काठेखोलाको तथ्यांक अनलाइनमा- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

काठेखोलाको तथ्यांक अनलाइनमा

अब डिजिटल प्रोफाइलमार्फत मोबाइलबाटै सबै जानकारी लिन सकिने
प्रकाश बराल

बागलुङ — वैदेशिक रोजगारीले काठेखोला गाउँपालिकामा सयौं घर रित्तो छन् । धेरै स्थानीय बसाइँ सरेकाले उनीहरूका घरमा कोही भेटिँदैनन् । गाउँमा सयौं रोपनी जमिन बाँझै छ । व्यापार व्यवसाय गर्ने, पढ्ने र जागिरका लागि कतिपय बजारमा बस्छन् ।

बागलुङको काठेखोला गाउँपालिकाको डिजिटल प्रोफाइल सार्वजनिक गर्दै गाउँपालिका अध्यक्ष अमर थापा । स्मार्ट गाउँपालिका अभियानका लागि यो प्रोफाइल बनाइएको हो। तस्बिर : प्रकाश/कान्तिपुर

ती सूचना अब फिल्डमा पुगेर मात्रै लिनुपर्ने बाध्यता समाप्त भएको छ । अब गाउँपालिकाले बनाएको डिजिटल प्रोफाइलमार्फत घरमै बसेर सबै जानकारी लिन सकिन्छ ।

त्यति मात्रै होइन, किसानले बनाएका फर्ममा कति पशुपन्छी पालिएका छन्, कति लगानी छ भन्नेसमेत जान्न सकिन्छ । १० वर्षमा हुने जनगणनाको तथ्यांकबाट काम गर्नुपर्ने बाध्यता पनि हटेको छ । हरेक महिना फेरिने तथ्यांक अब घरबाटै जान्न पाउने गरी तथ्यांक निरन्तर अद्यावधिक हुने गाउँपालिका अध्यक्ष अमर थापाले बताए ।

प्रोफाइललाई गाउँपालिका र वडा कार्यालयबाट अद्यावधिक गर्न सकिने गरी व्यवस्थापन मिलाइएको छ । वडासचिवले वडाभित्रको तथ्यांक र पञ्जीकरणसमेत अनलाइन विधिबाट अद्यावधिक गर्न सक्नेछन् । गाउँपालिकाले वडा तहको सूचना पनि थप्ने व्यवस्था मिलाएको हो । यसरी थपिने तथ्यांकमा व्यक्तिगत सूचकसमेत भर्ने व्यवस्था छ ।

परिवार संख्या, परिवारका सदस्यको नाम, उमेर, शिक्षा, स्वास्थ्यको अवस्थासमेत व्यवस्थित बनाइएको छ । घर खरले छाएको छ वा पक्की के छ त्यो तस्बिरसहित देखिन्छ । घरका सदस्यले गर्ने रोजगारी, उनीहरूको औसत कमाइ, औसत खर्च र नियमित स्रोत उल्लेख गरिएको छ । व्यक्तिगत सूचक भने सम्बन्धित व्यक्तिले चाहेको अवस्थामा मात्रै खुल्छन् । सार्वजनिक स्थल, पर्यटकीय गन्तव्य, झरना, खोला, सडक, सामुदायिक वन, पुलपुलेसा भने सबैले हेर्न मिल्नेछ । ‘हामीले स्मार्ट गाउँपालिकाको अवधारणा ल्याएका थियौं, ४ वर्षमा पूरा भयो,’ थापाले भने, ‘अब हरेक टोलको आवश्यकता तथ्यांकमा पढेर योजना तर्जुमा गर्न सकिनेछ ।’ दुई वर्षदेखिको प्रयासबाट यो प्रोफाइल तयार भएको उनले बताए । काठमाडौंको मन्त्रालयमा बस्नेले समेत यो तथ्यांक हेरेर विकास अनुदानको व्यवस्थापन गर्न सक्ने उनले बताए ।

