‘सम्भावना छ, पूर्वाधार छैन’

म्याग्दीका धेरै गाउँपालिकामा भौगोलिक कठिनाइले विद्युत्, सञ्चार, यातायात र बैंकको सुविधा पुग्न सकेको छैन, कर्मचारीको सधैं अभाव छ
घनश्याम खड्का

म्याग्दी — जिल्लाको पश्चिम क्षेत्रको धौलागिरी गाउँपालिका भौगोलिक हिसाबले दुर्गम हुँदा विकासमा पछाडि परेको छ । गाउँपालिकाका अधिकांश बस्ती अहिले बाक्लो हिउँले छोपिएको छ । ३ हजार ८ सय मिटर अग्लो देउराली पास काट्‍नै पर्ने बाध्यताले वडा १ रहेको गुर्जा गाउँ पैदलमार्गबाट विच्छेदै भएको छ ।

ZenTravel

गाउँपालिकाको १ र २ वडाको धेरै भाग ढोरपाटन शिकार आरक्षमा पर्छ । जिल्लाको कुल भूभागको ४५ प्रतिशत अर्थात् १०३७ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफल ओगट्ने धौलागिरी गाउँपालिका अनगिन्ती दुःखले घेरिएको छ । ‘पर्यटन, जडीबुटी र जलविद्युत्‌मा प्रशस्त सम्भावना छ,’ गाउँपालिका अध्यक्ष थमसरा पुनले भनिन्, ‘कर्मचारी नै नआउने/नटिक्ने हुँदा गाउँ सरकारको प्रत्याभूति गराउनै हम्मे भएको छ ।’

Meroghar

विद्युत्, सञ्चार, यातायात, बैंकजस्ता आधारभूत सुविधाको न्यून पहुँच र अझ स्थायी सरकार भनिने कर्मचारीको सधैंको अभाव गाउँपालिकाका मुख्य चुनौती हुन् । आधारभूत पूर्वाधार उपलब्ध नहुँदा र खटाएका कर्मचारी कार्यस्थल नआउँदा विकास निर्माणका योजना कार्यान्वयनमा हैरानी छ ।

गाउँपालिका केन्द्रमा बैंक तथा प्रहरी पनि छैनन् । सञ्चारको राम्रो सुविधा छैन । स्थानीय सरकार गठन भएको साढे २ वर्षमा धौलागिरीमा बल्ल हालै इन्जिनियर र लेखापाल पुगेका छन् । ८ मध्य ६ वडाले बल्ल वडासचिव पाएका छन् ।

एक गाउँ, एक कृषि/पशु प्राविधिकको नारा कागजमा सीमित छ । अझै सबओभरसियर, कृषि र पशुका एक जना पनि प्राविधिक छैनन् । अधिकांश स्वास्थ्यचौकीमा अनमी र अहेबको पद रिक्त छ । ‘नारामा गाउँ–गाउँमा सिंहदरबार नारा आयो, तर व्यवहारमा आएन,’ धौलागिरी–१ गुर्जाका सेवाग्राही तीर्थबहादुर छन्त्यालले भने, ‘हरेक कामका लागि बेनी धाउनुपर्ने बाध्यता हटेको छैन ।’

धौलागिरी–१ गुर्जाका अध्यक्ष झकबहादुर छन्त्यालले कर्मचारी र पूर्वाधार अभावले काम गर्न नसकेको बताए । वडा ४ मुना र ५ ताकमबाहेक अन्यत्र मोटर बाटो पुगेको छैन । त्यही सडकमा पनि हिउँदमा मात्र सवारी चल्छन् । गाउँपालिकाको अधिकांश बस्ती लघुजलविद्युत् र सोलारको उज्यालोमा छन् । इन्टरनेट र टेलिफोन छैन । अधिकांश क्षेत्रमा मोबाइल फोनले पनि काम गर्दैन । ताकम र मुनामा आंशिक बाहेक अन्यत्र धान खेतीपनि हुँदैन ।

