सामुदायिक विद्यालय जोगाउँदै आमा समूह

घनश्याम खड्का

म्याग्दी — बर्सेनि विद्यार्थी घटेपछि गाउँका सामुदायिक विद्यालय संकटमा परेका छन् । गाउँका आमा समूह सामुदायिकलाई जोगाउन लागिपरेका छन् ।

गाउँमा सेवा सुविधा पुग्न नसकेपछि बसाइँ सर्ने क्रमसँग दिनानुदिन विद्यार्थी घट्दा सामुदायिकमा समस्या थपिएको हो । गाउँका विद्यार्थीलाई सामुदायिकमा पढाउन समुदायले विभिन्न स्रोत परिचालन गर्न थालेका छन् ।

वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका लाहुरे वा गाउँ घुम्न आएका पर्यटकलाई आमा समूहले मादल बजाउँदै नाचगान र फूलमालाले स्वागत सत्कारपछि पाएको ‘टिप्स’ रकमले विद्यालयका शिक्षकलाई तलब खुवाउने गरेका छन् । औंसी पूर्णिमामा माइतीले टीका लगाएर दिएको दक्षिणा पनि आमा समूहको कोष हुँदै तिनै विद्यालयमा खर्च हुने गरेको छ ।

‘दरबन्दीविहीन छौं । शिक्षकको तलबभत्ता वार्षिक १० लाख रुपैयाँ जोहो गर्नु समुदायलाई सजाय दिएजस्तै भएको छ,’ धौलागिरि गाउँपालिका–३ मुदीस्थित बुद्धि विकास माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक जगबहादुर किसानले भने, ‘शिक्षक–अभिभावकको ध्यान पढाइको गुणस्तर सुधारभन्दा तलब भत्ताको जोहो गर्नमै बित्छ ।

गाउँमा धौलागिरि जाने पर्यटक हुन वा विदेशबाट आउनेसँग मादल र डम्फु बजाउँदै चन्दा मागेर विद्यालय चलाएका छौं ।’ निजी स्रोतबाट सञ्चालित जिल्लाका ४८ माध्यमिक तहका सामुदायिक विद्यालय दरबन्दीविहीन छन् । राजनैतिक हस्तक्षेप र पहुँचका आधारमा असन्तुलित शिक्षक दरबन्दी वितरण हुँदा दुर्गम भेगका सामुदायिक विद्यालय बन्द हुने अवस्थामा पुगेका हुन् ।

विद्यार्थी अनुपातमा शिक्षक दरबन्दी दिने सरकारी नीतिअनुसार दरबन्दीविहीन विद्यालय सञ्चालन गर्न समुदायलाई हम्मे परेको छ । विद्यालय चलाउन चन्दाबाट आजित अभिभावक गाउँ छोड्न थालेका छन् ।

‘विद्यार्थी थोरै छन, निजी स्रोतबाट शिक्षक पाल्नु पर्दा समुदाय हैरान भएका छन् र विषयगत शिक्षकको अभावले गुणस्तरीय पढाइसमेत भएको छैन तर पनि गाभ्न मिल्दैन,’ अन्नपूर्ण गाउँपालिका–७ स्थित आदर्श माविका प्रधानाध्यापक कुमार पुनले भने, माध्यमिक तहमा जम्मा १४–१५ विद्यार्थी छन् । गणित, अंग्रेजी र विज्ञान विषयका शिक्षक व्यवस्था गर्न समुदायलाई समस्या भएको छ तर सबैभन्दा नजिकको छिमेकी विद्यालय पुग्न ४ घण्टा लाग्ने भएकाले गाभ्न पनि सकिएन ।’

शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई म्याग्दीका अनुसार बसाइँसराइ तीव्र भएपछि ग्रामीण भेगका विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या बर्सेनि घट्दो छ । तथ्यांक अनुसार प्रावि तहमा एक शिक्षक बराबर १७, निमाविमा ३३, माविमा २५ र उच्च मावि तहमा ६५ विद्यार्थी अनुपात छ ।

प्राविमा १६ हजार ८ सय ७२ विद्यार्थीका लागि ८ सय ३० शिक्षक, निमावि तहमा ९ हजार ४ सय ६६ विद्यार्थीका लागि २ सय ४६ शिक्षक र मावि तहका ४ हजार ८ सय ४९ विद्यार्थीका लागि १ सय ६५ शिक्षकले पढाइरहेका छन् । दरबन्दीको असमान वितरणले सदरमुकाम र आसपासका क्षेत्रमा शिक्षक बढी छन् भने दुर्गममा अभाव छ ।

‘भौगोलिक दुर्गमताले समुदायको सक्रियतामा गाउँगाउँमा विद्यालय खुले पनि समुदायलाई निरन्तरता दिन हम्मे परेको छ । विद्यार्थी अनुपातमा दरबन्दी वितरण गर्ने नीतिले समस्या सम्बोधन गर्न कठिन छ’ शिक्षा विकास तथा समन्वय अधिकारी दलबहादुर थापाले भने, ‘दुर्गमका सामुदायिक विद्यालयमा दरबन्दीको मात्र समस्या छैन, निजी स्रोतबाट बढी पैसा दिन्छु भन्दा पनि विज्ञान विषयका शिक्षक पाएका छैनन् ।

