गुराँसको जंगल बनाउन बिरुवा रोपिँदै

कान्तिपुर संवाददाता

नवलपरासी — पूर्वी नवलपरासीको हुप्सेकोट गाउँपालिकाको रुद्रपुरगढीमा लालीगुराँसको जंगल बनाउन ५ हजार बिरुवा रोपिने भएको छ । गाउँपालिकाको २५ लाख रुपैयाँ लगानीमा वृक्षरोपण गर्न लागिएको हो ।

पर्यटनमन्त्री योगेश भट्टराईले शुक्रबार वृक्षरोपणको सुरु गर्नेछन् । हुप्सेकोट–५ र ६ वडाको रुद्रपुरगढीमा वन बनाउन लागिएको हो । कवानपुरको नर्सरीवाट बिरुवा ल्याइसकिएको र यतिबेला खाडल खन्ने काम भइरहेको छ ।

उक्त स्थानमा दुई दशकअघि गुराँसको बाक्लो जंगल थियो । स्थानीयले अदुवाको सुठो बनाउने क्रममा धूवाँ कम आउने भएकाले गाउँलेले गुराँस काटेर सखाप पारेका थिए । तिनै गाउँलेहरू यतिबेला पर्यटक लोभिने गुराँसको वन बनाउन लागेका हुन् । अहिले त्यो नांगो डाँडा छ ।

महाभारत पहाड शृंखलाअन्तर्गत धौवादीको रुद्रपुर, राम्चे, पोखरी, नाम्जाकोट, तारेभञ्याङ, श्रीपोखरीलगायत क्षेत्रमा लालीगुराँसको वन निर्माण गर्न लागिएको हो । उजाड बनेको यस क्षेत्रलाई जिल्लाकै नमुना पर्यटकीय स्थल बनाउन गाउँपालिकाले एक विद्यार्थी, एक गुराँस कार्यक्रम ल्याएको हो ।

गाउँपालिकाभित्रका ४५ विद्यालयको नाममा छुट्टाछुट्टै ब्लक बनाई गुराँस रोप्न लागिएको हो । यस्तै जिल्लाका ८ स्थानीय तह, विभिन्न संघसंस्थाको नाममा समेत करिब ७० ब्लक निर्धारण गरिएको छ । संरक्षणमा सहयोग पुर्‍याउन छुट्टाछुट्टै ब्लक निर्माण गरी रोप्न लागिएको गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लिलावल्लभ न्यौपानेले बताए ।

गण्डकी प्रदेश सरकारको पर्यटक पूर्वाधार विकास कार्यक्रमअन्तर्गत श्रीपोखरी–दारे भञ्ज्याङ–रुद्रपुर गढी–देवचुली–मुकुन्दसेन दरबार हुँदै गैंडाकोटको मौलाकालिकासम्म पदमार्ग निर्माणको प्रस्तावित कार्ययोजना छ । यसले पनि पर्यटकीय हिसाबले वन महत्त्वपूर्ण हुने विश्वास रहेको छ । यसै क्षेत्रमा रहेको सेनकालीन रुद्रपुर गढीको प्रचारप्रसारमा समेत लालीगुराँसको वन निर्माणको योजनाले विश्वास सबैको छ ।

गाउँपालिका अध्यक्ष लक्ष्मी पाण्डेले गतिलो पर्यटकीयस्थल बनाउन वृक्षरोपण गर्न लागिएको बताइन् । ‘पहिले आफैंले मासेर लालीगुराँस सकियो । यतिबेला आफैं फेरि वन वनाउन लागेका छौं,’ अध्यक्ष पाण्डेले भनिन्, ‘पर्यटकीय क्षेत्र बन्छ, पर्यटकहरू आउँछन् ।’ रुद्रपुर गढीमा दरबारको भग्नावशेष, दरबारको सुरक्षाका लागि वरिपरिबाट खनिएको खाल्डो र सेनाहरूले परेड खेल्ने टुँडिखेल छन् ।

साथै गढीमै हावाबाट बिजुली निकालिएका कारण हरेक दिन सयौं व्यक्ति हेर्न पुग्छन् । रुद्रपुरगढी सदरमुकाम कावासोतीबाट २४ किलोमिटर उत्तरमा पर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७६ ०९:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सिकाइ केन्द्र बन्दै सामूहिक तरकारी खेती