बैंकिङ कारोबार गर्न समस्या भएकोले सदरमुकाममा सम्पर्क कार्यालय राख्न बाध्य भएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत गोविन्द नेपालीले बताए । ‘राष्ट्र बैंकले प्रभु बैंकलाई तोकेको हो, तर आधारभूत सुविधा नभएकोले शाखा खोल्न मानेन,’ उनले भने, ‘त्यही भएर ४ घन्टा तल ताकममा बैंक बसेको छ ।’ गाउँपालिका केन्द्र विवादमा पनि फसेको छ । गाउँ कार्यपालिकाले केन्द्र विवाद टुंगो लगाए पनि असन्तुष्ट ताकमबासीले राजपत्रमा प्रकाशित मुनाको घट्टेखोला केन्द्र बदर गर्न माग गर्दै सर्वोच्च अदालतमा रिट हालेपछि कानुनी उल्झन थपिएको छ ।

‘गाउँमा काम गर्नुभन्दा कहिले कर्मचारी खोज्न काठमाडौंका मन्त्रालय पुग्नुपर्ने र मुद्दाको प्रतिवादी लगाउन र तारेख धाउनमै व्यस्त छु,’ अध्यक्ष पुनले भनिन्, ‘बैंकको सेवा लिन चार घन्टा तल ताकम ओर्लनु पर्छ । उपभोक्तालाई झन बढी सास्ती भएको छ । अन्य सेवा कार्यालय पनि छरिएकोले अर्को समस्या थपिएको छ ।’ गाउँपालिकाले वडा १ र २ मा जडीबुटी र भेडापालन, ३ मा पर्यटन, ४ मा भेडापालन र पर्यटन, ५ मा तरकारी, फलफूल र खाद्यान्न र ६ नं. वडामा मौरी तथा फलफूल खेतीको विशेष कार्यक्रम गर्ने गापाको योजना छ । धौलागिरीमा २० मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् आयोजना निर्माणाधीन छ । १५० मेगावाट उत्पादनका लागि लाइसेन्स वितरण भएको छ। ५२ मेगावाट विद्युत् उत्पादनका लागि सर्भे भएको छ । तर दुर्गम भएकै कारण यी आयोजनामा धेरै काम हुन सकेको छैन ।

धौलागिरी पहिलो र टुक्चे पीकको फेदीमा अवस्थित रघुगंगा गाउँपालिका, निलगिरी, अन्नपूर्ण र बराहशिखरको फेदीको अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको अवस्था पनि उस्तै छ । अर्को मालिका गाउँपालिका पनि भौगोलिक रुपमा विकट मात्र होइन, आर्थिक, सामाजिक तथा साँस्कृतिक रुपमा पनि पिछडिएको छ । पातलो जनसंख्या भएका तर छरिएका यी बस्तीका बीचमा अग्ला पहाड, घनाजंगल र जंगली जनावरको आक्रमणको डरले एक्लै हिँड्न गाह्रो छ ।

‘दुर्गम भेगका माग पनि धेरै छैनन्, तर पुर्‍याउन उत्तिकै गाह्रो छ। ढुवानी लागतले साना बजेटका योजना आफै हराउने, कर्मचारी पुर्‍याउन र टिकाउनै गाह्रो हुँदा योजनाको अनुगमन फितलो हुने रहेछ,’ रघुगंगा गाउँपालिका अध्यक्ष भवबहादुर भण्डारीले भने, ‘कुइनेमा सामुदायिक स्वास्थ्यचौकी स्थापना गरी अहेब/अनमी पुग्दा पहिलोपल्ट स्वास्थ्यकर्मी देखेँ, आफ्नै आँगनमा औषधि देखेँ ।’

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ १०:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

प्रहरी छल्न राति नै सीमा कटाइन्छ

ओमप्रकाश ठाकुर

(सर्लाही) — प्रशासनको उपस्थिति कमजोर रहेको जिल्लाको उत्तरी चुरे क्षेत्रमा गाँजाखेती फस्टाउँदै गएको छ । गाँजा पाक्ने बेला प्रहरीले फाँड्ने प्रयास गरे पनि प्रभावकारी देखिएको छैन । थोरै संख्यामा रहेका प्रहरी एकातिर गाँजा फाँड्दै गर्दा अर्कातिर स्थानीयले घरमा भित्र्याइसकेका हुन्छन् ।

