एकादशीमा तोरण तार्ने घटे

ठूली एकादशीमा तुलसीको विवाह, शालिग्रामको पूजा र तोरण तार्नाले पितृलोकबाट मुक्त भइने जनविश्वास
प्रताप रानामगर, विना थापा

(दमौली) र (कास्की) — हरिबोधनी एकादशीको दिन तनहुँको भीमाद बजारमा परापूर्व कालदेखि मेला लाग्दै आएको छ । सेती नदीमा फूलको तोरण तार्न तछाडमछाड नै हुने गरको बुढापाका सम्झन्छन् । भीमाद बजारमा सेती नदी माथि १९ वटा सम्म फूलको तोरण तारेको स्थानीय देवीलाल भण्डारीले सम्झिए । ‘ठूली एकादशीमा तोरण तार्नेको भीड हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले तोरण कम मात्रामा तार्ने गरिएको छ ।’

भीमादमा स्याङ्जाको क्याक्मीदेखि हरिबोधनी एकादशीमा तोरण ल्याउने गरिएको थियो । तर, पछिल्लो समयमा तोरण कम मात्रामा तार्ने गरिएको छ । अघिल्लो वर्षमा जम्मा ५ वटा तोरण तारेको उनले बताए । यस वर्ष पनि अघिल्लो वर्षको हाराहारीमा तोरण तारिएको छ । धार्मिक विश्वास कम भएकाले तोरण घटेको स्थानीय बताउँछन् । त्यति मात्र नभइ अन्य ठाउँ तोरण तार्ने गरिएकाले पनि भीमादमा घटेको हो । पछिल्लो समय दुलेगौंडा र ऋषिङपाटन लगायतका ठाउँमा सेती नदीमा तोरण तार्ने गरिएकाले भीमादमा कम भएको हो । सिद्धेश्वर महादेव मन्दिर संरक्षण समितिले सामाजिक सद्भाव कायम गर्न भीमाद बजारमा २०४५ सालदेखि सेती नदीमा सामूहिक तोरण तार्ने गरिएको छ । सामाजिक सद्भाव र समाजको भलोका लागि बर्सेनि तोरण तार्दै आएको समितिका अध्यक्ष गोविन्दराज शर्माले बताए ।

फूलको तोरण जस्तै यस कार्यले समाजलाई एउटै मालामा उन्ने काम गरेको उनले बताए । ‘१ सय ५० हात तोरण समाजका सबै मिलेर बाटेको हौं । फूल संकल्प गरेका छौं,’ उनले भने, ‘भीमाद बजारको पूलको सिमाना म्याग्देको फूलबारी टोल र भीमादको पुरानो र माथिल्लो बजारका करिब ७२ घरधुरीले सामूहिक तोरण तारेका छन् ।’ बर्सेनि तोरणको संख्या घट्दै गएको प्रति उनी दु:ख व्यक्त गर्छन् ।

भक्तजनले विष्णु भगवान्को पूजा आराधना गर्दै व्रत बसी तुलसीको बिहे गरी सेती नदीमा तोरण तार्दै आएका छन् । स्याङ्जाको राम्चे, साँखर, क्याक्मी, तनहुँको किहुँ, अरुणोदय, भानुमती, माझकोट, रिसिङ, घिरिङ लगायतका ठाउँबाट सेती नदीमा तोरण बनाएर फूल तारिन्छ । फूलको तोरण तार्दा पञ्चेबाजा, मौलिक बाजा खैजेडी, मादलको तालमा भक्तजन नाचगान गर्छन् । हरिबोधनी एकदशीको अवसरमा तनहुँको पवित्र तीर्थस्थल देवघाट धाममा विशेष मेला लाग्ने गर्दछ । त्यस्तै शिशाघाट, दमौली, आँधीमूलमा पनि मेला लाग्ने गर्छ ।

