विदेश छाडेर च्याउखेती

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — व्यवस्थित फर्मभित्र लामबद्घ कटुसका मुढा । यिनै मुढामा उम्रन्छ सिताके च्याउ । उत्पादित च्याउको बजार पनि सहजै उपलब्ध छ । गोरखा नगरपालिका–९ लक्ष्मीबजार शिखरका नारायणबाबु थापाको दैनिकी यतिबेला मुढामा सिँचाइ गर्दै बित्ने गरेको छ । दुई वर्ष वैदेशिक रोजगारीका लागि इराक गएर फर्किएका उनी विदेशी कमाइभन्दा आफ्नै भूमिमा पसिना बगाउँदा सन्तुष्ट छन् । भन्छन्, ‘विदेशको कमाइ भनेको भलपानी रहेछ, यहाँको सदाबहार ।’

यही च्याउबाटै उनले दैनिक ५ हजारसम्म आम्दानी गर्छन् । ‘दुइ हजार मुढा छन्,’ थापाले भने, ‘दैनिक १० केजीसम्म च्याउ टिप्ने गरेको छु ।’ च्याउको मागसँगै मूल्य पनि राम्रो पाएको र माग धान्नै मुस्किल भएको उनले सुनाए ।


मुग्लिन, गोरखा, दाङ, काठमाडौंको बजारमा थापाले च्याउ पुर्‍याउँदै आएका छन् । फार्ममै पुगेर ग्राहकले प्रतिकेजी ५०० सय रुपैयाँमा खरिद गर्छन् । ‘यसलाई मुढे च्याउ पनि भनिन्छ,’ थापाले भने । १० लाख रुपैयाँ लगानी गरेर च्याउ खेती थालेका थापाले गत कात्तिकबाट बिक्री सुरु गरेका हुन् । कात्तिकबाट अहिलेसम्म ४०० केजी च्याउ बिक्री गरिसकेका छन् । खेती गर्न बैंकबाट ५ लाख ऋण लिएका थिए ।


काठमाडौंको गोदावरीबाट बीउ ल्याएको उनले सुनाए । कटुसका मुढामा प्वाल बनाएर बीउ हालेको ६ देखि १० महिनामा च्याउले उत्पादन दिन्छ । एक पटक बीउ राखेपछि ३ देखि ६ वर्षसम्म उत्पादन दिन्छ । च्याउ खेतीका लागि ३ रोपनी जग्गा वार्षिक २० हजार भाडा तिर्ने गरी लिएका छन् । कटुसको रूख भएको ठाउँ आसपास सिताके च्याउको खेती राम्रो हुने थापाले बताए । ‘१८/१९ सेल्सियस तापक्रम चाहिन्छ,’ उनले भने, ‘एउटा मुढाबाट ५ वर्षसम्म च्याउ उम्रन्छ ।’ एउटा मुढाबाट मासिक २ किलोसम्म च्याउ उत्पादन हुन्छ । टेलिभिजनको कृषि कार्यक्रम हेरेर खेतीमा होमिएका थापाले ६ महिने तालिम पनि लिएका छन् । ‘यसलाई रोग पनि कम लाग्छ, अरु खेतीमा भन्दा दुःख पनि कम छ, फेरि नेपाली समाजमा बढी खपत हुने बुझेर नै खेती गरेको हुँ,’ उनले भने ।


बैंकबाट ऋण पाए खेती विस्तार गर्ने उनको योजना छ । उनको काममा श्रीमती सानुमायाले पनि सघाउँछिन् । गोरखकाली एकीकृत कृषि तथा पशुपक्षी फर्म दर्ता गरेर उनले च्याउ खेती गरेका हुन् । यहाँका किसानले उत्पादित कृषि उपज बिक्रीमा बिचौलिया हावी भएको उनको गुनासो छ । बिहीबार भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्रको आयोजनामा कृषकसँगको छलफलमा सहभागी कृषकले आफूहरूको पहुँच बजारसम्म पुग्नै नसकेको गुनासो गरे । ‘वर्ष दिनभरि दुःख गर्ने, दानाको भाउ उस्तै महँगो छ,’ गोरखा–१ का कुखुरापालक किसान कमलबहादुर बानियाँले भने, ‘त्यसपछि बिचौलियाको बार्गेनिङ छ ।’ कृषकलाई ऋण दिन बैंकले समेत आनाकानी गर्ने पालुङटार–९ का रामचन्द्र सेडाइँले बताए ।


