दंग पाका पुस्ता

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — ५ दशक अघिसम्म उपभोग्य सामग्री लिन धार्चे गाउँपालिका–५ लप्सीबोटका गजमान गुरुङ नुवाकोटको त्रिशूली बजार पुग्थे । ‘नजिक बजार थिएन,’ उनले भने, ‘ओढारमा बस्दै खोले खाँदै नुवाकोट पुग्थ्यौँ ।’ गोरखा आरुघाट, धादिङको सल्यानटार हुँदै नुवाकोटको त्रिशूली पुगेर खर्च लिएर फर्किएको ८० वर्षीय गजमानको मानसपटलमा अझै ताजै छ । 

नुन, तेल, चामल र लुगा लिएर फर्कंदा लडेर घाइते बनेपछि भने गुरुङ यसरी पैदलयात्रा गर्न सकेनन् । उनी शारीरिक रूपमा अपांग छन् । करिब ३८ वर्षको उमेरमा खर्च लिएर फर्किंदै गर्दा लडेर खोंचमा खसेपछि खुट्टामा समस्या देखिएको उनले बताए । ‘साउने संक्रान्तिका लागि खर्च लिन साथीसहित गएको थिएँ, एकबोरा चामल पिठ्युमा थियो, लापुको भीरकुनानेर चिप्लिएर खोंचमा पुगेछु,’ उनले सम्झिए, ‘खोचमा झरेको मान्छे त्यो बेला बाँच्छ भनेर कसैले सोचेनन् रे, सँगै गएका साथीले खोचबाट उद्घार गरेर घर पुर्‍याए, खुट्टा र कम्मरको भाग साह्रै दुख्यो, गाउँकै धामीसँग उपचार गराएँ ।’ गाउँमा स्वास्थ्यचौकी थिएन । उपचारका लागि सहर झर्न सकिएन । ‘धामीले जडीबुटी लगाएर सिन्काले बेरेर राखे,’ उनले भने, ‘अढाई वर्षपछि अलि अलि–हिँड्न सक्ने भएँ ।’ अहिले उनी घरायसी कामबाहेक गाउँ डुल्नसम्म सक्दैनन् । सहारा चाहिन्छ । दैनिक उपभोग्य सामग्री खरिदका ज्यानको बाजी लगाएर पैदलयात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता अहिले हटेको छ । अहिले कच्ची भए पनि गाउँमा मोटरबाटो पुगेको छ । किराना पसल खुलेका छन् । गाउँमै स्वास्थ्य चौकी छ । ‘पहिले बजार पुग्नै दुःख थियो, ३/४ दिन हिँडे गाडी देख्न पाइन्थ्यो,’ उनले थपे, ‘अहिले गाउँ–गाउँमा कच्ची भए पनि सडक आयो, ती जमाना कहाँ पुगे ।’

लप्सीबोटकै ८५ वर्षीय जितबहादुर गुरुङ पनि यतिबेला दंग छन् । उनी दैनिक उपभोग्य सामग्री खरिदका लागि ११–१२ वर्षकै उमेरदेखि त्रिशूली बजार जान्थे । पाँच दशक अघिसम्म चाडबाड नजिकिँदै गर्दा यहाँका स्थानीयलाई बजार नझरी सुखै थिएन । ‘अहिले एकै दिनमा गाडी मोटरसाइकल गाउँमा आइपुग्छ, ट्र्याक्टर चलेको छ,’ उनले भने, ‘त्यो बेला हिँडेर काठमाडौं पुग्न ७–८ दिन लाग्थ्यो, अहिले जमाना फेरिएको छ ।’

समय परिवर्तनसँगै सुख बढेको उनले बताए । ‘त्यो बेला चामलको भात खान चाडबाड कुर्नुपर्थ्यो, खोले खाएर यो उमेर भयो,’ उनले भने, ‘अहिले पैसा भए जे खान पनि पाइन्छ, बुढेसकाल लाग्यो, स्वास्थ्यले खान मन लागेको कुरा खान नपाइने, जान मन लागेको ठाउँमा हिँड्न नसकिने ।’ दुर्गमको ठाउँ भएकाले यस्तो दुःख खेप्नुपरेको उनको भनाइ छ । ‘लाहुरेको भारी बोकेर त्यो बेला एक रुपैयाँ ज्याला पनि लिएको छु,’ जितबहादुर भन्छन्, ‘अहिले भएको भए हजार भन्थें, अहिले लाखको कुरा गर्नै छाडे करोडका कुरा गर्ने जमाना आयो ।’