प्राविधिक रूपमा फोरजी इन्जिनियरिङ कन्सल्टेन्सीले यो डिजिटल प्रोफाइल बनाइदिएको हो । कन्सल्टेन्सीले प्रत्येक घरमा पुगेर झन्डै ४ सय प्रश्नको उत्तर खोजेर प्रविष्टी गरेको इन्जिनियर गंगाराम रेग्मीले बताए । ‘यसमा अझै धेरै विषय छुटेका छन्, ती थप्न मिल्ने गरी व्यवस्थापन गरेका छौं,’ उनले भने, ‘विद्यालयको खातामा प्रवेश गरेपछि बाँकी तथ्यांक भर्ने काम प्रधानाध्यापकलाई दिने गरी खाली छाडेका छौं ।’ स्वास्थ्य चौकीको जनशक्ति, सेवा र अवस्था, विद्यालय र कलेजको अध्ययन अध्यापन गर्न पाउने संकाय, शिक्षकको दरबन्दी विवरणजस्ता विषय वडासचिवमार्फत विद्यालयले भर्ने गरी ठाउँ खाली गरिएको उनले जनाए ।

हाल गाउँपालिकाभित्र बस्ने जनसंख्या २६ हजार १ सय ६४ छ । बसाइँ नसरेका, रोजगारी र पढाइका लागि पालिकाभन्दा बाहिर बस्ने ३ हजार ७ सय ४ छन् । उनीहरूसमेत २९ हजार ८ सय ६८ जना जनसंख्या रहेको प्रोफाइलबाट थाहा पाइन्छ । ‘जन्मेदेखि ४ वर्ष, ४ वर्षदेखि १० वर्ष र १० देखि १६ वर्षसम्मको उमेर समूहका बालबालिकाको तथ्यांक पनि नामसहित राखिएको छ,’ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत चूर्णबहादुर कार्कीले भने, ‘साउनदेखि कति जनाले ज्येष्ठ नागरिक भत्ता पाउने अवस्थामा थपिँदै छन् भन्ने पनि देखिन्छ ।’ अपांगता भएकाको तथ्यांकसमेत छ । उक्त तथ्यांकमा परिचयपत्र लिएकाको नाम पनि राखिएको महिला तथा बालबालिका शाखाकी प्रमुख रश्मि शर्माले बताइन् । उनका अनुसार असार मसान्तसम्म २ सय ९४ जनाले अपांगता र ४० जनाले ज्येष्ठ नागरिक परिचयपत्र लिइसकेका छन् ।

यो प्रोफाइल कम्तीमा महिनाको एक पटक अद्यावधिक हुनेछ । कतिपय तथ्यांक भने दिनदिनै सूचना थप्नसमेत सकिने गरी सबै वडासचिवलाई तालिम दिइएको कार्कीले जानकारी दिए । ‘व्यक्तिगत तथ्यांक गल्ती भएको रहेछ भने पासवर्ड दिएर घरकै परिवारलाई थप्न लगाइनेछ,’ उनले भने, ‘सार्वजनिक रूपमा जानकारी नदिए पनि सेवा प्रवाहका लागि उनीहरूको तथ्यांक लिएर पालिकाले गोप्यता कायम गरिदिनेछ ।’ २५ लाख रुपैयाँमा प्रोफाइल तयार भएको हो ।

प्रकाशित : श्रावण १३, २०७८ १२:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जो आफ्नै खुट्टामा टेकिन खोज्दै छिन्

प्रकाश बराल

बागलुङ — जन्मिँदा सामान्य उनी टुकुटुकु हिँड्ने बेला खुट्टा टेकिएनन् । बाबुआमाले हिँड्न ढिला भएको भन्दै सुरुमा सामान्य ठाने । निसीखोला गाउँपालिका–२ बायखोलाका हेमबहादुर र धना मल्लकी माइली छोरी गीताले उमेर पुग्दा पनि खुट्टा टेक्न सकिनन् ।

