पाँच वर्षमा १ हजार नाउर घटे- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पाँच वर्षमा १ हजार नाउर घटे

प्रकाश बराल

बागलुङ — हरेक पाँच वर्षमा गरिने गणनामा ढोरपाटन सिकार आरक्षमा नाउरको संख्या ह्वात्तै घटेको छ । अध्ययनले झारलको संख्या भने केही बढेको देखिएको हो ।

आरक्षका प्रमुख संरक्षण अधिकृत वीरेन्द्र कँडेलका अनुसार गणनामा नाउर १ हजार २ सय ९० र झारल ७ सय ४४ वटा भेटिएका हुन् । पाँच वर्षअघि यहाँ २ हजार २ सय २ वटा नाउर र ३ सय ८८ वटा झारल भेटिएका थिए ।

पाँच वर्षमा नाउरको संख्या झन्डै १ हजारले घटेको हो । कँडेलले यति धेरै संख्या घटेर आउनु दु:खद् भएको बताए । ‘हामीले गरेको अध्ययनको समय र प्राविधिक फरक परेकाले पनि केही संख्या घटेको हुन सक्छ‚’ कँडेलले भने, ‘सामान्य अंक तलमाथी हुनु नौलो होइन तर यति धेरै घट्दा ठूलो समस्या भित्रिएको देखिन्छ ।’ यहाँ बढिरहेको चोरी-सिकारी र केही प्रकोप आएकाले कतिपय नाउर मारिएको आशंका उनले गरे । सहायक संरक्षण अधिकृत सूर्य खड्काका अनुसार ढोरपाटनमा चोरी सिकारसमेत बढेको छ ।

‘व्यवसायिक चोरी सिकारी कम छ तर स्थानीयले सिकार गरेर खाने क्रम बढी छ‚’ खड्काले भने, ‘पटक पटक आरक्ष र सेनाले गर्ने सर्चमा अवैध हतियारसहित मानिस पक्राउ परिरहेका छन् ।’ बरामद भएका अधिकांश हतियार सेनाले प्रयोग गर्ने खालका भेटिएकाले लामो दूरीबाट चोरी सिकार भएको हुन सक्ने उनले बताए ।

यसअघि सन् २०१६ को असोज-कात्तिकमा यहाँ नाउर गणना भएको थियो । उक्त गणनाको समयमा चिसो बढ्दै गरेकाले नाउर पहाडको तल्लो खण्डमा भेटिएका थिए । यो पटक गत चैत-वैशाखमा गणना गर्दा गर्मीले गर्दा हिमालमा चढेको भेटिएको हो । पहिलो पटक आरक्षकै नेतृत्वमा गणना भएकोमा यो पटक राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागको अगुवाइमा भएको हो । ‘नाउरहरू हिमालमा चढ्दा र गणकहरू पुग्न नसक्दा कतिपय गणना अन्दाजको भरमा भएको छ‚’ कँडेलले भने, ‘मौसमको खराबीले यो पटकको गणनासमेत प्रभावित भएको थियो ।’ ढोरपाटनको हिमाली क्षेत्रमा हावाहुरी र हिमपहिरो समेत खसेको थियो । हिमपहिरोमा केही नाउर पुरिएको उनले बताए ।

आरक्ष कार्यालय र यहाँस्थित नेपाली सेनाको देवीबक्स गुल्मले गरेको गस्तीको क्रममा केही नाउर रोग लागेर दुब्लाएको देखिएको र त्यसकै कारण पनि ती नाउर मरेको हुन सक्ने अनुमान टोलीले गरेको थियो । हिमपहिरोमा कति नाउर मरे भन्ने यकिन नभएपनि उद्धारको क्रममा २० वटाभन्दा बढी नाउर हिमपहिरोमा पुरिएको भेटिएको कँडेलले जानकारी दिए ।

‘हामीले यहाँ सेनाको गण चाहिन्छ भनेर मागेका छौं तर पाइएको छैन‚’ कँडेलले भने, ‘गण भयो भने सबै ब्लकमा सुरक्षा व्यवस्था गर्न सकिन्छ ।’ आरक्ष कार्यालयमा समेत दरबन्दी अभाव छ । ७२ जनाको दरबन्दी रहेको आरक्षमा करारका केही कर्मचारीसमेत गरी ४७ जनाले मात्रै काम गरेका छन् । ‘आफ्नै ब्लकमा कर्मचारी पुगेका छैनन्, कसरी सुरक्षा गर्ने ?’ कँडेलले भने, ‘ठूलो भूगोलको सुरक्षा गर्न जनशक्ति पनि उत्तिकै चाहिन्छ ।’

ढोरपाटनमा बर्सेनि १९ देखि २४ वटा नाउर र १४ देखि १९ वटा झारल सिकार गर्न अनुमति दिइन्छ । राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागले सिकारको कोटा निर्धारण गरेर टेन्डर खुलाउने गर्छ ।

तस्बिर क्याप्सन : बागलुङको सुदूरपश्चिममा रहेको ढोरपाटन सिकार आरक्ष । यहाँ गरिएको गणनामा ठूलो संख्यामा नाउर घटेका छन् । तस्बिर : प्रकाश बराल/कान्तिपुर

प्रकाशित : असार १४, २०७९ १२:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पुल नहुँदा बेगखोलामा हेलिनुपर्ने बाध्यता

६ वर्षअघि आएको बाढीले बेलिब्रिज र झोलुंगे पुल बगाए पनि अहिलेसम्म कल्भर्टसमेत बन्न सकेको छैन
घनश्याम खड्का

म्याग्दी — बेनी–जोमसोम सडक खण्डको बेगखोलामा पुल नहुँदा यात्रुले भेलमा हेलिएर जोखिमपूर्ण यात्रा गर्न बाध्य छन् । बेगखोला सदरमुकाम बेनीदेखि १२ किलोमिटर उत्तरमा पर्छ । 

गोरखाको पालुङटार–९ को खारखोलाको पुल शनिबार आएको बाढीले बगाएपछि सोमबार भेलमा हेलिएरै विद्यालयबाट फर्कदै गरेका विद्यार्थी । तस्बिर : हरिराम उप्रेती/कान्तिपुर

बेगखोलामा मोटरेबल पुल त छैन नै, कल्भर्टसमेत बनाइएको छैन । यसले साना सवारी मात्र होइन ठूला सवारीसाधनले पनि सास्ती खेप्नुपरेको छ । बेगखोलामा पानीको सतह ह्वात्तै बढेकाले अब असोज नलागेसम्म साना सवारी लिएर बेनी–जोमसोम यात्रा जोखिमयुक्त छ ।

बेगखोलामा २०७३ भदौ १५ को राति आएको बाढीले ११ वटा घरसमेत बेलिब्रिज र सँगै रहेको झोलुङ्गे पुल कालीगण्डकीमा मिसाएको थियो । त्यसयता ह्युमपाइप राखेर कल्भर्टसमेत बनाइएको छैन । बेगखोला खहरे हो । बेग, बान्दुकलगायत माथिल्लो ठूलो भीर, जंगलबाट भेल जम्मा भई आउने र बेगको पुछारमा ठूलो पहिरो चलेकाले बेगखोलाले गेग्रान धेरै ल्याउने गर्छ ।

‘बेगखोलाको भेलमा ज्यानको बाजी लगाएर हेलिनुपर्ने वा ठूला गाडीको पछाडि झुन्डिएर तर्नुपर्ने हाम्रो नियति बनेको छ,’ अन्नपूर्ण गाउँपालिका–५ शिखका तेसराम पाइजाले भने, ‘कहिलेकाहीं खोला तार्ने डोजर वा ठूला गाडी भएन भने गन्तव्यमा नपुगी फर्कनुपर्छ ।’ पाइजाका अनुसार राष्ट्रिय गौरवको अन्तरदेशीय बेनी–जोमसोम–कोरोला सडकमा ६ वर्षदेखि यात्रुले मोटर पुल परको कुरा सामान्य कर्ल्भटसम्म नपाउनु नियति, दुर्भाग्य मात्र नभई बेइजती पनि भएको छ ।

मनसुनका चार महिना असारदेखि असोजसम्म पानी पर्दा बेगखोलाले यातायात अवरुद्ध बनाउने भएकाले बाढीको सतह घटेपछि डोजर चलाएर पानी सतह फिँजारेर सवारी पास गराइन्छ । ठूला मालवाहक गाडीले भने बाढी/भेल घटेको बेला जबर्जस्ती खोलामा गाडी हालेर सडक पार गर्छन । रघुगंगा गाउँपालिका–१ मा पर्ने बेगखोला तर्ने क्रममा सयौं मोटरसाइकल र ट्याक्सीले बलजफ्ती खोला तर्न खोज्दा साइलेन्सरमा पानी पसेर इन्जिन नै बिग्रने गरेका छन् । टाढाबाट आएको यात्रु बेगखोला पुगेपछि यात्रा त्यागेर फर्कनुभन्दा जबर्जस्ती भेलमा सवारीसाधन खोलामा हाल्न बाध्य हुन्छन् । बेगखोलाको ५ सय ७० मिटर खण्ड सडक विभाग पुल महाशाखाले ठेकदारलाई हस्तान्तरण गरेकाले उक्त खोलामा बेनी–जोमसोम–कोरोला सडक आयोजनाले केही गर्न नमिलेको तथा यो वर्ष पनि यात्रुले सास्ती झेल्नुको विकल्प नभएको आयोजनाले जनाएको छ ।

‘यात्रुले सास्ती पाएकोबारे जानकार छौं । ७–८ महिनाअघि म आयोजनामा आएपछि अर्को खोलामा अलपत्र परेको बेलिब्रिज झिकेर यहाँ राखौं भनेको थिएँ । बेगखोलामा पुल महाशाखाले ठेक्का लगाइसकेकाले दोहोरो भुक्तानी हुने र कानुनी झन्झट ब्यहोर्नुपर्ने भएपछि कसैले जोखिम लिन तयार भएनन्,’ बेनी–जोमसोम–कोरोला सडक आयोजना प्रमुख जगत प्रजापतिले भने, ‘बेगखोलाको ५ सय ७० मिटर खण्ड हाम्रो स्वामित्वमा रहेनछ, मैले थप केही गर्न मिलेन । बरु पुलनिर्माण ठेकदारलाई मनसुन अवधिभर एउटा डोजर स्ट्यान्डवाई राख्ने र सवारी पास गर्न सहयोग गर्न आग्रह गरेको छौं । पुलका ठेकदारले अर्को वर्षसम्म पुलनिर्माण पूरा गर्ने बताएका छन् । यो वर्ष कष्ट सहनुको विकल्प रहेन ।’

बेगखोलामा सडक विभाग पुल महाशाखाले ‘डिजाइन एन्ड विल्ड’ मोडेलमा पुल बनाउन वीक्वीई हिमालयन जेभिलाई भ्याटसहित ८ करोड ५० लाखमा ठेक्का दिएको छ । ठेकदार कम्पनीले बेगखोलामाथी निर्माण हुने पुलको डिजाईन तयार पारी खोलाको विचमा पर्ने एउटा फाउन्डेसन राखिसकेको जनाएको छ । पुल ७० मिटर लामो हुने छ । पुलदेखि दायाँ–बायाँ २–२ सय मिटर लिंक सडक हुनेछ ।

प्रकाशित : असार १४, २०७९ १२:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×