गण्डकी प्रदेशका भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारीमन्त्री लेखबहादुर थापाले उपभोक्ता सहकारी बनाएर अघि बढ्दा बजारीकरणमा सहज हुने बताए । ‘सहकारीमार्फत कृषि उपज बिक्रीमा सहजीकरण गर्ने विधि अपनाऔं,’ थापाले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७६ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खाद्य गोदाम ७ वर्षदेखि अलपत्र

कान्तिपुर संवाददाता

(पर्सा) — ठेकेदारले बीचमै काम छोडेपछि खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड वीरगन्ज शाखा परिसरमा निर्माणाधीन गोदाम ७ वर्षदेखि अलपत्र परेको छ । 

शाखा परिसरको पश्चिम उत्तरी कुनामा १ हजार मेट्रिक टन अन्न भण्डारण क्षमताको ३० मिटर लामो २० मिटर चौडा गोदाम भवन निर्माणाधीन थियो । भवनको ठेक्का श्री स्वस्तिक र श्री विनायक कन्स्ट्रक्सनले पाएका थिए । २०६९ फागुनमा निर्माण बीचमै छाडेर ठेकेदार कम्पनी सम्पर्कविहीन भएको हो ।

स्थानीय ठेकेदार मोहन यादवले पेटी कन्ट्र्याक्टमा निर्माण गरिरहेको उक्त गोदामको चारै तिरबाट पर्खाल उठाइसकिएको थियो । छानो हालेर प्लास्टर गर्ने काम बाँकी थियो । तर ठेकेदार कम्पनीले काम छोडेर त्यसपछि साइटमै नआएको शाखा प्रमुख नरनाथ अधिकारीले बताए । उनका अनुसार कम्पनी केन्द्रीय कार्यालयबाटै २०६७ फागुन २० मा टेन्डर आह्वान भई उक्त ठेक्का लागेको थियो । ‘ठेक्काको सबै प्राविधिक तथा आर्थिक कारोबार केन्द्रबाटै भएको हो,’ उनले भने, ‘ठेकेदारले बैंक ज्ञारेन्टीबापत राखेको १२ लाख रुपैयाँ पनि झिकिसकेको सुनेको छुँ ।’ शाखामा हाल आधा दर्जन गोदाम रहेकोमा तीमध्ये २ मात्र वर्षभरि प्रयोग गर्नलायक छ । बाँकी ४ गोदाम पानी चुहिने र वर्षायाममा पानी पसेर भण्डारण गरिराखेको अन्न बिग्रन सक्ने भइसकेको अधिकारीले बताए । ‘आउँदो वर्षायाममा यी ४ वटै गोदाममा पानी पस्ने प्रबल सम्भावना छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले पनि हामी शाखामा धान र चामलको मौज्दात बढी राख्दैनौं, गोदाममा पानी पसेर अन्न बिग्रिने, कुहिने जोखिम रहेकाले सकेसम्म वर्षायाम अघि चामल र धान परिचालन गरी सक्छौं ।’

नयाँ गोदाम नबन्दा समस्या भइरहेको उनले बताए । गोदामको निर्माणका लागि २० लाख रुपैयाँ बजेट आएको तर त्यति रकमले गोदाम नबन्ने उनको भनाइ छ ।

शाखाको गोदाममा हाल २ सय ३५ क्विन्टल सोना मन्सुली चामल मौज्दात रहेको र केही चामल कुटानी भएर आउन बाँकी रहेको छ । यसका साथै ३२ क्विन्टल जिरा मसिनो धान पनि मौज्दात छ । १९ हजार ९ सय ९९ क्विन्टल २६ किलो सोना मन्सुली धानमध्ये ५ हजार ७६ क्विन्टल २० किलो धान कुटानीका लागि मिलमा पठाइएको र बाँकी धान मौज्दातमा रहेको अधिकारीले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७६ ०९:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×