बर्सेनि विद्यार्थी पढ्दै नपढेको विषयमा परीक्षा दिइरहेका छन् ।’ शिक्षा क्षेत्र गाउँपालिका/नगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरेपछि निजी स्रोतबाट चलेका विद्यालयलाई सामान्य राहत भए पनि दरबन्दी कायम गर्ने/मिलानको समस्या उस्तै छ । स्थानीय तहले पनि राजनीतिक आँखाले हेर्दा सामुदायिकविद्यालय मारमा परेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ १०:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तीन स्थानीय तहमा प्रदेशका ३२ सडक योजना

यस वर्ष अन्तरपालिका, अन्तरजिल्ला र अन्तरप्रदेश जोड्ने सडकका निम्ति बजेट व्यवस्था गरिएको छ । डोल्पा, रोल्पा, रुकुम पश्चिम जोड्ने सडकलाई प्राथमिकता दिइएको हो ।
हरि गौतम

रुकुम पूर्व — जिल्लामा चालु आर्थिक वर्षमा प्रदेश सरकारले ३२ सडक निर्माण गर्ने भएको छ । जिल्लाका तीन गाउँपालिकामा नयाँ ट्र्याक खोल्ने, पुरानालाई निरन्तरता दिने, स्तरोन्नति र मर्मत शीर्षकमा बजेट छुट्याइएको छ । 

पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका–१४, राङ्सीबाट जामाबगर–त्रिवेणी जोड्ने सडक । तस्बिर : हरि/कान्तिपुर

अघिल्ला आर्थिक वर्षमा निर्माण सुरु भई सम्पन्न हुन नसकेका सडकमा चालु आर्थिक वर्षमा बढी बजेट परेको छ । यस वर्ष अन्तरपालिका, अन्तरजिल्ला र अन्तरप्रदेश जोड्ने सडकका निम्ति बजेट व्यवस्था गरिएको हो ।

जिल्लाका तीनवटै स्थानीय तहका हरेक बस्तीदेखि मुख्य सडक जोड्ने ३२ सडक निर्माणलाई प्राथमिकता तोकिएको छ । विशेष गरी डोल्पा, रोल्पा, रुकुम पश्चिम जोड्ने सडकलाई प्राथमिकता दिइएको हो ।

भूमे गाउँपालिकाको चुनबाङ, महत, पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाको हुकाम हुँदै डोल्पाको सहतरा जोड्ने सडकमा १ करोड रुपैयाँ परेको छ । पीपल–पोखरा–प्वाङ–सिस्ने भएर डोल्पा जोड्ने सडकमा ५० लाख, चुनबाङ–रुकुमकोट–सिस्नेद्वारी भएर डोल्पा जोड्ने सडकमा १ करोड, च्याङचुङ–दोबाटो–गलेबाङ–भेरीडाँडा युद्ध संग्रहालय सडकमा १ करोड बजेटप्रदेश सरकारले छुट्याएको छ ।
चुनबाङ–सिमचौर–गर्पा–तीनबहिनी–रुकुमकोट सडकमा ५० लाख, गैरीगाउँ–डाँडागाउँ–तीन बहिनी धार्मिक स्थल ट्रेकिङ मार्गमा १ करोड, पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाको पहुँच मार्ग तकसेरा–कोल–नाखा–जामाबागर सडकमा २ करोड ५० लाख बजेट परेको छ । १२ किलोमिटर लामो यो सडक स्तरोन्नति हुनेछ ।

चालु आर्थिक वर्षमा अन्य योजनासँगै सडक निर्माणलाई बढी केन्द्रित गरिएको प्रदेशसभा सदस्य तेजबहादुर ओलीले बताए । जिल्लाका सबै ठाउँ सडक सञ्जालसँग नजोडिएकाले सडकलाई प्राथमिकता दिइएको उनले सुनाए । ‘अझै पनि केही गाउँ सडक सञ्जालदेखि निकै टाढा छन्,’ उनले भने, ‘सबभन्दा पहिला सबै गाउँबस्तीको पहुँच सडकसम्म पुर्‍याउनु पर्नेछ ।’

आधारभूत आवश्यकताका रूपमा रहेको सडकले सबैतिर छोएपछि जनताको जीवन स्तर बदलिने उनले बताए । विशेष गरी पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाका धेरै गाउँलाई सडक सञ्जालले छुन सकेको छैन । गाउँपालिकाका १४ मध्ये ९ वडा सडकको पहुँचमा छैन । यहाँका सर्वसाधारण पिठ्यु र घोडा–खच्चडबाट मालसामान ढुवानी गर्छन् । एक गाउँबाट अर्को गाउँसम्म पैदलै हिंड्न बाध्य छन् । गाउँपालिकाको १ देखि ९ वडासम्मै सडक सञ्जालले छोएको छैन ।

यसअघि निर्माण थालिएको सहिद मार्ग र पछिल्लोपटक विभिन्न ३ सडक योजनामार्फत पुथा उत्तरगंगालाई सडक सञ्जालसँग जोड्ने प्रयास थालिएको छ । यद्यपि, चालु वर्षमै सडक पुग्ने अवस्था भने छैन । ‘पछिल्लो समय सडक निर्माणका लागि भनेर बजेट परिरहेको छ तर त्यो पुग्दो देखिन्न,’ पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाका अध्यक्ष ओमप्रकाश घर्ती मगरले भने, ‘अप्ठ्यारो भूगोलका कारण धेरै बजेटले थोरै सडक निर्माण हुने गरेको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७६ १०:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्