राजमार्गबाट डेढ किमिनजिक ३५ रोपनी भाडामा लिएर किसानहरूले सामूहिक खेती गरेका छन्
माधव अर्याल

पाल्पा — तानसेन नगरपालिका ७, प्रवासमा गरिएको सामूहिक तरकारी खेती सिकाइ केन्द्र बनेको छ । नयाँ प्रविधिबाट भइरहेको सामूहिक खेती सिक्ने थलो बनेको हो । सामूहिक खेतीबाट किसानको वास्तविक लगानी र नाफा/घाटा पनि थाहा पाइन्छ । 

तानसेन नगरपालिका ७, प्रवासमा गरिएको सामूहिक तरकारी खेती स्याहार्दै किसान । तस्बिर : माधव/कान्तिपुर

प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाअन्तर्गत तरकारी जोनको ७ लाख ४० हजार रुपैयाँ सहयोगमा यहाँ तरकारी खेती भइरहेको हो । सामूहिक तरकारी खेतीलाई किसानको भ्रमण गर्ने थलोका रूपमा परिचित गराउने जोनको योजना छ । मिनी टिलर, थोपा सिंचाइ, मल्चिङ गर्ने तरिका, टनेलको प्रयोग गरेर खेती गरिएको छ ।

‘प्रविधि अवलोकन गर्ने थलोका रूपमा परिचित छ,’ तरकारी जोन सञ्चालक समिति अध्यक्ष पदम पौडेलले भने, ‘सामूहिक तरकारी खेतीबाट आम्दानी र लागत खर्च पूर्ण रूपमा निकालिएको छ ।’ राजमार्गबाट डेढ किमि नजिक ३५ रोपनी जग्गा भाडामा लिएर किसानले सामूहिक खेती गरेका छन् । माघबाट सुरु भए पनि जेठ १५ बाटमात्रै आम्दानी लिएका हुन् ।

‘सुरुमा पानीको समस्या भयो,’ सञ्चालक समिति पूर्वअध्यक्ष ध्रुव भण्डारीले भने, ‘त्यसपछि अन्य व्यवस्थापनमा पनि समय खर्चिनु परेको थियो ।’ सुरुमा गोलभेडा, काँक्रो र सिमी लगाएका छन् । चार महिनामा १६ टन उत्पादन भएको छ । काँक्रो दुई टन र सिमी एक टन उत्पादन भएको छ । ‘सुरुमा भाउ पाउने अवस्था थिएन,’ उनले भने, ‘अहिले आकासिएको छ । पहिला र अहिलेको अवस्था बराबरी जस्तै छ ।’ भाडामा लिएको जग्गामा काम गर्ने जिम्मा भने पूर्वअध्यक्ष भण्डारी र पूर्वसचिव महेश पन्तले लिएका छन् ।

‘हामीले प्रत्येक कामको टिपोट राखेका छौं,’ सचिव पन्तले भने, ‘जसले गर्दा किसानले के कति काम गर्दा कति नाफा वा घाटा हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सक्ने अवस्थामा पुगेका छौं ।’ कतिपय अवस्थामा काम गर्नलाई पनि समस्या हुने उनको अनुभव छ । ज्यालाकै विषयमा पनि सरकारी डोर हाजिरी फाराम भर्नलाई सरकारले तोकेको न्यूनतम ज्याला दिनुपर्ने हुन्छ । सरकारी ज्याला ६ सय छ । चलनचल्तीको ३ सय ५० रुपैयाँमा काम पाउँदा पनि स्थानीय खुसी छन् ।

सामूहिक तरकारी खेतीले युवालाई रोजगारी दिएको छ । सामूहिक तरकारी खेतीबाट आठ जनाले निरन्तर काम पाएका छन् । उनीहरूले मासिक आठ/नौ हजार रुपैयाँ पाइरहेका छन् । तरकारी खेती गरेबापत वार्षिक ८० हजार रुपैयाँ जग्गाधनीलाई तिर्नुपर्छ । माघ १ गतेदेखि असार मसान्तसम्मका लागि भण्डारी र पन्तले कामको जिम्मा लिएका हुन् । सञ्चालक समितिको बैठकले दिएको जिम्मेवारीको समय सकिएको छ । अर्को निर्णयका लागि बैठक बसेको छैन । अहिलेसम्म चार महिनामा ६ लाख ५० हजार रुपैयाँ आम्दानी भएको पूर्वसचिव पन्तले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७६ ०९:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्