बागलुङ निसीखोला–२ की शारीरिक अपांगता भएकी गीता मल्ल ह्वीलचियरमा । तस्बिर : प्रकाश/कान्तिपुर

अस्पतालमा परीक्षण गर्दा दुवै खुट्टामा ‘कन्जाइम’ भनिने समस्या देखियो । कन्जाइमको समस्याले गीताले आफ्नो खुट्टाको भर पाउन सकिनन् । दुई खुट्टा टेकेर हिँड्नुपर्ने बेलासम्म उनलाई रोगले च्यापिसकेको थियो । ८ वर्षको उमेर पुग्दा उनका दुवै खुट्टा सुके । दुवै हातका औंलामा समेत समस्या छ ।

छोरीको समस्याले चिन्तामा परेका मल्ल दम्पतीले उपचारका लागि धेरै ठाउँ धाए । ज्याला मजदुरीबाट चल्ने उनीहरूलाई अपांग छोरीको उपचारमा धाउनु परेपछि हातमुख जोड्न मुस्किल भयो । ‘दुई छाक जुटाउनै दैनिक मजदुरी गर्नुपर्थ्यो । त्यति हुँदा पनि छोरीको उपचार भन्दै धेरै ठाउँ धायौं, कतै पनि सम्भव भएन,’ धनाले भनिन्, ‘पछि दुवै खुट्टा काटेर फाल्नुपर्ने अवस्था आयो ।’ रोइकराइ गरे पनि छोरी बचाउनका लागि खुट्टा काटेर फाल्न सहमति दिन बाध्य भएको उनले बताइन् । २०६५ को जेठ ५ मा अपांग बाल अस्पताल धुलिखेलमा गीताको दुवै खुट्टा तिघ्राबाट काटिएको थियो ।

मल्ल दम्पतीले ऋण खोजेर जुटाएको पैसाले छोरीको अपरेसन गरे । झन्डै ६ महिनासम्म अस्पतालको बसाइ भयो । लगातारको खर्च, छोरीको उपचारको पीडा र परिवार पालनपोषण गर्ने बाध्यताले कष्टकर जीवन बिताउन बाध्य भए । अझै पनि उनीहरूको परिवार मजदुरीमा छ । मल्ल दम्पतीका ५ छोरी छन् । त्यसै त विपन्न परिवार, भएको खेतबारी पनि पहिरोले लग्यो । उनीहरू सदरमुकाममा विस्थापित भए ।

२० वर्षकी गीता ह्वीलचियरमा छिन । पढ्ने चाहना भने छाडिनन् । आमाबाबुले पनि ज्यालादारी गरेर विद्यालय भर्ना गरिदिए । कक्षा ५ मा प्रथम भएकी गीताको विद्यालय टाढा भएकाले त्यसपछिको पढाइ अवरुद्ध भयो । कक्षा ६ पढ्न देवीस्थान मावि पुग्न सामान्य विद्यार्थीलाई डेढ घण्टा लाग्थ्यो । ‘केही दिन बोकेर लैजाने ल्याउने गरिरहें,’ मल्लले भनिन्, ‘कामै छाडेर कति दिन बोक्ने त्यसैले पढाइ छोड्न बाध्य भयौं ।’ गीतालाई दैनिक बोकेर विद्यालय पठाउनुपर्दा धनाले मजदुरीसमेत गर्न नपाएर भोकभोकै बस्नु परेको सुनाइन् । मर्नुभन्दा बहुलाउनु निको भनेर छोरीको पढाइ छुटाएको उनले बताइन् ।