पृथ्वीराजमार्गको ट्र्याक खुलेपछि २०३२ सालबाट यहाँका स्थानीयलाई दैनिक उपभोग्य सामग्री लिन त्रिशूली पुग्न परेन । यहाँका स्थानीय उपभोग्य सामग्री खरिदका लागि तनहुँको आँबुखैरेनी जान थाले । राजमार्गको ट्र्याक खोल्दा यहाँका केही स्थानीय मदजुरीसमेत गर्थे । ३ दिनको पैदलयात्रा गरे गोरखा सदरमुकाम र आँबुखैरेनीसम्म पुगिने स्थानीय उत्तरकुमारी गुरुङले सुनाइन् । ‘आलु बोकेर जान्थ्यौं, बेच्थ्यौं, चामल लिएर फर्किन्थ्यौं,’ उनले भनिन् । दिनभर मेलापात गरेर ३ रुपैयाँ ज्याला पाइने र सोही रकम संकलन गरेर उपभोग्य सामग्री खरिदका लागि पुग्ने गरेको उनले सुनाइन् । ‘गाउँमा धान खेती नहुने, खानेकुरा केही पाइन्थेन, बजार जानैपर्ने बाध्यता थियो,’ उनले भनिन् ।

अहिले गाउँमा उत्पादित आलु बिक्री गर्न पिठ्यूँमा बोकेर बजार झर्नु पर्दैन । ‘१५ पाथीदेखि एक मुरीसम्म आलु बोकेर जान्थ्यौँ, हिंडेर तीन दिनमा गोरखा बजार पुगिन्थ्यो,’ गुम्दाकी सुमती गुरुङले भनिन्, ‘आलु किन्नुहुन्छ भन्दै बजार घुमाउँदा एक दिन बढी खर्च लाग्थ्यो, केही वर्षअघि खच्चड आयो, खच्चडले बोकाएर बिक्रीका लागि लान्थ्यौं, अहिले त गाउँमै ट्र्याक्टर लिएर आलु किन्न आउँछन् ।’

अहिले गुम्दाका किराना पसलमा आवश्यक सामग्री पाइन्छ । चार–पाँच घण्टा पैदल हिँडे आरुघाट बजार पुगिन्छ । नजिकै माछाखोला बजार छ । दुर्गमवासीलाई लक्षित गरी माछाखोलामा खाद्य संस्थानले सहुलियत दरमा चामल उपलब्ध गराउँदै आएको छ । तिब्बत सीमा लार्के भञ्ज्याङसम्म सडकको ट्र्याक खोल्न काम सुरु भएको छ । समय परिवर्तनसँगै विकासका कामको सुरुवात देखेका पाका पुस्ता दंग छन् ।

गोरखाका धार्चे गाउँपालिका–७ लापुस्थित खानीगाउँमा गफिँदै पाका पुस्ता । तस्बिर : हरिराम/कान्तिपुर

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७६ ०९:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ठेक्का लाग्छन्, बन्दैनन् पुल

निर्माण अवधि समाप्त भएर समय थप भएका र नभएका गरी करिब १ दर्जन पुल निर्माण कम्पनीको लापरबाहीका कारण अधुरै
शिव पुरी

(रौतहट) — जिल्लाका विभिन्न स्थानमा निर्माणाधीन पुल समयमा नबन्दा स्थानीय सास्ती भोग्नु परेको छ । बागमतीको बडहर्वा, समनपुर, चन्द्रपुरको चाँदी र लालबकैयाको टिकुलिया घाटमा निर्माणका क्रममा रहेको पुलको सम्झौता अनुसार ठेकेदारले समयमा काम नसकेकाले स्थानीयलाई समस्या परेको हो । 

सडक डिभिजन कार्यालय चन्द्रनिगाहपुरले ठेक्का लगाएको चाँदी नदी पुलको सम्झौता तीन वर्षमा सक्ने थियो । विभिन्न बाहना बनाएर ठेकेदार कम्पनीले काम गरेन । मुलुकको पूर्वाधार निर्माणमा सबैभन्दा धेरै हेलचेक्र्याई गरेको आरोप लागेका ठेकेदार कम्पनी पप्पु कन्सट्रक्सनले यस पुलको ठेक्काको आधा हिस्सा पाएको छ । यो मात्र होइन जिल्लाभरिका झन्डै एक दर्जन पुलको सम्झौता गरेको समय सकिएर बसेका छन् ।