मकवानपुरमा भइरहेको गाँजा खेती सिन्धुली हुँदै सर्लाहीसम्म फैलिएको हो । चुरे आसपासको जमिन स्थानीयलाई गाँजा रोप्न सहज बनेको छ । खुला सीमाका कारण भारत लैजान सजिलो हुने भएकाले कतिपयले भारतीयकै लगानीमा खेती गरेका छन् । गाँजा स्याहार्न भारतीय व्यापारीले प्राविधिक टोली नै खटाउने गरेको स्थानीयले बताए । लालबन्दी नगरपालिका–१४, नारायणखोलामा गाँजा फँडानी गर्न तीन दिनदेखि सशस्त्र प्रहरीको विशेष टोली नै खटिएका छन् । प्रहरी नायब उपरीक्षकको कमान्डमा ३० जनाको टोलीले नारायणखोलास्थित मोटर दोभानआसपास क्षेत्रमा ५ बिघाभन्दा बढी गाँजा फँडानी गरिसकेको जनाइएको छ । सानो टोलीलाई सबै गाँजा फँडानी गर्न मुस्किल परिरहँदा नेपाल प्रहरीको पत्थरकोट चौकीका प्रहरी भने मूकदर्शक बनेका देखिन्छन् ।

प्रहरी खटिएपछि स्थानीयले पाकेका गाँजा रातिराति घर भित्र्याउन थालेका छन् । कतिपयले जंगल तथा झाडीमा लुकाएर राखेका छन् । मंगलबार प्रहरीले झाडीमा ठूलो परिमाणमा गाँजा फेला पारेको थियो । कसैले गाँजाका बोट राति नै काटेर सीमा कटाउने गरेका छन् ।

सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक विनोदराज श्रेष्ठले कम जनशक्ति भए पनि गाँजा खेती निर्मूल पार्न हरसम्भव प्रयास गरिरहेको जानकारी दिए । मोटरदोभान आसपास लगाइएको गाँजा नष्ट गरेर मात्रै टोली फर्किने उनले बताए । ‘कम जनशक्तिका कारण चुरेमा जताततै लगाइएको गाँजा नियन्त्रण गर्न चुनौती छ, त्यही भएर प्रहरी नायब उपरीक्षकको कमान्डमा ३० जनाको टोली खटाएको छु,’ उनले भने, ‘यस क्षेत्रको गाँजा नियन्त्रणका लागि अभियान नै चाल्न जरुरी छ ।’

केही दिनअघि प्रमुख जिल्ला अधिकारी मोहनबहादुर जिसीसमेत गाँजा फँडानीका लागि नारायणखोला पुगेका थिए । त्यस क्षेत्रमा पाखो बारीमा गोडमेल गरी व्यापारिक प्रयोजनले गाँजा खेती गरिएको पाइएको थियो । त्यसयता नेपाल प्रहरीको सक्रियता केही कम देखिए पनि सशस्त्रले एक्लै प्रयास गरिरहेको छ । प्रहरी उपरीक्षक विश्वमणि पोखरेलले अन्य ठाउँको सूचना संकलन गर्ने र गाँजा रहे/नरहेको भन्नेबारे यकिन विवरण संकलनमा जोड दिइएको बताए ।

सम्पूर्ण विवरण आएपछि एकैचोटि सम्पूर्ण जनशक्ति लगाएर गाँजा फँडानी अभियान चलाउने उनले सुनाए । सर्लाहीको चुरेक्षेत्र गाँजाको ‘हब’ बन्दै गएको स्थानीय एक राजनीतिक अगुवाले बताए । पाखो बारीमा अन्य बालीभन्दा गाँजा खेतीले राम्रो आम्दानी हुन थालेपछि स्थानीय आकर्षित भएको उनको भनाइ छ । उनले गाँजा खेतीविरुद्ध सशक्त अभियान नचलाएसम्म नियन्त्रण हुन नसक्ने जिकिर गरे । ‘गाँजाको ब्याड बनाउने बेलामै नियन्त्रण गर्नुपर्छ, त्यस बेला सुरक्षा निकायले मतलब गर्दैन,’ उनले भने, ‘पाक्न थालेको गाँजा फँडानी गर्नुको कुनै अर्थ छैन ।’ यस क्षेत्रमा अहिलेसम्म झन्डै दस बिघाभन्दा बढीमा लगाइएको गाँजा नष्ट गरिसकिएको छ ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×