विस्थापन गरिँदै काठेपोल

कान्तिपुर संवाददाता

गण्डकी — गण्डकी प्रदेश सरकार गठन भएकै दिन २०७४ फागुन ४ मा मन्त्रिपरिषदको पहिलो बैठकले निर्णय गर्‍यो, ‘दुई वर्षभित्र उज्यालो प्रदेश बनाउने ।’ अर्थात् सबै घरमा विद्युतीकरण गर्ने । यतिबेला उक्त निर्णय धमाधम कार्यान्वयन भइरहेको छ ।

यस प्रदेशमा ७८ प्रतिशत जनसंख्याले राष्ट्रिय प्रसारण लाइनको बिजुली जडान गरेका छन् । लघुजलविद्युत र सौर्य ऊर्जाको प्रयोग गरी प्रदेशका ९५ प्रतिशतको घरमा बिजुली बलेको छ । घरघरमा विद्युतसेवा पुर्‍याउन भने अधिकांश स्थानमा काठेपोल प्रयोग गरिएको छ । काठेपोलका कारण विद्युतीकरणमा समस्या भएको र बेलाबेलामा दुर्घटना पनि निम्तिएको भन्दै प्रदेश सरकार यतिबेला काठेपोल विस्थापनमा लागेको छ ।

प्रदेश सरकारका प्रवक्ता तथा भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री रामशरण बस्नेतले विजुली पुगेका गाउँमा पनि काठेपोलका कारण विद्युतीकरण हुन नसकेको अवस्था पनि रहेको बताए । पुराना काठका पोलमा तार झुण्डिएको पाइएको उनको भनाइ छ । साथै जथाभावी भाँचिने, लत्रिने, कुहिनेजस्ता समस्याले त्यसको सट्टा फलामे पोल राख्ने निर्णय भएको मन्त्री बस्नेतले बताए ।

मन्त्रालयका सचिव ईश्वरचन्द्र मरहठ्ठाले प्रदेशभरी ४२ हजार ६ सय ५९ पुराना काठका पोल फेर्नुपर्ने जानकारी दिए । उनका अनुसार गत वर्षदेखिनै काठेपोल फेर्ने कार्यक्रम सुरु भएको र अहिलेसम्म १४ हजार ७ सय ७० बिस्थापन भइसकेका छन । यसका लागि गत आर्थिक वर्ष २४ करोड १९ लाख ५३ हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेकोमा १६ करोड ६७ लाख २४ हजार रुपैयाँ खर्च भयो ।

काठेपोल विस्थापनका लागि यसवर्ष सरकारले २३ करोड रुपैया विनियोजन गरेको छ । प्रदेश सरकारले गत आवमा १२ हजार फलामका पोल स्थानीय तहलाई दिएको थियो । यसबर्ष १५ हजार दिने योजना रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । आगामी दुई वर्षभित्र सबै काठेपोल विस्थापित गर्ने योजना मन्त्रालयको छ ।

मन्त्रालयका अनुसार म्याग्दीमा २ स्थानीय तहमा १२ सय ८५ मध्ये ८ सय काठेपोल फेरिसकिएको छ । यसैगरी बाग्लुङा ३ स्थानीय तहमा १८ सय ७५ काठेपोलमध्ये पोलमध्ये ६ सय, पर्वतका ७ स्थानीय तहमा २४ सय ६० मध्ये १८ सय ३२ काठेपोल फेरिएको छ ।

यसैगरी कास्कीका ४ तहमा १९ सय ७५ फेर्नुपर्ने पोलमा ६ सयवटा फेरिएको छ । स्याङ्जाका ११ तहमा ६५ सय ८५ पोल फेर्नुपर्ने अवस्थामा छन् । जसमध्ये २९ सय ६० फेरिसकिएको छ । नवलपुरको एउटा तहमा २ सय फेर्नुपर्ने पोलमध्ये सतप्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ ।

तनहुँका ८ तहमा ११ हजार २ सय ११ पोलमध्ये २६ सय ५० वटा फेरिएको छ । लमजुङा ६ तहका १२ सयमध्ये ९ सय ५० वटा पोल फेरिसकिएको छ । यो मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुव्वा गुरुङो गृहजिल्ला हो । गोरखाका ९ तहमा १६ हजार ४ सय ९६ पोलमध्ये २५ सय ५० वटा फेरिसकिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ १०:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सीमापारि बर्दिया गाउँ