चन्द्रपुर बजार र गैडाटारको ३ नम्बर वडालाई जोड्ने पुलको २०७६ असार ३१ गते सम्झौता भएको थियो । सम्झौता अनुसार २०७६ असार ३१ गते सक्नु पर्नेमा अहिले सम्म ४२ प्रतिशतमात्र काम भएको छ । स्थानीय शिवशंकर र पप्पु कन्स्ट्रक्सन जेभीले ठेक्का नम्बर ५३ को २५ करोड ३६ लाखमा २४ हजारमा सकार गरेको थियो । समयमा पुलको काम सकेको भए पारी गैडाटार गाउँका स्थानीयलाई आवत–जावतमा सुविधा हुन्थ्यो । वर्षाका बेला वारपार गर्न कठिन हुँदै आएका स्थानीयले अहिलेसम्म पुल देख्नै पाएका छैनन् । पुलको म्याद सकिएको ३ महिना बिते पनि थप भएको छैन । समय गुज्रिसक्दा पनि पुल निर्माणको कामले गति लिन सकेको छैन । ठेकेदार कम्पनीका सञ्चालक दयाराम साहले बजेट, वर्षा, निर्माण सामग्रीको अभाव तथा विभिन्न कारणको बाहना बनाई म्याथ थप्न निवेदन दिएका छन् । ‘भनेका बेला समान पाइँदैन,’ उनले भने, ‘विभिन्न आन्तरिक समस्याले पनि समयमा काम सक्न दिएन । वर्षाका बेला बाढीले फिटिक्कै काम हुँदैन ।’ १० वटा पिलरको ११ वटा स्पान राख्नु पर्ने कामको ठेकेदारले कामै सकेको छैन ।

गौर नगरपालिका ४ स्थित टिकुलिया घाटको पुलको अवस्था झन खराब छ । ठेकेदारले निर्माणको काम छाडेर हिँडेको चार वर्षको अवधिमा ६५ प्रतिशत पुलको सम्पन्न गरेको छ । पुल समयमा बन्न नसकेपछि यस क्षेत्रको लाइफलाइन अस्तव्यस्त छ । तत्कालीन ंसडक डिभिजन कार्यालय हेटौंडाबाट २० करोड ७२ लाखको लागतमा गौर औरैया जोड्ने लालबकैया नदीमा २ सय २५ मिटर लम्बाइ र ७.२ मिटर चौडाइ भएको पक्की पुल बनाउन बोलपत्र आह्वान गरेको थियो । लागत इस्टिमेटभन्दा २८ प्रतिशत तल १४ करोड ९३ लाखमा टेन्डर सकार गरेर तीन वर्षभित्र निर्माण पूरा गर्ने लिखित रूपमा २०७१ असार २९ मा पप्पु कन्ट्रक्सनका तत्कालीन सञ्चालक हरिनारायण रौनियारले सम्झौता गरका थिए । त्यसपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले २०७१ कात्तिक २९ गते शिलान्यास गरेका थिए । सम्झौताअनुसार २०७४ माघ २९ मा निर्माणको काम सम्पन्न हुनुपर्थ्यो । ठेकेदारले निर्माणकै अवधिमा काम छाडेर गए पछि पुल अलपत्र पर्‍यो । त्यही बीच गत भदौ ९ गते घाँस काट्न, खेतमा काम गर्न गएका र पर्व मनाउन आएकाहरू चढेको डुंगा दुर्घटना हुँदा ५ जनाको ज्यान गयो । २४ जनाले पौडिएर ज्यान जोगाए । पुलकै कारण स्थानीयले मानवीय क्षति ब्यहोरे । अहिले डुगांले वारपार गराउँदै आएको छ ।