भक्तजनको घुँइचो
पोखराको रामघाटमा हरिबोधनी एकादशीका दिन भक्तजनको घुँइचो लागेको छ । सेती नदीमा गएर स्नान गरी भगवान् विष्णुको पूजा गरे मनले चिताएको पूरा हुने भक्तजनको विश्वास छ । पोखराको नदीपुरस्थित नारायणस्थान, केआईसिंह पुल, गाईघाट लगायत स्थानमा शुक्रबार बिहानैदेखि भक्तजनको घुइँचो थियो । आषाढ शुक्ल एकादशीको दिनदेखि सुरु भएको चतुर्मास व्रत हरिबोधनीका दिन सकिन्छ । चतुर्मास ब्रत बस्नेले यो दिन फूलको तोरण बनाएर डोलीमा बोकेर नदी किनार र किनार नजिकको पुलमा तार्ने समेत गरेको नयाँबजार रामघाट धार्मिक क्षेत्र विकास समितिका अध्यक्ष रामजीप्रसाद कोइरालाले बताए । उनका अनुसार एकादशीका दिन शालिग्राम र तुलसीको विवाह समेत गरिन्छ ।

शालिग्राम नदीमा भएकाले धेरै भक्तजनले आफूलाई पायक पर्ने नदी नजिक पुगेर तुलसीको बोट लगेर पुजा गर्छन् । नदीमा शालिग्राम भएकाले शालिग्रामलाई माला अपर्ण गरेस्वरूप खोला र पुलमा एकादशीको अवसरमा तोरण तार्ने गरेको समेत उनले बताए । रामघाटमा स्याङ्जा, तनहुँ लगायतका नजिकका छिमेकी जिल्लाबाट पनि तोरन ल्याएका थिए ।

प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७६ ०९:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विद्यालय र शिक्षक मिलानमा समस्या

कान्तिपुर संवाददाता

रोल्पा — नगरभित्रको शैक्षिक अवस्था सुधार्न रोल्पा नगरपालिकाको शिक्षा समितिले विद्यालय गाभ्ने, विषयगत शिक्षकको दरबन्दी मिलान गर्ने र विद्यार्थीको संख्याअनुसार शिक्षकको दरबन्दी कायम गर्ने प्रक्रिया अघि सारेको छ । तर, कार्यकर्ताकै दबाबले जनप्रतिनिधिले त्यो नीति कार्यान्वयनमा चासो देखाएनन् । त्यसले शिक्षाकै गुणस्तर घट्दै गएको छ । 

नगर शिक्षा समितिअनुसार सुरुमा विद्यालय गाभ्न र शिक्षकको दरबन्दी मिलान गर्न सबै तथ्यांक संकलन गरिएको थियो । समितिमार्फत जनप्रतिनिधिको बैठकमा छलफल चलाउँदा भने प्रस्तावले प्राथमिकता पाएन । विद्यालय गाभ्न र शिक्षक सरुवा नगर्न शिक्षक र पार्टीका कार्यकर्ताले दबाब दिएपछि प्रस्तावै रोकिएको हो ।

नगरभित्रको शैक्षिक अवस्था सुधार गर्न अहिलेको तरिका र अवस्थालाई बदल्नैपर्ने अवस्था रहेको नगर शिक्षा अधिकारी महेन्द्र पराजुलीले बताए । ‘सबै तयारी गरिएको थियो,’ उनले भने, ‘तर, जनप्रतिनिधि र माथिल्लो तहका नेताबीच मतैक्य निर्माण हुन सकेको छैन ।’ अहिलेकै अवस्थाले शैक्षिक अवस्थामा सुधार नआउने उनले बताए । स्थानीय तह गठन गर्दा सदरमुकाम लिबाङसँग दुर्गम एवं भित्री गाउँलाई समेत गाभेर नगर बनाइएकाले दुर्गमको शैक्षिक अवस्था निकै कमजोर छ । ती गाउँमा कतै शिक्षक दरबन्दी अभाव छ भने कतै विद्यालयको भौतिक अवस्था जीर्ण छ ।

