नदी किनारमै उद्योग

नदी वा खोलाबाट ५ सय मिटर टाढा मात्र उद्योग सञ्चालन गर्नुपर्ने मापदण्ड भए पनि ग्राभेल चाल्ने मेसिन किनारमै जडान 
हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — गोरखा नगरपालिका–११ दरौदी नदी किनारमा नदीजन्य सामग्री ढुवानीमा सहजताको बहाना बनाउँदै मेसिन जडानका साथै चेनवाला एक्साभेटरको प्रयोग भएको छ । सम्बन्धित सरकारी कार्यालयलाई समेत जानकारी नदिई मेसिन जडान गरिएको हो । 

स्थानीय तह आफैंले बनाएको प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण (आईई) मा खोलामा मेसिनरी सामग्रीको प्रयोग गर्न नपाइने उल्लेख छ । गण्डकी प्रदेशको ढुंगा, गिटी, बालुवा उत्खनन, संकलन, त्रसिङ र बिक्रीवितरण तथा क्रसर उद्योग स्थापना र संचालनलाई ब्यवस्थित बनाउने कार्यविधिमा नदी वा खोला किनारबाट ५ सय मिटर टाढामात्र उद्योग संचालन गर्नुपर्ने उल्लेख छ । ढुंगा, गिटी, बालुवा, माटो, चट्टान, दहत्तर बहत्तर संकलन गरी टुक्र्याउने फुटाउने पेल्ने वा कम्तीमा एक तह प्रशोधन गर्ने मेसिन औजार जडान भए उद्योग सम्झनुपर्ने यसमा क्रसर फिरफिरे रिफाइनरी गर्ने उद्योग पर्ने प्रदेशको कार्यविधिमा भनिएको छ । तर यो क्षेत्रमा अनुमति बेगर ग्राभेल चाल्ने मेसिन नदी किनारमै जडान गरिएको हो । रिफाइनरी उद्योग चलाउन खोला किनारमा जेनेरेटर लगिएको छ । ग्राभेल चाल्नमात्र मेसिन प्रयोग गरिएको सो स्थलमा भेटिएका अनिल तामाङले बताए । कात्तिक ४ मा मेसिन जडान गरी १९ गतेबाट काम थालेको उनले बताए । ‘यसलाई ग्राभेल चाल्ने मेसिन भन्छ,’ उनले भने ।

पानीको वहाव दुइतिर वगेको सो क्षेत्रको विच भागमा गत आर्थिक वर्ष संकलित नदिजन्य सामग्रीको घाटगद्दी गरिएको छ । उक्त क्षेत्रमा मेसिन जडान र चेनवाला एक्साभेटरको प्रयोगको वारे कुनै जानकारी नआएको गोरखा नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णकुमारी श्रेष्ठले बताइन् । ‘घाटगद्दी गर्दा नदी किनारबाट ५ सय मिटर पर गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘यस विषयमा प्राविधिक पठाएर बुझ्छौँ ।’ खोला किनारमा घाटगद्दी गरेर मेसिनको प्रयोग गर्न नमिल्ने प्राविधिक बताउँछन् । गत वर्ष संकलित सो ठाउको नदिजन्य सामग्रीको स्टक प्रमाणित भने गोरखा नगरपालिकाले गरेको छ । गत वर्ष संकलन भएको १९ हजार घनमिटर नदीजन्य सामग्रीको स्टक प्रमाणित गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । खोला किनारमा उक्त मेसिन जडानको अनुमति दिनै नमिल्ने प्राविधिकले बताए ।

निर्माण सामाग्री ढुवानीमा सहजताको वाहाना वनाउँदै ठेकेदारले चेनवाला एक्साभेटर प्रयोग गरेपनि नियमन निकायले चासो नदिएको पाइएको छ । खोला किनारमा मेसिनको प्रयोग गर्न नमिल्ने भनिएको छ । आपतकालिन अवस्थामा अनुगमन तथा मूल्यांकन समितिको सिफारिसमा मात्र मेसिन औजारको प्रयोग गर्न मिल्ने उल्लेख छ ।

दिनदहाडै खोला किनारमा मेसिन चल्दा स्थानीय पनि असन्तुष्ट छन् । ‘मेसिन किन चलाएको भन्न जाउँ तेरो जग्गा हो र भन्ने जवाफ देलान्,’ स्थानीय पुर्णे कुमालले भने, ‘हामीले पनि केहि भन्न सकेका छैनौं ।’ मेसिन कसरी स्थापना भयो आफूहरू अनभिज्ञ रहेको उनले बताए । गत वर्ष जथाभावी मेसिन प्रयोग गर्दा नदीको स्वरुप बिग्रिएको उनको गुनासो छ । रातको समयमा टिपर र ट्याक्टरले खोलाबाट नदीजन्य सामग्री ओसार्ने स्थानीयको भनाइ छ ।
निर्माण सामग्री प्रशोधन गरेर ढुवानी गर्दा सहज हुने भएकाले केही दिनका लागि मात्र मेसिन जडान गरेको गणेश कुण्ड कन्स्ट्रक्सनका प्रतिनिधि सुरेश पाण्डेले बताए । अवुवा– विर्दि–सेरा सडक खण्डका लागि सो स्थलबाट ग्राभेल ढुवानी गरिएको उनले बताए । ‘लाने बेला नगरपालिकासँग सिफारिस लिन्छौँ,’ उनले भने, ‘बेच्न लागेका होइनौँ, कर तिरेर राखेको माल हो, सडकको कामका लागि ग्राभेल लान लागेका हौं ।’

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७६ ०९:४९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उखु किसानलाई दोहोरो मार

सुनिता बराल

(महोत्तरी) — खेतमा नयाँ उखु तयार भइसक्यो, किसानले भने अघिल्लो वर्ष बिक्री गरेको भुक्तानी पनि पाएका छैनन् । ऋणमा पैसा लिएर लगाएको उखुको मूल्य समयमै नतोकिँदा र उद्योगले समयमै भुक्तानी नगर्दा किसान दोहरो मारमा परेका छन् । 

गत वर्ष सरकारले नै उखुको मुल्य प्रतिक्विन्टल ५ सय ६३ रुपैयाँ ५६ पैसा तोकेको थियो । यसमा किसानले ४ सय ७१ रुपैयाँ २८ पैसा चिनि उद्योगबाट र ६५ रुपैयाँ २८ पैसा सरकारबाट पाउनुपर्ने हो । तर किसानले उत्पादन गरेको उखु उद्योगलाई बुझाएको ४५ दिनभित्रै भुक्तानी गर्नुपर्ने भनिए पनि महोत्तरीको एभरेष्ट चिनी मिलमा गत माघ महिनामा उद्योगलाई बुझाएको उखुको भुक्तानी अहिलेसम्म किसानले पाउन नसकेको उखु उत्पादक कृषक संघ महोत्तरीका अध्यक्ष नरेशसिंह कुवाहले बताए ।

महोत्तरी जिल्लाको गौशाला १ स्थित रामनगरमा रहेको देशकै सबैभन्दा ठूलो चिनी उद्योग एभरेस्ट सुगर एन्ड केमिकल इन्डस्ट्रिजले अझै करिब ५ हजार किसानको ८ करोड बक्यौता बुझाएको छैन । गतवर्षकै बक्यौता नपाएकाले यस वर्षको उखु खेतमा पाकिसकेको भए पनि किसान बाँकी बक्यौताको भुक्तानी र अनुदान रकमकै लागि कुरिरहेका छन् । यस वर्ष उखुको मूल्य बढ्नुपर्ने माग किसानको भए पनि अहिलेसम्म उद्योगले मूल्य निर्धारण गर्न चासो नै दिएका छैनन् ।

गौशाला १ का शिवजी महतोले उखु खेती गरेर अब हातमुख जोर्न धौधौ पर्ने भएको बताए । ‘साहुको ऋण लिएर खेती गर्‍यो,’ उनले भने, ‘डेढ वर्षसम्म कुरेर पनि बालीको पैसा लिन सकिन्न भने खेती गरेर उँभो लागिने भएन ।’ सरकारले दिने अनुदानबापतको रकम महोत्तरीका किसानले २१ करोड रुपैयाँ लिन बाँकी छ । सरकारले अनेक कागजपत्रको झमेला दिएर त्यही अनुदान पनि नदिने खेल खेलिरहेको भन्दै किसानले आन्दोलन गर्ने निर्णय गरेको महासंघका महाशंकर थिङले बताए । अहिले अनुदान लिन सरकारले अनिवार्य लालपुर्जा र अन्य दर्ता प्रक्रियाको झन्झट लगाएको किसान बताउँछन् ।

चिनी बिक्री नहुँदा ढिलाइ
उद्योगले उत्पादन गरेको चिनी बिक्री नभएकाले किसानको उखुको भुक्तानी गर्न नसकिएको उद्योगी बताउँछन् । विदेशी चिनी नेपालमा आएपछि स्वदेशी चिनीको खपत नहुने भएकाले अहिले नेपालमा भारत र पाकिस्तानको चिनी बिक्री भइरहेकाले नेपाली चिनीको व्यापार ठप्प रहेको र किसानको भुक्तानी गर्न नसकिएको एभरेस्ट चिनी उद्योगका महाप्रबन्धक युगलकिशोर चौरसियाले बताए । उनले भने, ‘अहिले भारत र पाकिस्तानको चिनी नेपालमा छ, स्वदेशी चिनीको खपत गराउन र किसानको भुक्तानी गर्न समस्या भइरहेको छ ।’

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७६ ०९:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×