कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पकेट गाउँमै सुन्तला उत्पादन घट्दो

हरिराम उप्रेती

गोरखा — सुन्तला गाउँ । सुन्तला बिक्रीबाटै मनग्गे आम्दानी । सहिद लखन गाउँपालिका–५ मास्किछापका सबैजसो स्थानीय सुन्तला खेतीमै निर्भर छन् । झन्डै २ दशकअघि अन्न र तरकारी खेती मासेर स्थानीय सुन्तला खेतीमा होमिएका हुन् । सुन्तला बिक्रीबाट वर्ष दिनसम्मको उपभोग्य सामग्री खरिद गर्छन् स्थानीय ।

यही गाउँमा ५ वर्षको अन्तरालमा सुन्तलाको उत्पादन घटेको छ । राम्जी थापाले सुन्तला वेचेर ५ वर्षअघि २ लाख ५० हजार रुपैयाँ आम्दानी गरे । यसवर्ष ३० हजारको सुन्तला बिक्री गर्न पनि मुस्कील रहेको उनी बताउँछन् । ‘वर्षैपिच्छे उत्पादन घट्दै गएको छ,’ उनले भने, ‘अव सुन्तला मासेर वैकल्पिक खेती गर्नुपर्ने बाध्यता आइपर्‍यो ।’


५ वर्ष अघिकै अनुपातमा यो वर्ष सुन्तला फलेको भए मास्कीछापमा २ करोड रुपैयाँ भित्रिने उनको भनाइ छ । ‘यो वर्ष गाउँभरिबाट ३० लाखको सुन्तला बिक्री हुन पनि मुस्किल छ,’ उनले भने । ०५३ सालबाट व्यावसायिक सुन्तला खेती गरेका थापाको मात्र करिब ७ सय बोटमा टुप्पोबाट मर्दै जाने समस्या छ । अब पुरानो बोट मासेर नयाँ बिरुवा लगाउने योजना रहेको उनले सुनाए ।


ओमानसिं थापाले २०४३ सालमा तरकारी खेती सुरु गरे । उनले ०४५ सालबाट तरकारी मासेर सुन्तला खेती सुरु गरे । ३ दशकको अवधिमा सुन्तला बेचेर उनको घर व्यवहार चलेकै थियो । सुन्तलाबाहेक उनको अन्य आम्दानीको स्रोत छैन । उनी मास्कीछापकै चर्चित सुन्तला किसान हुन् । १० रोपनी क्षेत्रफलको सुन्तलाले उत्पादन कम दिन छाडेपछि उनी निराश छन् ।


‘पोहोरसम्म रुखै लचक्कै हुने गरेर सुन्तला फल्थ्यो,’ उनले भने, ‘यस वर्ष आधा पनि उत्पादन छैन ।’ दाना सानो फलेको उनको दुःखेसो छ । यसअघिका वर्षमा उनी आफैं सुन्तला बिक्रीका लागि काठमाडौं पुग्थे । ९ सयमध्ये ४ सय बोटले मात्र उत्पादन दिने उनले सुनाए । स्थानीय नीलकण्ठ थापाले सुन्तला खेती मासेर केरा सुरु गरेका छन् ।


केराको माग पनि राम्रै रहेकाले २ वर्ष अघिबाट ५ सय सुन्तला मासेर ३ सय बोट केरा लगाएको उनले बताए । ‘सुन्तलाको पुरानो बोटमा टुप्पाबाट मर्दै जाने, साना दाना लाग्ने समस्या देखियो,’ उनले भने, ‘यो ठाउँमा हुने सुन्तलै हो, जग्गा बाँझो राख्नुभन्दा एक दुई वर्ष केरा खेती गरेर फेरि सुन्तला लगाउने तयारीमा छु ।’ सबै स्थानीयको मुख्य आयआर्जनको स्रोतका रूपमा रहेको सुन्तला कम फलेपछि गाउँलेमा निराशा छाएको उनले बताए ।


२/४ वर्ष माटोको सन्तुलन मिलाउन वैकल्पिक खेति गर्नुपर्ने देखिएको स्थानीय लुना थापा बताउँछिन् । ‘केहिले कागती लगाएका छन्,’ उनले भनिन्, ‘वैकल्पिक खेती गरेर माटो मलिलो वनाएर सुन्तला लगाउन सके फेरि पहिलेजस्तै उत्पादन दिन्छ ।’ सुन्तलामा ग्रिनिङ र जरा कुहिने समस्या देखिएको सुन्तला जात फलफुल जोनका प्रमुख अजय अधिकारीले बताए ।


‘पानीको निकास भएन, खनजोत पनि बढी भयो भने जरा कुहिने समस्या देखिन्छ,’ उनले भने । पुरानो रोगी बोटलाई फाल्नुपर्ने उनले बताए । ‘परारभन्दा पोहोर राम्रो फलेको थियो, अहिले त्यति राम्रो नभएकै हो,’ उनले भने, ‘बोटको टुप्पाबाट मदै जाने, पात पहेलो हुने, दाना सानो लाग्ने समस्या देखिएको छ । रोगी बिरुवा लगाउँदा पनि यस्तो समस्या हुन्छ ।’

प्रकाशित : मंसिर २४, २०७६ १२:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्थानीय तहको बजेट खर्च निराशाजनक

घनश्याम खड्का

म्याग्दी — चालु आर्थिक वर्षको पहिलो चौमासिकमा जिल्लाका स्थानीय तहको बजेट खर्च निराशाजनक देखिएको छ । स्थानीय तहले कात्तिक मसान्तसम्म पुँजीगततर्फ ५ प्रतिशत मात्र खर्च गरेका छन् । यो रकम कर्मचारीको तलब र सामाजिक सुरक्षा शीर्षकको मात्र हो । 