ठाकुरसिंह थारू

बर्दिया — सीमावर्ती भारतको बहराइच जिल्ला मिहिपुरवामा रहेको एउटा गाउँको नाम बर्दिया छ । सीमा जोडिएको उक्त गाउँलाई स्थानीय बरदिया भन्छन् । मधुवन नगरपालिका ३, धनौराबाट दशगजा पार गरेपछि यो गाउँ आउँछ ।

भारतको बहराइच जिल्ला मिहिपुरवा क्षेत्रमा रहेको बर्दिया गाउँ । तस्बिर : ठाकुरसिंह/कान्तिपुर 

त्यहाँ थारू समुदायको बाक्लो बसोबास छ । यहाँका बासिन्दा र मधुवन, ठाकुरबाबा र बारबर्दिया नगरपालिकाका बासिन्दासँग ‘रोटीबेटी’ को सम्बन्ध छ ।

दुवैतिरका स्थानीयको भाषा, संस्कार र संस्कृति मिल्ने भएकाले उनीहरूबीच कसिलो सम्बन्ध कायम भएको छ । यताको जिल्ला र उताको गाउँको नाम मेल खान्छ । घर कहाँ हो ? दुईतर्फी नागरिकको जवाफ हुन्छ, ‘हमार घर बर्दिया ।’ यकिन गर्न प्रतिप्रश्न गर्नुपर्छ, ‘नेपाल कि भारत ?’ नाम जुर्नुका पछाडि ऐतिहासिक तथ्य छ । लामो समयसम्म उक्त भारतीय गाउँ बर्दियासँगै जोडिएको थियो । सन् १८६० नोभेम्बर १५ मा नेपाल–भारत सीमा छुटयाउन दशगजा कोरिएपछि स्थानीय विभाजित बनेका हुन् ।

जिल्लाबाट अलग्गिएपछि गाउँको नाम बर्दिया रहेको स्थानीय बताउॅछन् । ‘म जान्ने भएदेखि वारिपारिका गाउँको नाम बर्दिया भएको थाहा छ । पुर्खाले पहिले दुवै गाउँ जोडिएको भनेको सुनेको हुँ,’ मधुवन ३ का वडासदस्य ६३ वर्षीय लौटनदास थारूले भने, ‘गाउँको नाम मात्रै मिलेको छैन, हाम्रो मन पनि मिल्छ । दुवैतिरको सौहर्दपूर्ण सम्बन्ध छ ।’ तत्कालीन भारतीय बिट्रिस सरकारले नोभेम्बर १५ का दिन बाॅके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर नेपाललाई दिएपछि नयाँ मुलुक भन्ने गरिएको हो ।

भारतमा भएको सिपाही विद्रोहका बेला इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारको अनुरोधमा नेपालले गोर्खाली फौज पठाएर सहयोग गरेपछि ती जिल्ला फिर्ता पाएको हो । सीमा बाँधिएपछि केही भाग नेपालको बर्दियामा पर्‍यो, केही भाग भारततर्फ गयो । जिल्लाको नामकरणका पनि थुप्रै किंवन्दती छन् । कुनै बेला १२ गोठाला (थारू भाषामा बरदिवा) थिए । उनीहरूकै नामबाट जिल्लाको नामकरण भएको भनाइ छ ।

भारततर्फको बर्दियाका ६५ वर्षीय पुजुवा थारूले पनि दुवैतर्फको गाउँ पहिले जोडिएको बताए । दशगजा कोरिएपछि दुवैतिरको गाउँ अलि पछि सरेका हुन् । नेपालतर्फको गाउँतर्फ भएको जंगल सकिएको छ । गाउँ विस्तार हुने क्रममा छ । भारततर्फ भने दशगजाबाटै जंगल सुरु हुन्छ । केही मिनेटमै भारतीय बर्दिया गाउँ भेटिन्छ । ‘भारतको भए पनि सबथोक नेपाली गाउँका स्थानीयसँग मिल्छ । बिहेबारी चल्छ । चाडपर्व पनि सँगै मनाउँछौं,’ ६५ वर्षीय पाका पुजुवाले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्