भक्कानिए कारागारका महिला

विना थापा

कास्की — ‘कारागारभित्रको दुःख कसलाई थाहा हुन्छ र सृजना शर्मालगायत सहभागीसमेत भक्कानिएका थिए । दरखाने सामग्री वितरण कार्यक्रममा मानन्धरले मन्तव्य राख्ने बेला यस्तो सन्नाटा छाएको हो । नारी जागरण अभियान गण्डकी प्रदेशको आयोजनामा कारागारकी चौकिदार शान्ति अधिकारीलाई उपसभामुख शर्मा, प्रदेश सांसदद्वय गायत्री गुरुङ, कृष्ण थापालगायतले दर खाने सामग्री हस्तान्तरण गरे । 

कार्यक्रममा सहभागी सुनीता गुरुङ (नाम परिवर्तन) ले घरमा बसेर तीज मनाउने कुरा सम्झनामामात्र सिमित भएको सुनाइन् । ‘आफन्तसँग बसेर सुखदुःखको कुरा गर्दै खादा कती रमाइलो हुँदो हो’, उनले आँसु झार्दै भनिन, ‘सम्झनुबाहेक केही छैन ।’


उक्त अवसरमा उपसभामुख शर्माले फरकफरक कारागार भन्नसाथ अन्यथा नलिन आग्रह गरिन् । उनले राजनीति गर्ने क्रममा आफू पनि कारगारमा बसेको सुनाउदै, उबेला कैदीलाई अहिलेको जस्तो सेवासुविधा नभएको र तीजको दर खानसमेत नपाएको सुनाइन् ।


‘जिन्दगी लामो छ, आफन्तसँग अर्को वर्ष बसेर दर खान पाइन्छ’, उनले भनिन्, ‘समयले यस्तै गर्छ, नसोचेको कुरा पर्न आउँछ । यसलाई नकारात्मक रूपमा लिन हुँदैन, कारगार भनेको सुधार घर हो, यसले सुध्रीएर सक्षम हुनमा सहयोग गर्छ, त्यती हो, हामीले अनुभूति गर्नुपर्छ ।’ प्रदेशका सांसद कृष्ण थापाले आफू पनि जेल बसेको सुनाउदै, जेलमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीसमेत बसेको सुनाए ।


थापाले कैदीबन्दीलाई सानो मन नगर्न आग्रह गर्दै जेलभित्र अधिकार प्रयोग गर्न नपाएको भए आवाज उठाउन भने । अर्की सांसद गुरुङले जानेर वा नजानेर गल्तिका क्रममा कारागारमा आउन बाध्य भएका महिलाले छुटेपछि गल्ती स्विकार्नुपर्ने आग्रह गरिन । कैदीलाई सरकारले दिने प्रति व्यक्ति दैनिक ६० रुपैयाँ थोरै भएको कारागार प्रमुख गणेश गौतमले बताए ।


उनका अनुसार भौतिक संरचना अभावका कारण खान समयमा खान नपाउनु, हातमा भएको सिप बजार व्यवस्थापन अभावका कारण खेर जानु, स्वास्थ्य समस्या लगायतका समस्या भएको समेत उनले बताए ।


‘आर्थिक अवस्था कमजोर रहेका कैदीलाई स्वास्थ्य उपचारका लागि बजेट छुट्याए सहज हुन्थ्यो’, उनले भने,

‘कारागार परिवर्तनका लागि बजेटको व्यवस्था भए काम गर्नेहरू यही निस्कन्छ ।’ २० जना महिला कैदीबन्दी अट्ने कारागारमा ५७ छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७६ १०:३६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जात नलुकाए पाइँदैन डेरा

विना थापा

(कास्की) — पोखरा–२३ ठूलाखेतकी जुना परियार छोराछोरी पढाउन बजार झरिन् । कोठा खोज्दा पाइनन् । कारण थियो ‘परियार’ थर । जता गएर कोठा सोध्दा पनि जात के हो भन्ने प्रश्न तेर्सिन्थ्यो । कोठा नपाएपछि उनले बाध्य भएर आफू पौडेल भएको बताइन् । त्यसपछि कोठा मिल्यो । 

उनी कोठामा बसेको दुई वर्ष भयो । छोरीको विद्यालयको परिचयपत्र स्कुल पुगेपछि मात्रै भिराइदिन्छिन् । घरबेटीले थर थाहा पाउने शंकाले उनी अर्को ठाउँमा सर्न खोजेकी छन् । तर पहिलेकै जस्तो व्यवहार अहिले पनि खेप्दै छिन् । ‘कोठा खोजिरहेकी छु । परियार भएकै कारणले खाली भएर पनि दिँदैनन्’, उनले भनिन्, ‘कसैले सिधै हाम्रो कुलले पिर्छ भन्छन् त कोही अरू आउँदै छ भनेर टार्छन् ।’ छुवाछूतको भावनाले कोठा नदिँदा नरमाइलो लाग्ने गरेको तर अरू कसैलाई भने थप समस्यामा पर्ने डरले बस्नुपरेको उनले बताइन् । पोखरामा दलित भएकै कारण सहज रूपमा कोठा नपाउने समस्या भोगेकाहरू थुप्रै छन् । छुवाछूत अन्त्यका लागि सहभोज, मन्दिर प्रवेशजस्ता कार्यक्रम गरिए पनि त्यसले कुनै प्रभाव पार्न सकेको छैन ।

छुवाछूत गर्नेविरुद्ध कानुनी कारबाही हुने व्यवस्था भए पनि कार्यान्वयनमा आएको छैन । ‘गाउँतिर बरु छुवाछूत हटदै गएको छ, जातीय विभेद, पोखरामा चाहिँ चर्कै रहेछ,’ पूजा विकले भनिन्, ‘धेरै घरमा डेरा खोज्दै जाँदा कोहीले देवता रिसाउँछन् भने, कोही हामीलाई सहँदैन भन्नेदेखि विभिन्न बहाना बनाए ।’ कारबाहीको कानुन भए पनि सबैलाई थाहा नभएको र भए पनि आफैं अप्ठेरोमा पर्ने भएकाले वास्ता नगरेको उनले बताइन् । स्याङजादेखि कामको खोजीमा आएकी उनी अहिले साथीसँग बसेकी छन् । कथित ठूलो जातिमा जकडिएर बसेको बानी अहिलेसम्म नहटेको र यसले आफूहरूलाई गाह्रो भएको सीताराम परियार बताउँछन् । उनी पनि दलित भनेर कोठा नपाएपछि पण्डित बनेर भाडाको कोठामा बस्दै आएका छन् । ‘कोठामा अरू ठिकै हो, पाहुना आएर कुरा फुत्काउँछन् कि भनेर डर लाग्छ’, उनले भने, ‘यसरी कहिलेसम्म बस्ने । कुरा बाहिर निकालौं भने त्यही कोठा पनि नपाइएला भन्ने डर ।’ पोखरा–२० का परियार ज्यामी कामका लागि ४ वर्षदेखि सिर्जनाचोकमा बस्दै आएका छन् ।

जातीय आधारमा कोठा भाडामा नदिए जातीय विभेदको मुद्दा प्रहरीमा दिन पाइने कानुनी व्यवस्था रहेको अधिवक्ता शिव सुनारले बताए । दोषी ठहर भए ३ महिनादेखि ३ वर्ष कैद र ५० हजारदेखि २ लाख रुपैयाँ जरिवाना तिर्नुपर्छ । पीडितलाई समेत २ लाखसम्मको क्षतिपूर्ति दिनुपर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७६ १०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×