कालीगण्डकीमा पर्यटकको लर्को

विदेशीले असोज पहिलो सातामै टिकट बुकिङ गरेको भए पनि कालीगण्डकीमा पानीको सतह नघटेपछि जलयात्रा ढिलो सुरु भएको हो
अगन्धर तिवारी

पर्वत — मनसुन सकिएर पानीको बहाव घटेसँगै कालीगण्डकीमा जलयात्रा (र्‍याफ्टिङ) सुरु भएको छ । अघिल्ला वर्षमा भदौको अन्तिम सातादेखि नै हुने जलयात्रा यो पटक मनसुन ढिलासम्म सक्रिय भएका कारण एक महिना पछि सुरु भएको हो ।

कालीगण्डकी आन्तरिकभन्दा बढी बाह्य पर्यटकको रोजाइमा पर्छ । विदेशीले यसलाई पारिवारिक जलयात्रा (फेमिली रिभर) को उत्तम गन्तव्यका रूपमा ठान्दै आएका छन् । दसैंलगत्तै कालीगण्डकीमा जलयात्रा गराउन विभिन्न कम्पनीले विदेशी ल्याउन थालेका हुन् ।

कालीगण्डकीलाई जलयात्रामा अधिक बढी रुचाउनेमा इजरायल, स्पेन, नेदरल्यान्डलगायत केही अमेरिका र चिनियाँ पर्यटक छन् । पर्वतको कुस्मा–१ नयाँपुलमा ३ वर्षदेखि र्‍याफिङ कम्पनी सञ्चालन गरेका होम पुनका अनुसार गत सातादेखि र्‍याफिङमा आउने विदेशीको चाप बढ्दो छ । ‘बुकिङ धेरै पहिलादेखि भइरहेको थियो,’ पुनले भने, ‘पानी नघटेकाले रोकेका थियौं ।

दसैंलगत्तै सुरु गरिएको छ ।’ यो साता पोखराका विभिन्न र्‍याफिङ व्यवसायी नयाँपुलबाट मोदीबेणी–त्रिबेणी–मिर्मी हुँदै जलयात्रा गरिसकेको उनले बताए ।

विदेशीले असोजको पहिलो सातामै र्‍याफ्टिङका लागि टिकट बुकिङ गरेको भए पनि कालीगण्डकीमा पानीको सतह नघटेपछि गत सातादेखि मात्रै जलयात्रा सुरु गरिएको हो । बुधबार र बिहीबार दुई समूह लिएर आएका रेड स्विसा र्‍याफिङ कम्पनीका सञ्चालकले ३ दिनको प्याकेज सकेर फर्किएको बताए ।

र्‍याफिङ कम्पनी सञ्चालक अर्जुन दाहालका अनुसार यो सिजनमा आउनेमध्ये धेरै विदेशीले कालीगण्डकीलाई रोज्छन् । ‘विदेशी प्रकृतिमा रमाउन खोज्छन्,’ दाहालले भने, ‘यहाँका प्राकृतिक दृश्य नै उनीहरूका रोजाइ बन्ने गरेका छन् ।’ कालीगण्डकीले बनाएको गहिरो गल्छीबाट आकाश हेर्दा छुट्टै मनोरन्जन हुने अनुभव आफूले पनि गरेको उनले बताए ।

कालीगण्डकीमा असोज, कात्तिक, मंसिर, फागुन, चैत, वैशाख विदेशीले जलयात्राका लागि बढी रुचाउने महिना हुन् । यो सिजनमा जाडो कम हुने भएकाले जलयात्रा गराउन सहज हुने र्‍याफ्टिङ गाइड बताउँछन् । त्यसमध्ये नदीमा पानीको सतह बढी हुने सिजन हुँदा असोजदेखि मंसिरसम्म जलयात्रा व्यवसाय बढी चल्ने एल्लो स्विसा र्‍याफ्टिङ कम्पनीका प्रबन्धक गणेश गुरुङले बताए । छोटो समयमा पनि भरपुर मनोरन्जन लिन सकिने भएकाले विदेशीले कालीगण्डकीलाई ‘सर्ट एन्ड स्विट र्‍याफ्टिङ स्पर्ट’ का रूपमा लिने उनले बताए ।

