जसलाई छानाकै चिन्ता छ- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार

जसलाई छानाकै चिन्ता छ

‘एउटा घर मात्र भए आरामले सास फेर्न पाइन्थ्यो’
हरिराम उप्रेती

गोरखा — बर्खे झरी मझेरीमा चुहिएपछि चार दिनअघि मात्र जस्ताको छाना त्रिपालले ढाकिएको छ । गोरखा नगरपालिका–१० छेवेटारकी ७० वर्षीया वृद्धा डिलमाया दाहाल कुमाल यही त्रिपालले ढाकेको छानामुनि अशक्त छोरी, ९ र ११ वर्षका नातिनी च्यापेर रात कटाउँछिन् ।

डिलमायालाई बर्खे झरिसँगै कोभिड त्रासका बीच बिहान बेलुकीको छाक टार्ने पिरलो छ । घरको दयनीय अवस्थाले उनी बेलाबेलामा भक्कानिन्छिन् । ‘पकाउने खाने एकै ठाउँमा हो,’ उनले भनिन्, ‘निमेक गरेर गुजारा चलेको छ ।’ मेलापातको अलावा सामाजिक सुरक्षा भत्ताबाट आएको पैसाले चार जनाको जीवन धानिएको उनले बताइन् । उनकी एक्ली छोरी ४० वर्षीया रेखा कुमाल राम्रोसँग हिँडडुल गर्न सक्दिनन् ।

आर्थिक अभावले अस्पताल पुग्न नसक्दा छोरीका हात र खुट्टामा देखिएको समस्यासमेत पहिचान हुन सकेको छैन । मेलापात गरेर चार जना परिवारको छाक टार्ने जिम्मा उनै ७० वर्षीया डिलमायाको काँधमा छ । भन्छिन्, ‘छोरी हिँड्न सक्ने, काम गर्न सक्ने भए त हाइसन्चो हुन्थ्यो ।’ बर्खाको बेला मेलापात पुग्दा पनि डिलमायालाई घरकै यादले सताउँछ । ‘पानी पर्‍यो कि, पानी चुहियो कि, के खाए, मन ध्यान सबै घरमा हुन्छ,’ उनले भनिन् ।

डिलमायाका चार परिवार गोरखा नगरपालिका–१० को टोल विकास संस्थाको भवनमा बस्छन् । आफ्नो घर नहुँदा बसाइ कष्टकर बनेको उनले गुनासो पोखिन् । ‘एउटा घर मात्र भए आरामले सास फेर्न पाइन्थ्यो, बस्ने छाना बलियो भए आनन्द हुँदो रहेछ,’ उनले भनिन्, ‘अहिले त शौचालय पनि छिमेकीको घरमा जानुपरेको छ ।’ अहिले बस्दै आएको ठाउँमा सकस रहेको उनले बताइन् ।

मेलापात र सामाजिक सुरक्षा भक्ताको पैसाले खान लाउनै नपुग्ने उनको दुखेसो छ । ‘दुई नातिनीलाई स्कुल हालेको छ, भत्ता र मेलापातको पैसाले खान र कापी किताब किन्न बल्लतल्ल पुगेको छ, नातिनीलाई पनि आँखा देखाइदिन पाए भविष्य राम्रो हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘मेलापात जाँदा कसैले पैसा, धान हुनेले धान दिन्छन् ।’ उनको दयनीय अवस्था देखेका छेवेटारका मनीष पन्त र विजय श्रेष्ठको अगुवाइमा ‘डिलमाया दाहाल कुमालको घर बनाऔं अभियान’ सुरु भएको छ ।

अभियानअन्तर्गत हालसम्म ४० हजार रुपैयाँ सहयोग संकलन भएको पन्तले बताए । ‘यो निषेधाज्ञाका बेला उहाँहरूलाई खानकै समस्या देख्यौं, फेरि बसेको ठाउँमा पानी चुहिने दयनीय अवस्था देखेपछि अभियान नै सञ्चालन गरेका हौं,’ उनले भने । अभियानअन्तर्गत डिलमायाको घर बनाउने र छोरी रेखाको नागरिकता बनाइदिने योजना रहेको पन्तले सुनाए ।

डिलमायाका परिवार तीन वर्षअघि भारतबाट थातथलो खोज्दै छेवेटार आइपुगेका हुन् । ४२ वर्षपछि थातथलो फर्किएका डिलमायाका श्रीमान् वीरबहादुरको तीन वर्षअघि नै मृत्यु भइसकेको छ ।

प्रकाशित : असार ११, २०७८ १०:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मालिकामा घरेलु मदिराको ब्रान्डिङ गर्न कानुन

घनश्याम गौतम

रूपन्देही — गाउँघरमा उत्पादन हुने गरेको घरेलु मदिरालाई कानुनी मान्यता दिन गुल्मीको मालिका गाउँपालिकाले आफ्नै कानुन बनाएको छ । घरेलु मदिरालाई ब्रान्डिङ गर्ने बिहीबारको गाउँसभाले पारित गरेको हो । 

कानुन पारित भएसँगै अब कार्यविधि तयार गरेर निर्णय कार्यान्वयनमा ल्याउने गाउँपालिकाले जनाएको छ । गाउँपालिकाका प्रवक्ता शोभाखर गिरीका अनुसार स्थानीय स्तरमा ठूलो परिमाणमा घरेलु मदिरा उत्पादन हुने भएकाले त्यसलाई ब्रान्डिङ गरी आन्तरिक स्रोत बढाउने उद्देश्यले कानुन तयार पारिएको हो । ‘हामीले तयार गरेको घरेलु मदिरा विक्री वितरण तथा व्यवस्थापन ऐन हिजोको सभाले बहुमतले पारित गरेको छ,’ उनले भने, ‘ऐन पारित भएपछि लुकीछिपी उत्पादन भई विक्रीवितरण हुने गरेको मदिरा नियन्त्रण गर्दै त्यसलाई स्थानीय उद्योगका रूपमा परिणत गर्छौं ।’ उद्योग खोल्न चाहनेले अब गाउँपालिकाबाट स्वीकृति लिनुपर्ने उनले बताए । गाउँपालिकाले निश्चित राजस्व लिएपछि विक्रीवितरण गर्न पाउने गरी कार्यविधि तयार गरिने उनले जानकारी दिए ।

अन्य स्थानीय तहले गरेको अभ्यासको अध्ययन गरेर ऐन ल्याइएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । गाउँमा उत्पादन हुने घरेलु मदिराको गुणस्तर मापन गर्ने, स्टिकर लगाउने, सिलबन्दी गरेपछि मात्र विक्रीवितरणमा लैजाने गरी ऐन बनेको गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत दीपक भण्डारीले बताए । ‘त्यसमा स्थानीय स्तरमा उपलब्ध हुने कोदो, जौ, फलफूलको उपयोगितामा जोड दिनेछौं,’ उनले भने, ‘स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर नपर्ने गरी उत्पादित मदिरा मात्र विक्रीवितरण हुनेछ ।’

जनजातिको संस्कृतिसँग जोडिएको घरेलु मदिराको ब्रान्डिङ गर्न सकिए गाउँपालिकाको आन्तरिक स्रोत वृद्धि हुने र उत्पादन पनि गुणस्तरीय हुने भएकाले नियमावली बनाएर कार्यान्वयनमा लैजान लागिएको गाउँपालिका अध्यक्ष रीतबहादुर थापाले बताए । ‘गाउँपालिकाको नियमभन्दा बाहिर गएर उत्पादन र विक्रीवितरण गर्नेलाई अब ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुन सक्ने गरी कानुन बनेको छ,’ उनले भने । घरेलु मदिरा उत्पादन र विक्रीवितरणबाट निवन निर्वाह गर्नेहरूलाई पहिलो चरणमा सहजीकरण गर्दै उद्योग खोल्न प्रोत्साहन गर्ने पनि उनले बताए ।

प्रकाशित : असार ११, २०७८ १०:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×