रोल्पा नगरमा सामुदायिक र निजी गरी ७३ विद्यालय छन् । धेरैको अवस्था उस्तै छ । सामुदायिक विद्यालयको अवस्था सुधार गर्न नगरले सुरुवाती अवस्थादेखि नै शैक्षिक योजना बनाउन थालिएको नगर प्रमुख पूर्ण केसीले बताए । स्थानीय सरोकारवालासँग छलफल गरी शैक्षिक नीति निर्माण गर्ने र कार्यान्वयन गरिने उनले सुनाए । नगरमा ६५ बाल विकास केन्द्र, ५ सामुदायिक सिकाइ केन्द्र र कक्षा १२ सम्म पढाइ हुने ३ संस्था छन् । ५९ बालविकास केन्द्र विद्यालय हाताभित्रै छन् । नगरभित्र करिब १२ हजार विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । नगरभित्र १ सय ६८ शिक्षक कार्यरत छन् । शिक्षकको दरबन्दी संख्या १ सय २ मात्रै छ । अपुग दरबन्दीमा निजी, राहत र सट्टा पदमा शिक्षक नियुक्त गरिएको छ । शिक्षकलाई तलब र विद्यार्थीलाई पुस्तक खर्च गरी राज्यले प्रतिविद्यार्थी करिब १५ हजार रुपैयाँ खर्च गर्ने गरेको छ ।

पश्चिमी रोल्पाको त्रिवेणी गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधिले शैक्षिक सुधार गर्ने उद्देश्यले विद्यालय गाभ्ने र शिक्षक दरबन्दी मिलान गर्न प्रस्ताव अघि सारे । तर, विरोधका कारण योजना अघि बढेन । गाउँपालिकाका अध्यक्ष शान्तकुमार वलीले शिक्षा समितिमार्फत प्रस्तावित योजना कार्यान्वयन गर्न केही समस्या देखिएको स्विकारे । ‘जनप्रतिनिधिका हैसियतमा कतिपय योजना जबरजस्त कार्यान्वयन गर्न चुनौती देखिएको छ,’ उनले भने, ‘तैपनि, जनस्तरमा छलफल चलाई कार्यान्वयन गर्नेतर्फ हाम्रो ध्यान केन्द्रित भएको छ ।’ उनका अनुसार थोरै विद्यार्थी भएका र भौतिक अवस्था नाजुक भएका विद्यालय गाभ्ने योजना अघि सारिएकामा छलफल चलाउँदा सहमति जुट्न सकेको छैन ।

अध्यक्ष वलीले जनप्रतिनिधिलाई भन्दा शिक्षा मन्त्रालय वा विभागलाई शिक्षकको दरबन्दी मिलान र विद्यालय गाभ्ने अधिकार दिनुपर्ने बताए । ‘जनप्रतिनिधिलाई यस्तो निर्णय गर्न समस्या हुनेरहेछ । नीति निर्माणमा सजिलो भए पनि कार्यान्वयन गर्न समस्या हुने देखिएको छ,’ उनले भने, ‘त्रिवेणीमा सबै तहका गरी करिब ५० विद्यालय छन् ।’ जनप्रतिनिधिले विद्यालयको शैक्षिक अवस्था सुधार गर्ने चाहना राखे पनि कार्यकर्ता र आफूनिकट शिक्षकले विरोध गर्ने गरेकाले आफैंले अघि सारेका योजना कार्यान्वयन गर्न सकेका छैनन् । प्राय: जनप्रतिनिधिले निर्वाचित भएदेखि नै शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारका क्षेत्रमा काम गर्ने घोषणा र प्रतिबद्धता गरेका थिए ।

धेरैजसो विद्यालयमा कार्यरत शिक्षक छनोटमा सुरुवाती चरणमै राजनीतिक, शक्ति र पहुँचको प्रभाव पर्ने गरेको छ । जसका कारण गुणस्तरीय शिक्षा प्रवाहमा नकारात्मक असर परेको अभिभावकको बुझाइ छ । निजी र राहत दरबन्दीमा शिक्षक छनोट गर्दा पनि राजनीतिक प्रभाव पर्ने गरेको छ । सरकारले वार्षिक रूपमा माविलाई २ लाख, आधारभूतलाई डेढ लाख र प्राविलाई १ लाख रुपैयाँ दिने गरेको छ । विद्यालयहरूले उक्त बजेटबाट तलब दिनेगरी राहत शिक्षक नियुक्त गर्दै आएका छन् ।



प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७६ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT