गुराँस मास्ने नै संरक्षणमा

नवीन पौडेल

(नवलपुर) — हुप्सेकोट गाउँपालिका–५ का रणबहादुर राना लालिगुराँस संरक्षण कसरी गर्ने भन्ने चिन्तामा छन् । केही वर्ष अगाडिसम्म डाँडाभरि देखिने गुराँस अहिले देखिन छाडेको छ । खोरिया फँडानीसँगै गुराँस पनि मासिएको हो । अहिले यही गुराँस संरक्षणका लागि राना जस्तै हुप्सेकोट–५ का स्थानीय संरक्षणमा लागिपरेका छन् । 

‘पहिला बाबु बाजेले यसको महत्त्व बुझ्न सकेनन् । तत्कालको आवश्यकता पूरा गर्न खोरिया फाँडेर खेती गर्न थाले,’ रानाले भने, ‘न खेती भयो, न गुराँस नै रह्यो । अहिले गुराँस फुलाएर पर्यटक आकर्षित गर्न कम्मर कसेका छौं ।’ हुप्सेकोट–५ धौवादी रुद्रपुरगढीमा केही वर्ष पहिले रातै लालिगुराँस फुल्थ्यो ।

स्थानीयवासीले लालिगुराँस काटे । खोरिया फाँडेर अदुवा खेती गर्न थालेपछि लालिगुराँस मासियो । अहिले गाउँपालिकाले नांगो डाँडामा गुराँस फुलाएर पर्यटकीय क्षेत्र बनाउने योजना ल्याएपछि स्थानीय पनि यसको संरक्षणमा लागि परेको स्थानीय खड्गबहादुर रानाले बताए । ‘हामीले नै मास्यौं, अब हामी गाउँले मिलेर यसको संरक्षणमा जुटेका छौं,’ उनले भने, ‘मगर होमस्टे, लालिगुराँस अनि हाम्रो मौलिक संस्कृतिले पाहुनालाई स्वागत गर्नेछौं ।’

हुप्सेकोट गाउँपालिकाले यस क्षेत्रलाई पर्यटकीय क्षेत्र बनाउन लालिगुराँस संरक्षण अभियान नै चलाएको छ । गाउँपालिकाले ५ हजार लालिगुराँसका बिरुवा यस क्षेत्रमा रोप्ने लक्ष्य लिएको छ । त्यसमध्ये एक हजार विरुवा रोपिसकिएको छ ।

रुद्रपुरगढी ऐतिहासिक स्थल हो । यहाँ सेन वंशीय राजा बस्ने गरेको इतिहास छ । पाल्पाको सेन राजाको थलोको रुपमा यो गढिलाइ चिनिन्छ । सेन वंशको यहाँ पुरानो दरबारको भग्नावशेष पनि छ । यसको संरक्षण र लालिगुराँस फुलाउन सके यस क्षेत्रमा पर्यटकको आकर्षण बढ्ने हुप्सेकोट गाउँपालिकाकी अध्यक्ष लक्ष्मी पाण्डे बताउँछिन् । ‘तराई भएपनि रुद्रपुरमा वर्षभरि नै चिसो हावा चल्ने शीतल वातावरण छ,’ उनले भनिन्, ‘पूर्वपश्चिम राजमार्गबाट केहि घण्टामा नै रमणीय गुराँस फूल्ने स्थानमा बसेर हिमाल हेर्न सकिने यो स्थान पर्यटकका लागि आकर्षणको केन्द्र बन्नेछ ।’ गुराँस रोपेर स्थानीयवासीलाई संरक्षणको जिम्मा लगाउने स्थानीय तहको तयारी छ ।

प्रकाशित : आश्विन २, २०७६ १०:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गाउँपालिकालाई नै ‘एक्याप’ मा पार्न पहल

आश गुरुङ

(लमजुङ) — गाउँपालिका ‘एक्याप’भित्र पर्ने तर आफ्ना वडा ‘एक्याप’ भित्र नपर्ने भन्दै लमजुङका २ गाउँपालिकामा रहेका वडाका स्थानीयले ‘एक्याप’बाट आउने सेवासुविधा माग गरेका छन् । गाउँपालिकाका हरेक वडामा समानुपातिक ढंगबाट कार्यक्रम विनियोजन हुनुपर्ने क्व्होलासोंथर र मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाका स्थानीयले बताएका हुन् ।

अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) भित्र नपर्ने तर क्व्होलासोंथर गाउँपालिकाभित्र पर्ने गिलुङ गाउँ । तस्बिर : आश/कान्तिपुर

२०५० मा अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप), इलाका संरक्षण कार्यालय भुजुङ स्थापना हुँदा ८ वटा गाविसलाई संरक्षित क्षेत्रभित्र राखिएको थियो । तत्कालीन श्री ५ महेन्द्र प्रकृति संरक्षण कोषबाट सञ्चालित एक्याप अहिले राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषबाट संचालित छ ।

तत्कालीन समय संरक्षित क्षेत्रभित्र पारेका ८ गाविस अहिले संघीय संरचना अन्तर्गत २ स्थानीय तहमा बाँडिएका छन् । हाल क्व्होलासोंथर गाउँपालिका ४, भुजुङमा कार्यालय रहेको एक्यापको इलाका संरक्षण कार्यालयभित्र क्व्होलासोंथर गाउँपालिकाको ३, ४, ५, ६, ७ र ८ नम्बर वडा समावेश छन् । १, २ र ९ नम्बर वडा समावेश छैनन् । मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाको १ देखि ४ सम्म र ९ नम्बर वडा एक्यापभित्र पर्छ । ५ देखि ८ सम्म एक्यापभित्र पर्दैन ।

क्व्होलासोंथर गाउँपालिका अध्यक्ष प्रेमबहादुर घलेका अनुसार एक्यापभित्र नपर्ने वडाका स्थानीयले एक्यापले दिने बजेट माग गरेका छन् । ‘एक्याप क्षेत्रमा आएको बजेट समानुपातिक ढंगले गाउँपालिकाभित्रकै एउटा वडाले पाउने, अर्कोले नपाउने भन्ने हुँदैन । स्थानीयको माग ठीक पनि हो’ उनले भने, ‘एक्याप हटाउने, राख्ने, नराख्ने निर्णय केन्द्रीय सरकारको हो, मन्त्रालयको हो ।’ गाउँपालिकाले यसका लागि पहल गरिदिन एक्यापसंग भनेको बताए ।
मर्स्याङ्दी गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङका अनुसार एक्याप क्षेत्रभित्र नपरेका वडालाई एक्यापमा पार्न गाउँपालिकाले पहल थालेको बताए । ‘हामीबीच कुराकानी भइरहेको छ । एक्यापको इलाका संरक्षण कार्यालयमा पनि छलफल चलेको छ । हाम्रै गाउँपालिकाभित्र पनि छलफल छलेको छ’ उनले भने, ‘हामी सकारात्मक छौं । राख्ने, नराख्ने मन्त्रालयले निर्णय गर्ने होला ।

कार्यापालिका बैठकमा पनि हामी छलफल गर्छौं ।’ २०४३ सालमा परीक्षणको रूपमा कास्कीको घान्द्रुकबाट सुरु भएको एक्याप परियोजना ०४९ साउन ५ गते सरकारले राजपत्रमा प्रकाशित गरी संरक्षण क्षेत्रको रूपमा स्थापना गरेको थियो । सुरुमा १० वर्षका लागि म्याद दिएकोमा त्यसपछि पटक–पटक गरी पछिल्लो समय यही माघ ५ गतेसम्म एक्यापको म्याद छ ।

प्रकाशित : आश्विन २, २०७६ १०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्