रमुख खाद्यान्नबाली हो ।

बुधबारसम्म करिब २१ सय ५० हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोपाइँ भइसकेको केन्द्र प्रमुख मनिता थापाले बताइन् । उनका अनुसार अधिकांश क्षेत्रका किसानले रासायनिक मल नभएका कारण समयमै रोपाइँ गर्न सकेका छैनन् । कतिपय किसानले पानी अभावले रोपाइँ गर्न सकेका छैनन् । जिल्लाका केही स्थानमा सोमबार रातिदेखि मात्रै मनसुन सक्रिय भएर नियमित वर्षा भइरहेको छ । आकासेपानी र मूलको भरमा धान रोप्ने किसानले वर्षा प्रशस्त नभएका कारण मूलको पानी नभएर रोपाइँ गर्न नसकेको बताएका छन् । ‘पहिरेमा थुप्र्रै मूल थिए,’ कुश्मा–९ का किसान आनन्द अधिकारीले भने, ‘अहिले अझै मूल नरसाउँदा असार पन्ध्रमा पनि रोपाइँ गर्न सकिएको छैन ।’ सोमबारदेखि निरन्तर वर्षा भएकोले अब एक/दुई दिनमा मूलमा पानी रसाउने आशा लागेको उनले बताए । रोपाइँ सकिने बेलासम्म रासायनिक मल नपाउँदा धानको उत्पादन घट्न सक्ने अर्को चिन्ता लागेको उनले बताए ।

पर्वत जिल्लामा उत्पादन भएको २० हजार ५ सय २० मेट्रिक टन धानबाट करिब १३ हजार ७ सय ४७ मेट्रिक टन चामल प्राप्त हुन्छ । नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ को प्रारम्भिक प्रतिवेदनको जनसंख्यालाई आधार मानी प्रक्षेपण गर्दा हाल पर्वत जिल्लाको जनसंख्या करिब १ लाख ३२ हजार ७ सय ३ छ । यो जनसंख्यालाई प्रतिव्यक्ति प्रतिवर्ष खाद्यान्न आवश्यकता २ सय १ किलोका दरले हिसाब गरेर चामलमा मात्र निर्भर रहँदा २६ हजार ६ सय ७३ मेट्रिक टन आवश्यकता पर्दछ । यसरी उत्पादन र आवश्यकतालाई तुलना गर्दा १२ हजार ९ सय २६ मे टन चामल अपुग देखिएको केन्द्रका बागबानी विकास अधिकृत विश्वास काफ्लेले बताए । तर, मकै, गहुँ, कोदोलगायतको समेत उपभोग गर्ने हो भने पर्वत जिल्लामा खाद्यान्न बचत रहेको केन्द्रको तथ्यांकले देखाउँछ । पछिल्ला केही वर्षयता पर्वतका सबैजसो गाउँमा मिनी टिलर तथा ट्र्याक्टरले जोतेर खेती गर्ने चलन बढेको छ ।

प्रकाशित : असार १६, २०७९ ११:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रोपाइँमा विद्यार्थी

‘अहिलेसम्म रोपाइँको अनुभव थिएन, खेतमै पुग्दा किसानले कति मिहिनेत गर्नुहुन्छ भन्ने थाहा भयो’
सम्झना रसाइली

तनहुँ — सवि श्रेष्ठ असार १५ मा खेतमा गएर आफैंले धान रोपिन् । दमौलीस्थित पराशर माध्यमिक विद्यालयको कक्षा १० की छात्रा श्रेष्ठ किताबमा पढेको भन्दा खेतमा गएर कृषकसँग काम गर्दा छुट्टै अनुभव भएको सुनाइन् । ‘कक्षाकोठामा बसेर किताबमा खेती किसानीको बारेमा पढेको भन्दा आफैं खेतमा आएर काम गर्दा छुट्दै अनुभव हुँदोरहेछ,’ उनले भनिन्, ‘आजसम्म खेतमा काम गरेको थिइनँ । खेतमै आएर धान रोप्न सिकें, कृषकसँग कुरा गर्न पाएँ, खुसी लागेको छ ।’

तनहुँको व्यास नगरपालिका–११ मुसेखोलामा धान रोप्दैविद्यार्थी । तस्बिर : सम्झना/कान्तिपुर


‘छुपुमा छुपु हिलोमा धान रोपेर छौडौंला, बनाई कुलो लगाई पानी आएर गोडौंला...’ भन्ने कविता कक्षा–५ को नेपाली विषयमा पढेको थिए’, उनले भनिन्, ‘कक्षामा पढ्दा भन्दा यहाँ आएर कविताको वास्तविक अर्थ बुझियो । कवितामा पढेको जस्तो सजिलो नहुने रहिछ, धान रोप्न । धेरै मेहनत गर्नुपर्ने रहिछ ।’ १० कक्षाकै सौरभ मिश्र भने खेतमा आली लगाउन र खेत हिल्याउन सिक्दै थिए । पहिलो पटक खेतमा टेकेका उनलाई हिलोमा खेल्न र खेतको काम सिक्न साह्रै रमाइलो लागेको बताए । उनले भने, ‘खेतमा धान रोप्नका लागि तयार गर्नलाई धेरै काम गर्नुपर्दो रहिछ । कृषकले साँच्चिकै धेरै मेहनत गर्नुहुँदो रहिछ ।’ एक दिन भए पनि किसान बन्न पाएको अनुभव सुनाउँदै मिश्रले भने, ‘अहिलेसम्म धान रोपाइँको अनुभव थिएन, आज किसान भएर खेतमै पुग्दा नौलो अनुभव भयो । साथै हाम्रो भान्सामा पाक्ने चामल फलाउन किसानले कति मेहनत गर्नुहुन्छ भन्ने पनि थाहा भयो ।’

यस विद्यालयको कक्षा ९ र १० का ५० विद्यार्थी व्यास नगरपालिका–११ मुसेखोलामा धान रोप्न सिक्नका लागि विद्यालय पोसाकमै खेतमा पुगेका थिए । खेतमै धान रोप्न सिक्न आएका बालबालिकालाई धान रोप्न, आली लगाउन, बीउ उखाल्न र खेत हिल्याउन सिकाउन पाउँदा खुसी लागेको किसान रत्नबहादुर दरैले बताए । ‘धेरै पढेका शिक्षकबाट पढ्दै आएका विद्यार्थीलाई आज मैले खेती पढाए’, उनले भने, ‘सिक्न इच्छुक विद्यार्थीलाई धान रोप्न सिकाउन पाउँदा खुसी लाग्यो, किसान सँगसँगै आज म शिक्षक पनि भए ।’

यस्तै, कक्षा कोठाभित्र बसेर पढिने निश्चित पाठ्यपुस्तकबाट प्राप्त ज्ञान पर्याप्त नहुने हुँदा व्यावहारिक शिक्षाका लागि विद्यार्थीलाई खेतमा लगेको शिक्षक रामचन्द्र शर्माले बताए । उनले भने, ‘विद्यार्थीले माटो चिन्ने अवसर पाए । किसानका दुःख र संघर्ष सिक्ने अवसर पाए । खेतीको अनुभवसंगै किसानको श्रमबारे पनि जानकारी पाए ।’

प्रकाशित : असार १६, २०७९ ११:१४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×