जूनको उज्यालामा मकैको बिस्कुन

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — डाँडा पारिको जून नजिकिँदै थियो । गोरखा नगरपालिका–६ ठूलो आँगनमा मंगलबार साँझ धिमे बाजा घन्कियो । टोलटोलमा पुगेर बाजाले निम्तो गरेसँगै घरघरबाट स्थानीय निस्किए । बाजाको सोर सुनेकी पाटेचौरकी ५९ वर्षीया कमला मास्के भुटेको मकैसँगै नौ थरी अन्न लिएर ठूलो आँगन आइपुगिन् । रात छिप्पिँदै जाँदा अन्न, रोटी र फलफूल लिएर आएकाहरूको भीडले ठूलो आँगन भरियो । 

यो उत्सव जुनेली रातमा मकै सुकाउने परम्पराको निरन्तरता थियो । पाका पुस्ताले मकै फिँजाए । फिँजाएको अन्नबाटै मन्दिरको आकार बनाए । दायाँबायाँ सूर्य र चन्द्रमा । रोटी, सुन्तला, स्याउ र केरा लगायतका फलफूल वरपर राखे । भजन गाए । जूनको उज्यालो नजिकिँदै जाँदा मकै पूजा सुरु भयो । ‘आज मकै सुकाउने पूर्णिमा हो,’ मास्केले भनिन्, ‘योभन्दा अघिको वर्ष घरमै मकै सुकाएर पूजा गर्थ्यौं । यो वर्ष सामूहिक रूपमा यो पर्व मनाएका हौं ।’ विधिवत् पूजा गर्न पाका पुस्ता सक्रिय देखिन्थे । नयाँ पुस्ता पनि नौलो मान्दै रमाए ।

करिब ४५ वर्ष पहिले सामूहिक रूपमा मकै सुकाउने परम्परा रहेको स्थानीय सुरेशमान श्रेष्ठले बताए । ‘पछिपछि एक्लाएक्लै विधिमात्रै गर्न थालियो,’ उनले भने, ‘नयाँ पुस्तालाई बुझाउन र संस्कृति बचाउन ४५ वर्षपछि फेरि सामूहिक तरिकाले निरन्तरता दिने कोसिस गरेका छौं ।’ चलनअनुसार अन्न फिँजाएर मान्छे वा मन्दिरको आकार बनाएर पूजा गरिन्छ । ‘यसरी अन्नको पूजा गर्दा अमृत वर्षा हुन्छ भन्ने मान्यता छ,’ उनले भने, ‘जे पनि सुकाउन घाम चाहिन्छ, तर जूनको उज्यालोलाई देखाउने चलन हाम्रो मुख्य पेसा कृषि मात्रै रहँदाताको हुनुपर्छ ।’

नयाँ अन्न उब्जनी भएपछि जूनमा सुकाएर खाने चलन खानापन शुद्ध भए ज्यान स्वस्थ रहन्छ भन्ने मान्यताबाट प्रेरित रहेको स्थानीय मोहनलाल श्रेष्ठले बताए । ‘नयाँ अन्न चन्द्रमालाई देखाएर खाए स्वास्थ्यलाई पनि राम्रो हुन्छ भन्ने बाबुबाजेबाट सुनेका हौं,’ उनले भने, ‘यो नेवारी संस्कृति हो ।’ ब्रह्मामा उत्पत्ति भएको चिजलाई भगवान् स्वरूप मानिने भएकाले हरेक चिजको पूजा गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । अन्नबालीलाई सम्मान गर्न पनि यसरी जूनमा देखाएर पूजा गर्नैपर्ने मान्यता रहेको उनले सुनाए । ‘राम्रो वर्षा होस्, अनिकाल नलागोस्, अबको वर्ष उब्जनी राम्रो होस् भन्ने कामना पनि हो,’ उनले भने, ‘जूनको उज्यालोलाई देखाएको अन्न ६ महिनासम्म पनि नबिग्रिने, खाँदा पाचन प्रणाली बलियो हुने र रोग नलाग्ने विश्वास छ ।’ चालु वर्ष फलेका मकै र जुनेलो लगायतका अन्न आजै भुटेर चन्द्रमाको उज्यालोमा सुकाउने विधि गरिएको उनले बताए ।

