बागलुङका तामाखानी सञ्चालन गर्न माग- गण्डकी - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बागलुङका तामाखानी सञ्चालन गर्न माग

प्रकाश बराल

बागलुङ — राणाकालमै प्रयोगमा ल्याइएका जिल्लाका खानीहरू पुनः सञ्चालन गर्न स्थानीयले माग गरेका छन् । तमानखोला गाउँपालिकाको नर्जाखानीमा रहेका तामाखानी झन्डै ८० वर्षदेखि ठप्प छन् । 

तिनलाई पुनः सञ्चालन गर्न स्थानीयले पालिकालाई दबाब दिइरहेका हुन् । पालिकाले खानी सञ्चालन अनुमतिका लागि संघीय सरकारसँग पहल गरिरहेको छ ।

गाउँपालिका अध्यक्ष जोकलाल बुढाले प्राविधिक परीक्षणका लागि खानी विभागमा धाउ पठाइएको बताए । ‘मैले धाउको गुणस्तर परीक्षणका लागि पनि पठाएको छु, उत्खननको काम गरिरहेको चिनियाँ प्राविधिकलाई पनि नमुना दिएको छु,’ उनले भने । सदरमुकाम देखि १ सय ३० किमी पश्चिमको नर्जाखानीमा अहिले मोटरबाटो पुगेको छ ।

१९९७ सालसम्म तमानखोलाका छन्त्यालहरूले खानीबाट तामा निकाल्ने गरेको स्थानीयको भनाइ छ । त्यति बेला तमानखोला–६ नर्जाखानीका रूपलाल छन्त्याल खानी सञ्चालनबापतको कर तिर्न राजधानी गएको वडाध्यक्ष कुलबहादुर छन्त्यालले बताए । उनका अनुसार यहाँको कर संकलन गर्ने भएकाले राणाशासकले रूपलाललाई डिट्ठा बनाएका थिए । अहिले पनि ओमप्रकाशलाई डिट्ठा खलक भनेर सम्बोधन गरिन्छ ।

उति बेला हरेक घरले बर्सेनि २ धार्नी तामा सरकारलाई करका रूपमा तिर्ने गरेको बूढापाकाहरू बताउँछन् । ‘सरकारले कर बढाइदियो, त्यसपछि उत्पादन पनि हुन छाड्यो,’ ८७ वर्षीया भीममाया छन्त्यालले भनिन्, ‘अहिले त खोजी पनि गर्दैनन् ।’

यहाँ फलाम खानीसमेत रहेको स्थानीयले बताएका छन् । ‘सामान्य पहिरो खसेको स्थानमा पनि तामाको धाउ भेटिन्छ,’ ओमप्रकाश छन्त्यालले भने, ‘पहिरोको धाउ पगालेर गाग्रीसमेत बनाइएको छ ।’ प्रक्रियागत रुपमा उत्खनन गरे यो तामाखानी राज्यकै मुख्य आयस्रोत हुने भए पनि अति दुर्गम भएकाले कसैको दृष्टि नपरेको उनले बताए ।

अहिले गाउँपालिकाले नर्जाखानीसम्म सडक सञ्जालले जोडेको छ । वडा नं. ६ को नर्जाखानीसहित यहाँका ९ वटा गाउँमा तामाखानी भएको प्रारम्भिक अध्ययनले देखाइसकेको छ । ती स्थानको नाममै खानी जोडिएको छ । नर्जाखानी, खुंखानी, घोसाखानी, घैयाखानी, पाण्डवखानी, भुंखानी, सिसाखानी, राङखानी र लेखानी यस्ता स्थान हुन् ।

छन्त्यालले खानीबाट तामा निकाल्ने, विश्वकर्माले पगाल्ने र थकालीले निकासी गर्ने पुरानो चलनको प्रमाणस्वरूप ती सबै स्थानमा छन्त्याल र विश्वकर्माको संयुक्त बसाइ अझै भेटिन्छ । थकालीहरू केही स्थानमा मात्रै छन् । ‘पैसा कमाउन सिपालु भएकोले अधिकांश थकाली बसाइँ सरे, छन्त्याल र विश्वकर्माहरु खानीको काम छाडेर खेतीपातीमा बसेका छन्,’ स्थानीय रनकुमारी विकले भनिन्, ‘राज्यले चाहेको खण्डमा थोरै लगानीमा धेरै उत्पादन गर्न सकिन्छ ।’ चन्द्रशम्शेरको पालासम्म यहाँ ९ वटा खानी संचालनमा रहेको आफूले सुनेको उनले बताइन् ।

पहिरो खसेको स्थानमा देखिएको ढुंगा तामाझैं टल्केपछि परीक्षणका लागि पठाएको गाउँपालिका अध्यक्ष बुढाले बताए । ‘कुन गुणस्तरको र कति मात्रामा छ भन्ने पत्ता लागेपछि उत्खननमा पहल गर्छौं,’ उनले भने ।

खानी उत्खननका लागि बुढापाकाले प्रयोग गरेका घरेलु हतियार तथा सामान अझै खुंखानी र नर्जाखानीमा भेटिने गरेको ओमप्रकाशले सुनाए । ‘मेरै घरमा खानीको धाउका डल्ला सुरक्षित छन्।’ उनले भने, ‘यसको उत्खनन, राजस्व, रोयल्टीजस्ता विषय स्पष्ट भए उत्खननमा छिटो सफलता पाउन सकिन्छ ।’

व्यक्तिगत र सार्वजनिक जमिन पर्ने भएकाले कानुनी प्रक्रिया पनि पूरा गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ । त्यति बेला उत्खनन गर्दा बनाइएका ठूला खाडल र सुरुङ अहिले पनि भेटिन्छन् । जंगली जनावर लुक्ने र बालबालिका पर्न सक्ने भन्दै कतिपय खाडल स्थानीयले बारेर राखेका छन् ।

पाण्डवखानीमा २०३५ सालमा सरकारले पनि वैज्ञानिक अनुसन्धान गरेर तामा भएको निष्कर्ष निकालेको थियो । त्यति बेला भौगोलिक कठिनाइका कारण सरकारले उत्खननको काम गर्न नसकेको गलकोट नगरपालिका–१० का वडाध्यक्ष तिलक घर्तीले बताए । ‘अहिले भने सडक पुगेकाले ती स्थान उत्खननका लागि उपयोगी छन्,’ उनले भने ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७७ १३:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पार्टी मुख्यालयमा ‘सुरक्षा थ्रेट’ भन्दै बालुवाटारमै बस्यो नेकपा सचिवालय बैठक

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सत्तारुढ नेकपाको सचिवालय बैठक प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास बालुवाटारमा सुरु भएको छ । पार्टी मुख्यालय धुम्बाराहीमा बस्ने तय भए पनि  ‘सुरक्षा थ्रेट’ देखाएर बैठक अन्तिम समयमा बालुवाटार सारिएको थियो । 

यद्यपि सचिवालयका एक सदस्यले सुरुमै महासचिव विष्णु पौडेलले धुम्बाराहीको बैठक बालुवाटार बस्न अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालसँग प्रस्ताव गरेको तर, दाहालले अस्वीकार गरेपछि ‘सुरक्षा थ्रेट’ देखाएर बैठक सारिएको बताए ।

उनका अनुसार अध्यक्ष दाहालले मंगलबार बिहान महासचिवमार्फत बैठक पार्टी कार्यालयमै बस्नुपर्ने अडान राखेका थिए । तर, केही समयपछि महासचिव पौडेलले गृह मन्त्रालयको सुझावअनुसार बैठक सार्नुपरेको सूचना अध्यक्ष दाहालसहित सचिवालयका अन्य सदस्यहरु दिएका थिए ।

यसअघि शनिबार बसेको सचिवालयले मंगलबारको बैठक धुम्बाराहीमा गर्ने निर्णय गरेको थियो । अन्तिम समयमा आएर धुम्बाराहीमा बस्ने भनिएको बैठक बालुवाटार सार्दा सचिवालय अन्य सदस्यले असन्तुष्टि जनाएका छन् ।

बैठकका कार्यसूचीमा कार्तिक २८ मा कार्यकारी अध्यक्ष दाहालले पेस गरेको प्रस्ताव र मंसिर १३ मा प्रधानमन्त्री एवं अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पेस गरेको जवाफी प्रस्तावमाथि छलफल हुने भएको छ ।

प्रधानमन्त्रीले पेस गरेको प्रस्तावमा उठाएका विषयबारे आजको बैठकमा दाहालले लिखित रुपमा नै जवाफ दिने सम्भावना रहेको सचिवालयका ती नेताले जानकारी दिए । तर, स्थायी कमिटीमा जाँदा आजको बैठकमा उठेका विषयहरुलाई समेत समेटेर दाहालले पूरक प्रतिवेदन नै पेस गर्ने तयारी गरेका छन् ।

प्रधानमन्त्री ओलीले दाहालको प्रस्ताव सचिवालयमा छलफल गर्न योग्य नभएको भन्दै त्यसको खारेजीको माग गरेका छन् । तर, अध्यक्ष दाहालसहित सचिवालयका बहुमत सदस्यले दुवै प्रस्तावमाथि सचिवालयमा सामान्य छलफल गरेर मंसिर १८ मा बस्ने स्थायी कमिटीमा लैजाने तयारी गरेका छन् । स्थायी कमिटीमा बहुमतले निर्णय गरेर त्यसको अनुमोदनका लागि केन्द्रीय कमिटी बैठकमा लैजाने तयारी छ ।

ओली समूहले दाहालको प्रस्ताव फिर्ता लिएर साझा प्रस्ताव बनाएर मात्रै स्थायी कमिटीमा जानुपर्ने अडानमा छ । यस्तोमा आजको सचिवालय बैठकलाई अर्थपूर्ण रुपमा हेरिएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७७ १३:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×