घटनापछि निर्माणको काम थाल्न चोतर्फी दबाब खेपेको पप्पुले चाडै सक्ने मौखिक प्रतिबद्धता जनायो । अहिले उस्तै अवस्था रहेको वडा अध्यक्ष भूवनेश्वर शाहीले बताए । ‘सम्बन्धित निकायले ठेकेदारलाई कारबाही गर्न आनीकानी गरेको अवस्था हो यो,’ उनले भने, ‘सरकारले यस्तो निर्माण कम्पनीलाई कालो सूचीमा राखेर कारबाही गर्नुपर्छ ।’ सडक डिभिजन चन्द्रनिगाहपुरले जिल्ला भित्र ठेक्का लगाएको एक दर्जनभन्दा बढी पुलको सम्झौताको समय सकिएको छ । ठेकेदारले समयमा पुल सम्पन्न नगर्दा समस्या हुने गरेको डिभिजन कार्यालयले जनायो । निर्माण सामग्री, वर्षा लगायत विभिन्न कारण देखाएर ठेकेदारले म्याद थपका लागि निवेदन दिएको कार्यालयका सूचना अधिकारी इन्जिनियर मदनमोहनकुमार सिंहले बताए । ‘बजेटको अभाव लगायतका विभिन्न समस्या परेरै काम नसकेको होला,’ उनले भने, ‘जिल्ला भित्रका धेरै पुलहरू समयमा सम्पन्न हुन नसकेर म्याद थपको प्रक्रियामा छ ।’ सूचना अधिकारी सिंहका अनुसार जिल्लाको प्रतापुर पलटुवा, राजपुर तुल्सी, झाझनदि, पिपरिया र कोठियारमा निर्माण हुँदै गरेको पुलको सम्झौताको समय सकिएर बसेको छ । झन्डै १४ वटा पुल मध्ये १० भन्दा बढीको म्याद सकिएको हो ।

ठेकेदारले समयमा निर्माण सम्पन्न नगर्दा स्थानीयको आक्रोश बढ्दो छ । दुर्गा भगवती गाउँपालिका ५ स्थित रौतहट–सर्लाही सीमाक्षेत्रको बडहर्वा नजिक वागमती नदीमा निर्माणाधीन पुलको काम ५ वर्षदेखि बन्द छ । नदीले धार परिवर्तन गरेपछि निर्माणको काम बन्द भएको हो । सम्झौता भएको ८ वर्ष बिते पनि सम्पन्न हुन नसकेर अधुरो पुल अलपत्र अवस्थामा छ । हुलाकी राजमार्ग अन्तर्गतको तराईका जिल्ला सदरमुकामलाई जोड्ने महत्त्वाकांक्षी परियोजना अन्तर्गत नदीको पुल लामो समयदेखि अलपत्र अवस्थामा छ । समयमा निर्माणको काम सम्पन्न नहुँदा स्थानीयलाई वर्षा याममा जोखिम मोलेर वारिपारि गर्न डुंगाको भर पर्नुपर्छ ।

पुलको लुम्बिनी बिल्डर्स प्रालि सिद्धार्थनगरले ३५ करोड ८९ लाख ९ हजार ४ सय ३३ रुपैयाँमा ठेक्का सकार गरेको हो । ठेक्का लुम्बिनीले सकारे पनि निर्माणको काम पप्पु कन्सन्ट्रक्सनले थालेको थियो । ठेक्का सकार गर्ने बेला पप्पुको कम्पनी कालो सूचीमा परेको थियो । उसले लम्बिनीको नाममा ठेक्का सकारेर काम थालेको हो । पप्पु कन्ट्रक्सनका तत्कालीन सञ्चालक रौनियारले सडक विभागसँग २०६७ जेठ ३१ गते लिखित रूपमा हस्ताक्षर गर्दै २०७० जेठ ३० गते पुलको निर्माण काम सम्पन्न गर्ने सम्झौता गरेका थिए ।

निर्माण हुने पुलको लम्बाई ६३३ मिटर र चौडाई डबल लेन्थको छ । पुलमा १७ स्पान सहितको सम्झौता भएको थियो । अहिले १७ वटैको काम सकिएको छ । हुलाकी सडकका अनुसार अहिलेसम्म ६० प्रतिशतको हाराहारीमा काम सकिएको पुल महाशाखाले जनायो । यता गढिमाई नगरपालिका अन्तर्गत समनपुर घाटमा गढिमाई र सर्लाहीको बरहथवा नगरपालिका जोड्ने वागमती नदीको पुलको निर्माणको कामको सम्झौताको समय सकिएको छ । निर्माणकै क्रममा रहेको बेला बाढीले ३ र ४ नम्बर पिलर जोड्ने पुलको तीन वटा स्लेब बगाएर क्षति पुर्‍याएको थियो । पुल निर्माणको सूर्य एसबीएस एलाइट कम्पनीले ज्वाइन्ट भेन्चरमा ठेक्का पाएका थिए । पुल निर्माण कम्पनीले तोकिएको समय अवधिमा निर्माण गर्न नसकेपछि सडक विभाग पुल महाशाखाले दुई पटक म्याद थप गरिसकेको छ । अन्तिम पटक म्याद थप गर्दा असारमै निर्माण सम्पन्न गर्ने थियो तर सकेन ।

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७६ ०९:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT