कौसीमा तरकारी

सम्झना रसाइली

तनहुँ — शुक्लागण्डकी नगरपालिकाले बजार क्षेत्रका घरमा कौसी तरकारी खेती कार्यक्रमलाई अगाडि बढाएको छ । घर तथा भान्छाबाट दैनिक निस्कने फोहोरमैलाको उचित व्यवस्थापन गर्दै विषादीरहित तरकारी उत्पादन गर्ने उद्देश्यसाथ नगरले बजार क्षेत्रका वडामा अभियानलाई प्राथमिकता दिइएको हो । 

कौशीबारीमा फलेको खुर्सानी । तस्बिर : सम्झना/कान्तिपुर 

वडा ४ ले गत वर्षदेखि सञ्चालन गरेको कौसी तरकारी खेती कार्यक्रम उपयोगी लागेको स्थानीय प्रगति टोल समूहकी नीरा थापाले बताइन् । उनले भनिन्, ‘सधैं खाना पकाउने समयमा तरकारीको पिरलो हुन्थ्यो, वडाले दिएको कौसी खेती तालिमलाई व्यवहारमा प्रयोग गर्दा पिरलो हटेको छ ।’

कौसी तरकारी खेतीमा उत्कृष्ट बनेकी थापालाई वडाले हालै सम्मान गर्‍यो । ‘अलिकति मिहिनेत गरे घरको छत, कौसी, भर्‍याङमा पनि घरमा खान पुग्ने तरकारी फलाउन सकिँदो रहेछ,’ उनले भनिन्, ‘बजारको तरकारी के कस्तो छ भन्दै डराईडराई खरिद गर्नुपर्थ्यो, अहिले घरको कौसी तथा छतमा फलाइएको तरकारीले डर हटेको छ ।’

कौसीमा तरकारी खेती गर्ने उत्कृष्ट ५ किसानलाई वडाले सम्मान गर्‍यो । शुक्लागण्डकी–४ का नरेन्द्र गुरुङ पनि उत्साहित छन्् । ‘बजारबाट ल्याइएको फलफूल तथा तरकारी खाँदा डराउनुपर्ने अवस्था आएको छ,’ गुरुङले भने, ‘अहिले आफ्नै कौसीमा उत्पादन भएको विषादीरहित तरकारी ढुक्क भएर प्रयोग गर्छौं ।’

कौसीमा तरकारी उत्पादन गर्ने किसानलाई हौसला प्रदान गर्ने तथा वडालाई तरकारीमा आत्मनिर्भर बनाउने उद्देश्यले गत आर्थिक वर्षदेखि सञ्चालित कार्यक्रममा सहभागी भई तरकारी उत्पादन गरेको उत्कृष्ट ५ जनालाई वडाले नगदसहित पुरस्कृत गरेको हो । कृषि प्राविधिकको मूल्यांकनअनुसार प्रगति टोलकी नीरा थापा प्रथम, लक्ष्मी टोलका नरेन्द्र गुरुङ द्वितीय र सिर्जना टोलकी शान्ति सिग्देल तृतीय भएर क्रमश? १५ सय, एक हजार र ७ सय रुपैयाँ नगद पुरस्कार पाए । दुर्गा टोलकी शान्तिदेवी श्रेष्ठ र जागृति टोलकी मनु पुनलाई जनही ५/५ सय रुपैयाँले सान्त्वना पुरस्कार प्रदान गरिएको शुक्लागण्डकी नगरपालिकाका कृषि एकाइका प्रमुख नवराज पण्डितले बताए ।

पण्डितले भने, ‘कौसी बारी तरकारी खेतीलाई विस्तार गर्नसके शुद्ध तरकारी उपभोग गर्न सकिन्छ । भारतबाट विषादीयुक्त तरकारी आइरहेको देशभर चर्चा भइरहेको भन्दै सबैले आफ्नै कौसीमा तरकारी उत्पादन गर्न सके यस्ता विषादीबाट आत्तिनु पर्दैन ।’
अन्य क्षेत्रबाट आयात तरकारी किनेर खाने बानीलाई हटाई खाली जग्गा/कौसीमा स्वस्थ तरकारी उत्पादन गर्न चाहने नगरवासीहरूलाई कृषि एकाइबाट सक्दो सहयोग गर्ने नगरपालिकाले जनाएको छ ।

वडाध्यक्ष शिवकुमार श्रेष्ठले कौसी बारी तरकारी खेती कार्यक्रम वडामा प्रभावकारी भएको बताए । वडावासीको उत्साहजनक सहभागिता र मिहिनेतले ऊर्जा मिलेको भन्दै आगामी आर्थिक वर्ष वडाले यस कार्यक्रमका लागि २ लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएको र नगरले पनि कौसी तरकारी उत्पादनलाई प्रोहोत्साहन दिएको बताए ।

वडावासीलाई घरमै अर्गानिक तरकारी खेती लगाई त्यसैको उपभोग गरेमा विषादी तरकारीको प्रयोगबाट लाग्ने रोगको आक्रमणबाट पनि बच्ने वडाध्यक्ष श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मिले एकै छिन, नमिले वर्ष दिन

आश गुरुङ

लमजुङ — पतिले दोस्रो विवाह गरेको भन्दै छुट्टिएर बस्न पाऊँ भनी मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाकी एक महिलाले अदालतमा सम्बन्धविच्छेदको मुद्दा हालिन् । मेलमिलाप कक्षमा दुवै पक्षबीच कुराकानी भयो । पुरुषले महिलालाई केही रकम दिए ।

बच्चालाई पालनपोषणको जिम्मा लिए । दुवै पक्षबीच छुट्टिने विन्दुमा पुगेपछि सम्बन्धविच्चेदका लागि समय लागेन । छिनभरमै दुवै जना कानुनी रूपमा अलग भए । तर, क्व्होलासोंथर गाउँपालिकाकी एक महिलाले पतिविरुद्ध मुद्दा हालेको १ वर्ष भयो । उनले अंश मुद्दा हालेपछि पतिले पुनः अदालतमा पत्नीविरुद्ध मुद्दा दिए । दुवै पक्षबीच ६ पटक बढी अदालतको मेलमिलाप कक्षमा छलफल भयो । छलफल बिनानिष्कर्ष टुंगिने गरेपछि मुद्दा किनारा लाग्न सकेको छैन ।

यी उदाहरण मात्रै हुन् । जिल्ला अदालतले फर्स्योट गरेको मुद्दाले पनि दुवै पक्ष मिलेमा एकै छिनमा मुद्दा किनारा लाग्ने र नमिलेमा वर्ष दिन कुर्नुपर्ने अवस्था देखाउँछ । आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा अदालतमा सम्बन्धविच्छेदका २ सय २१ मुद्दा परेकोमा १ सय ७० फर्स्योट भएका छन् । महिला वादी भएर आएका १ सय ७५ र पुरुष वादी भएर ४६ मुद्दा परेकामा महिला वादीका १ सय ५५ र पुरुष वादीका १५ मुद्दा फर्स्योट भएको अदालतले जनाएको छ ।

कानुनतः अदालती प्रक्रियाबाट मुद्दा मामिलामा जाँदा सम्बन्धविच्छेदका मुद्दा टुंग्याउन कम्तीमा १ वर्ष लाग्छ । तर, सम्बन्धविच्छेदका धेरै मुद्दा मेलमिलापका आधारबाट टुंगिने गरेको अदालतका स्रेस्तेदार जगतबहादुर भण्डारीले बताए । ‘एक वर्षसम्म मुद्दा खेप, आउजाउ, तारेख धाउ । योभन्दा बरु केही लेनदने गरेर धेरैले सम्बन्धविच्छेद गरेका छन्,’ उनले भने, ‘एक वर्षसम्म मुद्दा लडा झन्झटिलो, खर्चिलो, बढी तनाव हुने हुँदा सेवाग्राहीलेछुट्नका लागि मिल्छन् । १/२ दिनमै कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर छुट्छन् ।’

सम्बन्धविच्छेद गराउँदा महिलाले पतिबाट अंश पाउने कानुनी व्यवस्था छ । अंश लिनकै लागि महिलाले १ वर्षसम्म कुर्नुपर्ने भएपछि धेरै महिलाले यस्ता झन्झट बेहोर्न चाहँदैनन् । अदालत आएपछि कानुनी प्रक्रियाको सुरुआती चरण मेलमिलाप कक्षमा दुवै पक्षबीच छलफल हुन्छ । अंशमा मात्रै कुरा अडिएपछि प्रायः महिलाले अंश नचाहिने आशय व्यक्त गर्छन् ।

छुट्टिन चाहेका पुरुषले पनि कुनै सर्त राख्दैनन् । स्रेस्तेदार भण्डारीका अनुसार सहरमा घरबार हुनेका पतिले अंश लिएर सम्बन्धविच्छेद गरे पनि ग्रामीण महिलाले अंश प्रायःले लिँदैनन् । ‘राजीखुसीले सम्बन्धविच्छेद गरेपछि एक छिनमै मुद्दा टुंगिन्छ । एक जना मञ्जुर हुने, अर्को मञ्जुर नहुँदा मुद्दा लम्बिने हो, कम्तीमा एकै वर्ष लाग्ने हो,’ उनले भने ।

जिल्ला बार अध्यक्ष कृष्णप्रसाद अधिकारीले बढ्दो सम्बन्धविच्छेदका बीच छिटो सम्बन्धविच्छेद गर्न चाहने बढेको बताए । ‘हामीकहाँ समस्या लिएर आउने र समस्याको समाधान चाँडै गरिदिनुपर्‍यो भन्न आउने धेरै छन् । सकेसम्म कानुनी प्रक्रिया पुर्‍याउने तर, चाँडै पुर्‍याउनेको संख्या बढ्दो छ,’ उनले भने, ‘मान्छे झन्झट बेहोर्न चाहँदैनन् । जसरी हुन्छ, छिटो सेवा खोज्छन् ।’

उनका अनुसार सम्बन्धविच्छेदका लागि दुवै पक्ष राजी भएर न्याय सम्पादनमा सरल र सहज हुन्छ । ‘कानुनी रूपमा मुद्दा मामिला मिलाउने ठाउँ भनेको अदालत नै हो । मिल्दा जहाँ मिले पनि हुन्छ । नमिल्दा अदालतमै आउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘अदालत आउनुपर्ने भएपछि केही गाउँमै छुट्टिने भनी मिलेर आउँछन् । अदालनमा कानुनी प्रक्रिया पुर्‍याउँछन् ।’

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्