मुस्लिम समुदायलाई अन्तिम संस्कारमा सास्ती

कान्तिपुर संवाददाता

बागलुङ — हरेक समुदायको बस्ने बास र मृत्यु हुँदा अन्तिम संस्कार गर्ने घाट हुन्छ । जिल्लाको मुस्लिम समुदाय भने यी दुवैबाट वञ्चित छ । 

आफ्नो घर नभए पनि भाडामा बस्न सकिन्छ । तर मृत्यु संस्कारका लागि भने स्थायी घाट चाहिन्छ । गलकोट नगरपालिकाको हटिया र हरिचौरका मुस्लिमको भने बस्ने घर पनि छैन, घाट पनि नभएर अन्तिम संस्कारमा सास्ती खेप्न बाध्य छन् । नेपालका अधिकांश जातजातिले खोला, नदीको बगरमा लगेर अन्तिम संस्कार गर्छन् । तर यहाँका अस्थायी बसोबास गरेका मुस्लिमलाई दाहसंस्कारका लागि जग्गा नहुँदा सास्ती भएको हो ।

आफ्नै घाट नभएपछि ५० किमि पश्चिमको गलकोटका मुस्लिमले सदरमुकामस्थित कालीगण्डकी नदीमा ल्याएर अन्तिम संस्कार गर्न बाध्य छन् । अस्थायी बसोबास भएकाले अहिलेसम्म गलकोट नगरपालिकाको हटिया र हरिचौरमा बस्ने मुस्लिमले घाट नपाएका हुन् । घाट नपाएपछि गाडीमा शव बोक्नुपर्ने र आफन्त जिप चढेर आउनुपर्दा एक जनाको संस्कार गर्दा ५० हजारभन्दा बढी खर्च हुने गरेको उनीहरूको गुनासो छ ।

तोकिएको भाडा नदिएसम्म शव बोक्ने गाडी नपाउने, मलामीले पनि नियमितभन्दा दोब्बर भाडा तिरेपछि मात्र यात्रा गर्न पाउने भएपछि खर्च बढेको स्थानीय रहमत हकिमले बताए । उनीहरूले कालीगण्डकी नदी किनारमा शव गाड्दै आएका छन् । ‘वर्षौंदेखि हामीले घाट मागे पनि दिइएनन्,’ हकिमले भने, ‘खोलाछेउ, पाखो जे भए पनि हुन्छ भनेका हौं, तर वास्तै गरिएन ।’ पोखरा–बागलुङ राजमार्गको मालढुंगा नजिकै ल्याएर उनीहरूले अन्तिम संस्कार गर्छन् । यहाँ पनि व्यवस्थित घाट छैन । मुस्लिमले शवलाई गाड्छन् । हिउँदमा गाडेको शव वर्षातमा बाढीले उत्रिन्छ । आर्थिक रूपमा सम्पनहरूले शव गाडेर सिमेन्ट लगाएर छाड्छन् । विपन्नले ढुंगाले छोपेर छाडा वर्षातमा शव उत्रने गरेको हो । गलकोटमा ३३ वर्षअघि मुस्लिम गएर बस्न थालेका थिए । हटिया बजारमा २० घर छन् । उनीहरू खोलाछेउमा छाप्रो बनाएर बसेका छन् ।

एउटै छाप्रोमा २ देखि ३ परिवार बस्छन् । उनीहरूको ३ देखि ७ सम्म बालबालिका छन् । ३० बालबालिकाका लागि छाप्रोमै बारेर मदरसा बनाएका छन् । मदरसा व्यस्थापन र परिचयपत्र लगायत काममा नगरपालिकाले सहयोग गरेको छ । ‘हामीले परिचयपत्र बनाएर चाडपर्वलगायतमा सहयोग गरेका छौं,’ गलकोट–३ का वडाध्यक्ष वीरजंग भण्डारीले भने, ‘अन्तिम संस्कारका लागि नगरभित्र सार्वजनिक जमिन नभएकाले व्यवस्थापन गर्न सकिएन ।’ बजार छेवैको खोला र बगर नभएकाले शव गाड्ने अनुमति दिन नसकेको उनले बताए ।

नगरपालिकाले फोहोर व्यवस्थापनका लागि जग्गा खोजी रहेको र पाइए उनीहरूको मृत्यु संस्कारका लागि पनि जग्गा दिन सकिने नगरप्रमुख भरत शर्मा गैह्रेले बताए । ‘समस्याबारे हामी गम्भीर छौं, तर नगरको फोहोर व्यवस्थापनका लागि समेत जग्गा पाउन सकिएको छैन,’ गैह्रेले भने ।

वर्षौंदेखि बसेकाले उनीहरूको अन्यत्र पनि जग्गा र घर नभएको मदरसा व्यवस्थापन समितिका सदस्य कमालदिन मियाले बताए । पुर्ख्यौली घर भने बलेवाको अमलाचौर हो । यहाँका अधिकांशले छाता बनाउने, चुरा बेच्ने र कस्मेटिक सामानको खुद्रा व्यवसाय गर्छन ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ ०९:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

४० युवाद्वारा सामूहिक हलेदो खेती

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — गाउँका बस्ती प्राय: सुनसान छन् । युवा रोजागारी तथा अध्ययनका लागि सहर र विदेश जाने क्रम बढदो छ । गाउँमा वृद्घवृद्घामात्र भेटिन्छन् ।

गोरखा नगरपालिका–८ कट्टेलडाँडास्थित पाण्डेस्वाराँमा लगाएको हेलेदो (बेसार) खेती गोडमेल गर्दै युवाहरू । तस्बिर : हरिराम/कान्तिपुर

श्रमशक्तिको अभावमा जमिन बाँझिने क्रम बढिरहेको छ । गोरखा नगरपालिका–८ कट्टेलडाँडाका युवाले भने गाउँसँग निरन्तर सम्पर्कमा रहन तथा जमिन बाँझिन नदिन नयाँ जुक्ति निकालेर काम थालेका छन ।

अध्ययन र रोजगारीको सिलसिलामा काठमाडौं, चितवन लगायत सहरमा रहेका ४० युवा भेला भए । गाउँमा रचनात्मक काम गर्ने योजना बनाए । उत्साहित कृषि उत्पादन समूह गठन गरे । अनि होमिए, हलेदो (बेसार) र अदुवा खेतीमा । ३५ रोपनी जग्गामा लगाएको हलेदोको स्याहारमा प्रत्येक महिनाको अन्तिम शनिबार एक दिन भए पनि युवा गाउँ पुग्छन् । गोडमेल गर्छन, फेरि रोजगारी तथा अध्ययनमा फर्कन्छन् । युवाको यो लगावले पाका पुस्ता पनि खुसी देखिन्छन् ।

गत पुसमा संगठित भएर सामूहिक खेती थालिएको युवा रमण कट्टेलले बताए । ‘गाउँका २० प्रतिशत जमिनमा मात्र खेती भएको होला, अरू सबै बाँझो बस्यो,’ उनले भने, ‘यसरी जमिन बाँझो छाड्न हुन्न केही नयाँ काम गरौं भनेर समूह बनाएर खेती थालेका हौँ ।’ सल्यानको कपुरकोटबाट १० क्विन्टल हलेदो र ४ क्विन्टल अदुवाको बिउ ल्याएर खेती थालेको उनले बताए । भने, ‘२० रोपनीमा हलेदो, १५ रोपनीमा अदुवा लगाएका हौँ ।’ जग्गा भाडाको हो । २८ रोपनीको वार्षीक २९ हजारको दरले भाडा बुझाउनु पर्छ ।

पहिलो वर्षको उत्पादन बिउका रूपमा प्रयोग गर्ने उनले बताए । ‘गत चैतमा लगाएको फागुन अन्तिमतिर खन्छौं,’ उनले भने, ‘यस वर्ष बिक्रीभन्दा पनि बिउका रूपमा प्रयोग गर्ने योजना छ, गाउँमा बाँझिएको जमिनमा अबको वर्ष हलेदो र अदुवा लगाउन जग्गा धनीलाई भन्छौँ, चासो नदिए हामी आफैं जग्गा लिजमा लिएर बाँझो बस्न दिँदैनौं ।’ ८० क्विन्टल हलेदो र १६ क्विन्टल अदुवा उत्पादन गर्ने युवाको लक्ष्य छ । उनले भने, ‘अबको वर्ष डेढ सय रोपनी जग्गामा खेती विस्तारको योजना छ ।’ यसरी ठुलो परिमाणमा उत्पादन गर्दा बिक्रीमा समस्या नरहने उनको बुझाइ छ । ‘गाउँमै बेसार उत्पादन गरेर ब्रान्ड नै बनाउने योजना हो,’ उनले भने, ‘यसका लागि कस्तो प्रविधि चाहिँदो रहेछ बुझ्दैछौं ।’

श्रमशक्तिको अभावमा गाउँमा झन्डै ३ सय रोपनी जग्गा बाँझिएको अनुमान युवाको छ । रातो माटो भएको जमिनमा हलेदो खेती राम्रो हुने उनको भनाइ छ । ‘मकै कोदो लगाउँदा बाँदरको सधैं हैरानी,’ उनले भने, ‘हलेदो र अदुवालाई बाँदरले नोक्सानी गर्दैन, फेरि श्रम पनि कम लाग्छ ।’ हलेदो र अदुवा बाँदरले नखाने भएकाले पनि यो खेती रोजेको उनको कथन छ । अर्का युवा उत्सुक कट्टेलले विउ, कृषि औजार खरिदलगायत काममा २ लाख लगानी भइसकेको बताए । ‘श्रमदान जोडेका छैनौं,’ उनले भने । युवा महिनाको एकदिन आफै श्रममा खटदा अपनत्व बढेको उनले बताए । खेतीसँगै युवाबीच भाइचाराको सम्बन्ध पनि बढेको स्थानीय सुवोद कट्टेलले बताए । ‘गाउँकै साथीभाइ को कहाँ–को कहाँ, यस्तै अवस्था भए काका भतिज पनि नचिन्ने स्थिति आउन सक्छ,’ उनले भने, ‘यसरी गाउँमा युवा फर्केपछि सम्बन्ध बढाउन पनि सहज हुने भयो ।’ बजारमा चाना बनाएको हलेदो प्रतिकेजी तीन सय र अदुवा प्रतिकेजी दुई सय रुपैयाँमा खरिद बिक्री हुँदै आएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७६ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्