उनीहरूको पीडाको समाचार २०७० मा कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित भयो । समाचार प्रभावले शिक्षा विभाग र तत्कालीन जिल्ला शिक्षा कार्यालयको पहलमा सदरमुकामको विद्या मन्दिरमा पढ्ने व्यवस्था भयो । गीता र उनकी दिदी पार्वतीलाई विद्या मन्दिर माविले फिडर छात्रावासमा राख्यो । पहिरोले घरखेत बगाएर बस्ने ओत र खाने गाँस छुटेपछि २०७२ देखि मल्ल परिवार बागलुङ बजार सरेर मजदुरीबाट जीवन गुजारिरहेका छन् । सदरमुकाम बागलुङ बजारस्थित सिर्जना रोडको एक घरमा साँघुरा २ कोठामा ५ छोरी र धना बस्छन् । मासिक ५ हजार घरभाडा, ५ छोरीको पालनपोषण गर्दा धनालाई ऋणले डुबाएको छ । धनाले बजारका होटलमा भाँडा माझ्थिन् । कोरोना संक्रमण र निषेधाज्ञाले उनको रोजगारी खोसिदिएको छ ।

‘अहिले कोठाभित्रै बस्नुपर्छ, काम पनि पाइँदैन, के गरेर खाने ?’ धनाले गुनासो गरिन्, ‘जीवनमा कति दुःख पाउनुपर्ने होला ?’ कहिले उनी गिट्टी, बालुवा उठाउन पुग्छिन्, कहिले ढुंगा खेप्ने गर्छिन् । हेमबहादुर भारत पसेका छन् । ३ वर्ष भारतमा मजदुरी गरेरै खाने खर्च जुटाएका हेमबहादुरलाई अहिले उतै बसेर बाँच्न पनि कठिन भएको छ । ‘दुई वर्षदेखि कोरोनाका कारण न काम मिलेको छ, न फर्कन सक्नुभएको छ,’ धनाले भनिन्, ‘काम पाइएला र केही कमाउँला भन्दैमा अलपत्र हुनुभयो ।’ दसैंसम्म सहज नभए यतै फर्काएर सँगै मजदुरी गर्ने योजना उनले सुनाइन् ।

कक्षा ६ देखि १२ सम्म गीताले विद्या मन्दिर माविको छात्रावासमा बसेर पढिन् । ‘साथीहरूको सहयोगले मैले सजिलै पढ्न सकें, अब उच्च शिक्षा पढेर रोजगार बन्ने सपना छ,’ उनले भनिन्, ‘बाबुआमालाई आफ्नै कमाइले पाल्ने चाहनाका लागि रोजगारी खोजिरहेकी छु ।’ धौलागिरि बहुमुखी क्याम्पसमा बीएड प्रथम वर्षमा अध्ययनरत छिन् । उनलाई निःशुल्क भर्ना गरिदिएको प्रमुख रामप्रसाद उपाध्यायले बताए । ‘भर्ना निःशुल्क भयो, तर पढ्ने लेख्ने कापीकलम र जाने आउने सहयोगी चाहिन्छ,’ गीताले भनिन्, ‘अपांगमैत्री डेरा, सडक र कक्षाकोठा छैन ।’ ह्वील चियरमा गएपछि क्याम्पसको कक्षा पुग्न सास्ती हुने उनले गुनासो गरिन् ।

कक्षा १२ उत्तीर्णपछि उनको छात्रावास छुट्यो । अहिले आमासँगै बस्छिन् । ५ दिदीबहिनी ९ कक्षादेखि बीएड दोस्रो वर्षसम्म अध्ययनरत छन । सबैका लागि स्टेसनरी जोहो गर्दा मासिक २० हजारले पनि नपुग्ने धनाले गुनासो गरिन् । केही वर्षदेखि स्थानीय अधिकारकर्मी गीता श्रीषले उनका लागि पाठ्यपुस्तक किनेर सहयोग गरेकी छन् ।

गीताले ख वर्गको अपांग परिचयपत्र पाएकी छन् । उनलाई स्थानीय पालिकाले राहत तथा छात्रवृत्ति दिनुपर्ने छिमेकी रेशम नेपालीले बताए । ‘हामीले अधिकारको विषय उठाएका थियौं, तर सहयोग मिलेको छैन,’ नेपालीले भने, ‘सामाजिक सञ्जालमार्फत सहयोग कोष बनाउने तयारी गरेका छौं ।’

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७८ १२:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×