स्थानीय तहले प्राविधिकलगाएत कर्मचारी अभाव, चाडपर्व, बर्खा सिजनको कारण बजेट खर्च गर्न नसकेको भनेका छन् । भौगोलिक रुपमा अति सानो, पूर्वाधार सुगमता, श्रोतसाधन र जनशक्ति सम्पन्न बेनी नगरपालिकाकै विकास खर्च क्षमता निराशाजनक छ । ५२ करोड ९५ लाख रुपैयाँ बढीको बजेट सार्वजनिक गरेको नगरले पहिलो चौमासिकमा पुँजीगततर्फ ६१ लाख ५३ हजार मात्र खर्च गर्न सकेको छ ।

चालुतर्फ भने २ करोड ५९ लाख ३१ हजार खर्च गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ । चालुतर्फ तलबभत्ता र सामाजिक सुरक्षा भत्तामा मात्र खर्च सीमित छ । ‘पहिलो चौमासिकको आर्थिक प्रगति हेर्दा पुँजीगततर्फ ३.१ र चालुतर्फ ७.८१ प्रतिशतमात्र खर्च भएको देखिन्छ,’ बेनीनगरपालिकाका सूचना अधिकारी युवराज थापाले भने, ‘योजनाको काम सुरु भएकोले दोस्रो चौमासिकदेखि खर्च क्षमता बृद्धी हुन्छ तर उपभोक्तामा वर्षको अन्तिममा काम गर्ने प्रवृत्ति उस्तै छ ।’

३५ करोड ३ लाख ९१ हजार बढीको बजेट ल्याएको मंगला गाउँपालिकाले पनि विकास खर्च गर्न सकेको छैन । उसले प्रशासनिक खर्च २६.१५ प्रतिशत गर्दा विकास खर्च भने जम्मा ३.७७ प्रतिशतमात्र गर्न सकेको जनाएको छ । ‘चाडपर्वको अलवा प्राविधिक कर्मचारी अभावले योजनाको सर्वे, डिजाईन, इष्टिमेट प्रभावित हुँदा विकास बजेट खर्च न्युन देखिएको हो,’ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णप्रसाद गौतमले भने, ‘योजना छनौटका प्राविधिक तथा कानुनी प्रक्रिया धमाधम सुरु भएकाले दोस्रो चौमासिकदेखि विकास खर्च बढ्नेछ ।’ मालिका गाउँपालिकाले पनि प्रशासनिकबाहेक विकास खर्च गर्न सकेको छैन ।

यस अवधिमा गापाको पुँजीगत खर्च करिब शून्य छ । इन्जिनियर, ८ मध्ये ६ वडा सचिव र लेखापाल नहुँदा गापाको सेवा प्रभावित भएको हो । ‘प्राविधिक जनशक्ति र लेखापाल अभाव तथा प्रशासकीय प्रमुखको हेरफेरले चालुतर्फको तलवभत्ता र सामाजिक सुरक्षा खर्चबाहेक अन्यत्र खर्च गर्न सकिएको छैन,’ गाउँपालिका उपाध्यक्ष खरमायाँ विटालुले भनिन्, ‘प्राविधिक कर्मचारी नियुक्तिको प्रक्रिया सुरु भएको छ ।योजनाको धमाधम इस्टिमेट गरी सम्झौता गराउने, ठेक्का लगाउने कामको प्रक्रिया थालेका छौं ।’

धौलागिरी गाउँपालिकामा पनि प्राविधिक, लेखा, वडासचिव र प्रशासनिक कर्मचारी अभावले दैनिक प्रशासनसमेत प्रभावित भएको छ । यसमा विकास खर्च प्रगति १ प्रतिशत हाराहारीमा छ । ३४ करोड २१ लाख ४८ हजारबढी बजेट भएको धौलागिरि गापाको चालुतर्फको खर्च २८.७५ प्रतिशत हुँदा पुँजीगत खर्च क्षमता जम्मा १.३३ प्रतिशतमा खुम्चिएको छ । बर्खा सिजन, चाडपर्व र कर्मचारी अभाव भन्दै आएको धौलागिरिले योजनाको उपभोक्ता समिति गठन, खाता सञ्चालन र केही योजनाको लगत इस्टिमेटसमेत तयार भइसकेको जनाएको छ ।

त्यसैगरी ३३ करोड ९५ लाख बढी कुल बजेट रहेको रघुगंगा गाउँपालिकाले पनि पहिलो चौमासिकमा चालुतर्फ २५.९९ प्रतिशत खर्च गर्दा पुँजीगततर्फ भने २.२० प्रतिशत खर्च गर्न सकेको छ । दोस्रो चौमासिकमा वित्तीय प्रगति बढ्ने लेखाअधिकृत लेखनाथ अधिकारीले सुनाए । अधिकारीले रघुगंगा र मंगला गाउँपालिकाको लेखा हेर्छन् ।
अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको अवस्था पनि उस्तै छ । गापाको बिकास बजेट शून्य खर्च छ । ‘कर्मचारी समायोजनले स्थानीयतह रित्तै भएको छ । न प्राविधिक कर्मचारी छन, न लेखापाल नै । पुँजीगतखर्च मात्र होइन चालु खर्च पनि हुन सकेको छैन । काम सम्पन्न भएका साना योजनाको समेत भुक्तानी रोकिएको अवस्था छ,’ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत केदारनाथ शर्माले भने, ‘लेखापाल नहुँदा सदरमुकाम गएर कुन कार्यालयका लेखापाल फुर्सदमा छन, खोजेर काजमा ल्याई शिक्षक, कर्मचारीको तलब र सामाजिक सुरक्षा भत्ता निकासा दिन सकेका छौं ।’

प्रकाशित : मंसिर २४, २०७६ १२:२१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×