पोखराकै कर्मफाइटस कम्पनीका प्रबन्धक रेणुका कार्कीका अनुसार पछिल्लो समय कालीगण्डकीमा र्‍याफिङका लागि बुकिङ गर्नेको संख्या बढ्दो छ । ‘पहिला अरू नदीमा धेरैले बुकिङ गर्थे,’ कार्कीले भनिन्, ‘अहिले कालीगण्डकीका बढी छन् । परिवारमा आउने धेरैले कालीगण्डकी रोज्छन् ।’

पोखराका दर्जनभन्द बढी र्‍याफ्टिङ व्यवसायीले कालीगण्डकीमा मात्रै बर्सेनि ५ हजार बढी विदेशीलाई जलयात्रा गराउँदै आएको एल्लो कालीगण्डकी रिभरबीच क्याम्पका सञ्चालक पुनले बताए । तीन वर्षअघि नयाँपुलमा सञ्चालित र्‍याफिङ क्याम्पका सञ्चालक पुनले पोखराका विभिन्न कम्पनीसँगको सहकार्यमा र्‍याफ्टिङ गराउँछन् । कम्पनीले पर्यटक विदेशी पर्यटकलाई लक्षित गरी रेस्टुरेन्टसमेत सञ्चालन गरेको छ । क्याम्पले मालढुंगा र खनियाघाटबाट नयाँपुलसम्म आन्तरिक पर्यटकलाई लक्षित गरेर छोटो दूरीको जलयात्रा पनि गराउँदै आएको छ । ‘छोटो दूरीमा आन्तरिक पर्यटक धेरै हुन्छन्,’ उनले भने, ‘विदेशीले बास बस्न रुचाउँछन् ।’
पर्वतको पाङस्थित नयाँपुलबाट सुरु हुने यात्राको पहिलो दिन कुस्मा र बलेवाको सिमाना मोदीबेनीमा पुगेर बास बस्छन् । दोस्रो दिन रानीपानी र बागलुङको सीमास्थित बेलबगरमा बास बसेपछि तेस्रो दिनमा स्याङ्जाको मिर्मी पुगेर यात्रा टुंगिन्छ । कालीगण्डकी किनारको सरसफाइ, पिउनेपानी, विश्रामस्थल, शौचालय लगायतका पूर्वाधारको अभाव रहेको व्यवसायीको गुनासो छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २, २०७६ ११:३५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बुर्काबाट बाहिरिँदा....

सुम्निमा चाम्लिङ

इटहरी — अरू समुदायसँग घुलमिल गर्न नपाइने । घरबाहिर निस्कन कडा नियम । कतै जानुपर्ने भए कालो बुर्का वा हिजाब लगाएर मात्रै निस्कनुपर्ने । त्यो पनि परिवारको अनुमति लिएर ।

थुप्रै समुदाय मिलेर बसेको समाजमा आफूजस्तै अरूले पर्दा बाहिर निस्कन पाएका छन्, मुस्लिम महिलाका लागि नियम कडा छन् । कतिपय मुस्लिम महिलाले भने यस्तो समस्या झेल्दै साहसका साथ सामाजिककाममा आफूलाई समर्पित गरिरहेका छन् । यसको उदाहरण बनेकी छन्– इनरुवा बबिया चोककी ३८ वर्षीया सहजादी प्रवीन ।

डेढ दशकदेखि महिला अधिकारका क्षेत्रमा सक्रिय उनी पूर्वाञ्चल महिला मानव अधिकार सञ्जालकी सदस्य हुन् । हरेक क्षेत्रमा मुस्लिम महिलाको न्यून उपस्थित रहेको अवस्थामा विवाहित महिलालाई घरबाहिर निस्कनु चानचुने कुरा होइन । समाज र परिवारको डर पालेर आफ्नो आकांक्षा मार्ने कैयौं मुस्लिम महिला छन् । उनी भने सामाजिक काममा मग्न छिन् ।

उनी मोरङको विराटनगरमा हुर्किन् । निजी विद्यालयमा पढ्ने अवसर पाइन् । कक्षा १० मा पढ्दै गर्दा हजुरआमाको अडानका कारण उनको १५ वर्षको उमेरमै विवाह भयो । परिवार छोरीका लागि कडा नियम मान्दैनथ्यो । त्यसैले विराटनगरमा हुर्केकी उनलाई बाल्यकालमा मुस्लिम समुदायका कडा नियम पालन गर्नुपरेको थिएन । विवाहपछि निकै बाँधिनुपर्‍यो । ठूलो परिवार भएकाले खाजा र खाना बनाउँदा नै दिन बित्ने गरेको थियो ।

व्यक्तिगत खर्चका लागि समेत परिवारको सदस्याको आस गर्नुपर्ने अवस्था थियो । घरबाट बाहिर आफूखुसी निस्कन पाइँदैनथ्यो । पारिवारिक वातावरण यतिसम्म कडा थियो कि, दैलो बाहिरसम्म जाने आँट महिला सदस्यको हुँदैनथ्यो । उनी भन्छिन्, ‘घरको सिकुवासम्म निस्कँदासमेत श्रीमान्ले गाली गर्नुहुन्थ्यो । यस्तो अवस्थामा खुलेर काम गर्ने भन्ने टाढाका कुरा थियो ।’

घरेलु हिंसापीडित उनले एक कठोर निर्णय गरिन् । ‘अब चुपचाप बसेर हुँदैन, संघर्ष गर्छु भन्ने निर्णय गरें,’ उनले भनिन्, ‘घरदेखि बाहिर संसार हेर्ने र महिलाको क्षेत्रमा काम गर्ने चाहना थियो ।’ जब उनले संघर्ष गर्ने निर्णय गरेकी थिइन्, त्यहीबेला एक नातेदारले वडामा स्वयंसेविकाको जागिर खुलेको बताए । त्यसका तलबको व्यवस्था थिएन ।

उनलाई पैसाभन्दा घरदेखि बाहिर निक्लने वातावरण चाहिएको थियो । उनले मौकालाई सदुपयोग गरिन् । घर बाहिर निस्कँदा दोस्रो सन्तान भइसकेको थियो । तीन महिने नानी लिएर तालिम लिन पुगेकी थिइन् । आफूलाई घरबाहिर पनि काम गर्न पाउँदा थप ऊर्जा बढ्दै थियो । महिलाको क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थासँग पनि जोडिने मौका पाउन थालिन् ।

घरको कामलाई समेत अघि बढाउँदै आफूलाई अब्बल सावित गर्दै अघि बढ्दै गइन् । सुरुका दिनमा परिवारबाट सहयोग थिएन । तैपनि आत्मविश्वासका साथ कामलाई निरन्तरता दिँदै गइन् । विस्तारै श्रीमान् र परिवारबाट सहयोग मिल्दै गयो । ‘अधिकारको क्षेत्रमा काम गर्न थालेपछि वर्कसपहरूमा जानुपर्ने हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘होटलमा कार्यक्रमहरू हुन्छ भन्दै फेरि श्रीमान्ले रोक्न खोज्नुभयो । तर मैले विस्तारै बुझाएँ ।’ स्नातक पूरा गरेका श्रीमान्ले समेत साथ नदिँदा दुःख लाग्ने गरेको उनले बताइन् ।

कार्यक्रमहरूमा महिला दिदीबहिनीसँग भेट्न पाउँदा महिलाको क्षेत्रमा केही गर्नुपर्छ भन्ने सोच आउने गर्थ्यो । कुनै समय श्रीमान्ले छाडेमा जीवन सकियो ठान्ने बुझेकी सहजादी, हिजोआज महिला हकअधिकारको विषयमा आवाज उठाउँदै आएकी छन् । तीन सन्तानकी आमा उनी अनुभवले खारिएकी छन् ।

उनको घरमा हिंसापीडित महिला सहयोग माग्न आउँछन् । सकेको सहयोग र पैरवी गरिदिने गर्छिन् । आर्थिक रूपमा भरपर्दो नभए पनि काम गर्दा आत्मसन्तुष्टि मिल्ने उनी बताउँछिन् ।

महिला अधिकारको क्षेत्रमा काम गर्दा राजनीतिक दबाब झेल्नुपरेको अनुभव सुनाइन् । यस्तो अवस्थामा सामूहिक रूपमा समाधान गर्ने गरेको बताइन् । कुनै समय समाजले उनको विरोध गर्ने गर्थे । अचेल त्यही समाज उनलाई देखेर गर्व गर्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २, २०७६ ११:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT