खेती पढाउँदै सामुदायिक विद्यालय

सम्झना रसाइली

(तनहुँ) — शुक्लागण्डकी नगरपालिका–४ स्थित पञ्चमुनिदेव माविको ९ कक्षाका पदम पराजुली विद्यालयमै च्याउ खेती गर्छन् । विद्यालयले कक्षा ९ देखि १२ सम्म प्राविधिकतर्फ पशुविज्ञान विषय सञ्चालन गरेपछि च्याउ खेतीलगायतका प्रयोगात्मक शिक्षामा विद्यार्थीहरू समावेश भएका हुन् । ‘प्रयोगात्मक शिक्षाले सिकाइमा सहज हुनुका साथै आफैले केही गर्न सक्ने आँट आइसकेको छ,’ उनले भने । 

ZenTravel

अर्का विद्यार्थी विवेक खत्रीले व्यावहारिक शिक्षासँगै कृषि तथा नयाँ प्रविधिको ज्ञान लिन पाएको बताए । भविष्यमा रोजगारी पाइएन भने पनि निराश हुनु नपर्ने र आफ्नै बारीबाट आम्दानी गर्न सकिनेमा उनी ढुक्क छन् । विद्यार्थीले एक महिनामै ८० केजी च्याउ उत्पादन गरेको शिक्षक एवं सूचना अधिकारी लक्ष्मण पुरीले बताए । उनले भने, ‘विद्यार्थीलाई कृषि उत्पादन मात्र नभएर त्यसको संरक्षण, बजार व्यवस्थापन, प्याकिङ र ग्राहकसँग कसरी बोल्ने भन्ने पनि सिकाइन्छ ।’ एक केजी च्याउ साढे २ सय रुपैयाँमा विद्यार्थीले नै बिक्री गर्ने उनले बताए ।

Meroghar


पढाइसँगै च्याउखेती, दूधबाट खुवा बनाउने विधि, बजारीकरण, पशुपक्षीको स्वास्थ्य परीक्षण, बाली विज्ञानजस्ता विषयवस्तुको व्यावहारिक रूपमै अभ्यास गर्दा सिकाइ र बुझाइ प्रभावकारी भएको विद्यार्थीको अनुभव छ । प्रधानाध्यापक ध्रुव मल्लले सिकाइ प्रभावकारी बनाउन व्यावहारिक तथा अतिरिक्त क्रियाकलापमा जोड दिएको बताए । उनका अनुसार पशु विज्ञानमा ६६ छात्र र ५७ छात्रा गरी १२३ विद्यार्थी अध्ययनरत छन् ।

जिल्लाका १५ सामुदायिक विद्यालयले व्यावसायिक तथा रोजगारमूलक शिक्षा सुरु गरेका छन् । व्यास नगरपालिकास्थित सत्यवति मावि, आँबुखैरेनीस्थित रामशाह मावि र शुक्लागण्डकीको पञ्चमुनिदेव माविले क्रमशः कम्प्युटर साइन्स, सिभिल इन्जिनियरिङ र पशुविज्ञानका कक्षा सञ्चालन गर्दै आएका छन् । व्यासको उदय र निर्मल मावि, घिरिङको चन्द्रज्योति मावि, भानुस्थित होमराज लोहनी शारदा शिक्षा सदन मावि, बन्दीपुरको पवित्र माविमा सिभिल इन्जिनियरिङको पढाइ हुन्छ ।

भिमादको सिद्धार्थ मावि, शुक्लागण्डकीको गाउँफर्कोदय मावि, भानुको भानु संस्कृत मावि, त्रिभुवन मावि र चोक माविमा कृषि तथा बाली विज्ञान विषय पढाइन्छ । म्याग्देको जनगणपति माविमा पशुविज्ञान र घिरिङको कालिगण्डकी बहुप्राविधिक शिक्षालयमा वन विज्ञान कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ । स्थानीय विद्यालयमै प्राविधिक शिक्षा सुरु भएपछि विद्यार्थीलाई अन्यत्र जानुपर्ने समस्या हटेको गाउँफर्कोदय माविका प्रअ अम्बिका घिमिरेले बताए ।

विद्यार्थीलाई व्यवसायी, स्वावलम्बी, आत्मनिर्भर बनाउने उद्देश्यसाथ प्राविधिक शिक्षामा जोड दिइएको म्याग्दे गाउँपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख बुद्धिसागर खनालले जनाए । ‘पढाइ पूरा भएपछि विद्यार्थीलाई रोजगारीको चिन्ता नहुने अपेक्षा गरेका छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७६ ०९:४४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विदेश छाडेर च्याउखेती

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — व्यवस्थित फर्मभित्र लामबद्घ कटुसका मुढा । यिनै मुढामा उम्रन्छ सिताके च्याउ । उत्पादित च्याउको बजार पनि सहजै उपलब्ध छ । गोरखा नगरपालिका–९ लक्ष्मीबजार शिखरका नारायणबाबु थापाको दैनिकी यतिबेला मुढामा सिँचाइ गर्दै बित्ने गरेको छ । दुई वर्ष वैदेशिक रोजगारीका लागि इराक गएर फर्किएका उनी विदेशी कमाइभन्दा आफ्नै भूमिमा पसिना बगाउँदा सन्तुष्ट छन् । भन्छन्, ‘विदेशको कमाइ भनेको भलपानी रहेछ, यहाँको सदाबहार ।’

यही च्याउबाटै उनले दैनिक ५ हजारसम्म आम्दानी गर्छन् । ‘दुइ हजार मुढा छन्,’ थापाले भने, ‘दैनिक १० केजीसम्म च्याउ टिप्ने गरेको छु ।’ च्याउको मागसँगै मूल्य पनि राम्रो पाएको र माग धान्नै मुस्किल भएको उनले सुनाए ।

मुग्लिन, गोरखा, दाङ, काठमाडौंको बजारमा थापाले च्याउ पुर्‍याउँदै आएका छन् । फार्ममै पुगेर ग्राहकले प्रतिकेजी ५०० सय रुपैयाँमा खरिद गर्छन् । ‘यसलाई मुढे च्याउ पनि भनिन्छ,’ थापाले भने । १० लाख रुपैयाँ लगानी गरेर च्याउ खेती थालेका थापाले गत कात्तिकबाट बिक्री सुरु गरेका हुन् । कात्तिकबाट अहिलेसम्म ४०० केजी च्याउ बिक्री गरिसकेका छन् । खेती गर्न बैंकबाट ५ लाख ऋण लिएका थिए ।

काठमाडौंको गोदावरीबाट बीउ ल्याएको उनले सुनाए । कटुसका मुढामा प्वाल बनाएर बीउ हालेको ६ देखि १० महिनामा च्याउले उत्पादन दिन्छ । एक पटक बीउ राखेपछि ३ देखि ६ वर्षसम्म उत्पादन दिन्छ । च्याउ खेतीका लागि ३ रोपनी जग्गा वार्षिक २० हजार भाडा तिर्ने गरी लिएका छन् । कटुसको रूख भएको ठाउँ आसपास सिताके च्याउको खेती राम्रो हुने थापाले बताए । ‘१८/१९ सेल्सियस तापक्रम चाहिन्छ,’ उनले भने, ‘एउटा मुढाबाट ५ वर्षसम्म च्याउ उम्रन्छ ।’ एउटा मुढाबाट मासिक २ किलोसम्म च्याउ उत्पादन हुन्छ । टेलिभिजनको कृषि कार्यक्रम हेरेर खेतीमा होमिएका थापाले ६ महिने तालिम पनि लिएका छन् । ‘यसलाई रोग पनि कम लाग्छ, अरु खेतीमा भन्दा दुःख पनि कम छ, फेरि नेपाली समाजमा बढी खपत हुने बुझेर नै खेती गरेको हुँ,’ उनले भने ।

बैंकबाट ऋण पाए खेती विस्तार गर्ने उनको योजना छ । उनको काममा श्रीमती सानुमायाले पनि सघाउँछिन् । गोरखकाली एकीकृत कृषि तथा पशुपक्षी फर्म दर्ता गरेर उनले च्याउ खेती गरेका हुन् । यहाँका किसानले उत्पादित कृषि उपज बिक्रीमा बिचौलिया हावी भएको उनको गुनासो छ । बिहीबार भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्रको आयोजनामा कृषकसँगको छलफलमा सहभागी कृषकले आफूहरूको पहुँच बजारसम्म पुग्नै नसकेको गुनासो गरे । ‘वर्ष दिनभरि दुःख गर्ने, दानाको भाउ उस्तै महँगो छ,’ गोरखा–१ का कुखुरापालक किसान कमलबहादुर बानियाँले भने, ‘त्यसपछि बिचौलियाको बार्गेनिङ छ ।’ कृषकलाई ऋण दिन बैंकले समेत आनाकानी गर्ने पालुङटार–९ का रामचन्द्र सेडाइँले बताए ।

गण्डकी प्रदेशका भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारीमन्त्री लेखबहादुर थापाले उपभोक्ता सहकारी बनाएर अघि बढ्दा बजारीकरणमा सहज हुने बताए । ‘सहकारीमार्फत कृषि उपज बिक्रीमा सहजीकरण गर्ने विधि अपनाऔं,’ थापाले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७६ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×