भुटेको मकै, भटमास, मास, चना, केराउ, मस्याङ र जुनेलो लगायतका नौ थरी अन्न फिँजाएर स्थानीयले पूजा गरे । ‘पूजा गरेको अन्न प्रसादका रूपमा खाने चलन छ,’ स्थानीय सरस्वती जोशीले भनिन्, ‘केही अन्न घरमा पनि लान्छौं । यसरी पूजा भएपछिको अन्न सितिमिति ओस्सिँदैन ।’

चार दशकअघिको जसरी पूजा गरेको देखेर स्थानीय गुणरत्न शाक्य पनि मंगलबार दंग थिए । ‘एक महिनासम्म भजन हुन्थ्यो, पूर्णिमाको दिन मकै सुकाएर मान्छेको आकार बनाइन्थ्यो, मासको आँखा, मुखमा बदाम, वरपर रोटी राखेर सिंगारेपछि पूजा हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘थोरै अन्न हुनेले चन्द्रमा बनाएर पूजा गर्थे ।’ सामूहिक रूपमा हुने यस्तो संस्कृति केही वर्ष लोप भएको उनले बताए । ‘चासो दिने मान्छे नभएर यसलाई निरन्तरता दिन सकिएन,’ उनले भने, ‘अहिले फेरि सुरु भएको छ । यसलाई आउने वर्षदेखि भव्य तरिकाले मनाउनुपर्छ ।’ पुराना पुस्ताले थामेका संस्कृति नयाँ पुस्तालाई देखाउन र बुझाउन सके मात्रै सधैं जीवन्त हुने उनले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २८, २०७६ १०:३०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रहरीलाई ‘केटी मिलाउन’ खोज्दा...

विनु तिम्सिना

(विराटनगर) — भारतसँग सीमा जोडिएको विराटनगर महानगरपालिकाको रानी क्षेत्रमा सञ्चालित होटलमा ‘यौनजन्य क्रियाकलाप’ हुने गरेको गुनासो जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङमा पटक पटक आइरहेको थियो । गुनासो सँगसँगै त्यस क्षेत्रका स्थानीयहरूले प्रहरीकै मिलेमतोमा होटल सञ्चालकले यौन धन्दा चलाइरहेको भन्ने आरोपले मोरङ प्रहरी हैरान बनेको थियो ।

स्थानीयकै गुनासोका आधारमा प्रहरीले रानी क्षेत्र आसपास र विराटनगरका अन्य शंकास्पद ५७ वटा होटलमा छापा मारेको थियो । त्यस क्रममा जोडी पक्राउ परे पनि व्यावसायिक रूपमा यौन धन्दा नै हो भन्ने पुष्टि नहुँदा उनीहरू छुटेर जान्थे तर स्थानीयको गुनासोमा कमी आएन ।

यौन धन्दा नै चलाइएको हो भन्ने प्रस्ट प्रमाण नहुँदा प्रहरीले होटलबाट पक्राउ गरेका जोडीहरू छुट्ने र स्थानीयको गुनासो आउने क्रम पनि नरोकिएपछि मोरङ प्रहरीले प्रमाणसहित पक्राउ गर्ने नयाँ तरिका अपनायो । अवैध यौनधन्दा चलाउने होटल सञ्चालकलाई प्रमाणसहित पक्राउ गर्न मोरङ प्रहरीले फिल्मी शैली अपनायो । विराटनगर महानगरपालिका १५ रानीस्थित हिमालय गेस्टहाउसमा यौन धन्दा चल्ने गरेको कुरा प्रहरीले निकै दिन सूक्ष्म निगरानी गरेर पत्ता लगाएको थियो ।

प्रमाणसहित पक्राउ गर्न मोरङ प्रहरीले आफ्नै प्रहरी कर्मचारीलाई सोमबार साँझ ग्राहक बनाएर पठायो । सादा पोसाकमा ग्राहक बनेर होटल पुगेका प्रहरी कर्मचारीले होटलका कर्मचारी मोहम्मद रियाजलाई ‘केटी पाइन्छ, पाइँदैन’ भनेर सोधे । रियाजले चाहिएमा फोन गरेर जत्ति पनि बोलाउन सक्ने बताए ।

रियाजको कुरा सुनेपछि सादा पोसाकमा गएका प्रहरी कर्मचारीले केटी बोलाउन भन्दै होटलमा कोठासमेत बुक गरे । रियाजले भारतको फारबिसगन्ज घर भएकी २५ वर्षीया एक युवतीलाई फोन गरेर बोलाए । बोलाएको केही घण्टामै यौन धन्दाका लागि युवती होटल आएपछि प्रहरीले कल गर्लका रूपमा काम गर्ने उनलाई र होटलका कर्मचारी मोहम्मद रियाजलाई प्रमाणसहित पक्राउ गरेको छ ।

पक्राउ परेका रियाज पनि भारतीय नागरिक हुन् । उक्त होटलका सञ्चालकसमेत भारतीय नागरिक हुन् । रियाज र युवती पक्राउ परेपछि होटलका मालिक फरार रहेको र उनको खोजी भइरहेको मोरङ प्रहरीका डीएसपी घनश्याम श्रेष्ठले बताए । भारतको सीमासँग जोडिएको विराटनगरको रानी क्षेत्रमा भारतीय नागरिकले होटल सञ्चालन गरेर भारतीय युवतीलाई यौनकर्ममा लगाउने र भारतीय युवालाई नै ग्राहकका रूपमा प्रयोग गर्ने धन्दा चलाउँदै आएको प्रहरीले जनाएको छ ।

रानी क्षेत्रका अधिकांश होटल तथा गेस्टहाउस भारतीय नागरिकले घर भाडामा लिएर सञ्चालन गर्दै आएको मोरङ प्रहरीका डीएसपी श्रेष्ठले बताए । ‘रानीका अधिकांश होटल र गेस्टहाउसका मालिक भारतीय नागरिक छन्,’ उनले भने, ‘अवैध धन्दा चलाउने र समस्या पर्‍यो कि भाग्न सजिलो हुने भएकाले उनीहरूले सीमा क्षेत्रको नजिकै होटल सञ्चालन गर्ने गरेका छन् ।’

सीमा क्षेत्रका धेरै होटल र गेस्टहाउसमा भारतीय महिलाले कल गर्लका रूपमा काम गर्ने गरेको अनुसन्धानबाट खुलेको उनले बताए । प्रहरीले रियाज र होटल सञ्चालकलाई मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार ऐनअन्तर्गत मुद्दा चलाउन म्याद थप गरिसकेको छ । रानी क्षेत्रका होटलमा प्रहरीले नियमित निगरानी बढाउने र अनैतिक क्रियाकलापलाई निरुत्साहित गर्ने डीएसपी श्रेष्ठले बताए । चालु आर्थिक वर्षको चार महिनामा मात्रै प्रहरीले विराटनगर र रानी क्षेत्रका ५७ होटल तथा गेस्टहाउसमा छापा मारेको छ । होटलमा हुने अनैतिक क्रियाकलापलाई रोक्नुका साथै अन्य आपराधिक गतिविधि हुन नदिन प्रहरीले विभिन्न तरिकाबाट होटलको निगरानी र अनुगमन गर्दै आएको उनले बताए ।

केही दिनअघि मात्रै प्रहरीले १३ वर्षीया बालिकालाई जबर्जस्ती यौनजन्य कार्यमा संलग्न गराउँदै आएकी विराटनगर ८ की पूर्णिमा श्रेष्ठ मल्ललाई पक्राउ गरेको छ । कमजोर आर्थिक अवस्थाकी उनी काम खोज्दै झापाबाट विराटनगर आएकी थिइन् ।

काम खोज्ने क्रममा पूर्णिर्माको सम्पर्कमा पुगेकी बालिकालाई श्रेष्ठले केही दिन आफ्नै घरमा काम गर्न लगाएको र केही दिनपछि केटाहरू बोलाएर घुम्न पठाउने र यौनजन्य क्रियाकलापमा लगाउने गरेको बयान बालिकाले दिएको प्रहरीले जनाएको छ । केही समय बालिकालाई यौनजन्य क्रियाकलापमा संलग्न गराएपछि राम्रो कामका लागि भारतको सहरमा लगिदिने भन्दै जोगबनी पुर्‍याएपछि प्रहरीले त्यहींबाट मल्ललाई पक्राउ गरी बालिकाको उद्धार गरेको डीएसपी श्रेष्ठले जानकारी दिए । प्रहरीले मल्लविरुद्ध पनि मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार ऐनअन्तर्गत मुद्दा चलाएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २८, २०७६ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×