मिले एकै छिन, नमिले वर्ष दिन

आश गुरुङ

लमजुङ — पतिले दोस्रो विवाह गरेको भन्दै छुट्टिएर बस्न पाऊँ भनी मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाकी एक महिलाले अदालतमा सम्बन्धविच्छेदको मुद्दा हालिन् । मेलमिलाप कक्षमा दुवै पक्षबीच कुराकानी भयो । पुरुषले महिलालाई केही रकम दिए ।

बच्चालाई पालनपोषणको जिम्मा लिए । दुवै पक्षबीच छुट्टिने विन्दुमा पुगेपछि सम्बन्धविच्चेदका लागि समय लागेन । छिनभरमै दुवै जना कानुनी रूपमा अलग भए । तर, क्व्होलासोंथर गाउँपालिकाकी एक महिलाले पतिविरुद्ध मुद्दा हालेको १ वर्ष भयो । उनले अंश मुद्दा हालेपछि पतिले पुनः अदालतमा पत्नीविरुद्ध मुद्दा दिए । दुवै पक्षबीच ६ पटक बढी अदालतको मेलमिलाप कक्षमा छलफल भयो । छलफल बिनानिष्कर्ष टुंगिने गरेपछि मुद्दा किनारा लाग्न सकेको छैन ।

यी उदाहरण मात्रै हुन् । जिल्ला अदालतले फर्स्योट गरेको मुद्दाले पनि दुवै पक्ष मिलेमा एकै छिनमा मुद्दा किनारा लाग्ने र नमिलेमा वर्ष दिन कुर्नुपर्ने अवस्था देखाउँछ । आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा अदालतमा सम्बन्धविच्छेदका २ सय २१ मुद्दा परेकोमा १ सय ७० फर्स्योट भएका छन् । महिला वादी भएर आएका १ सय ७५ र पुरुष वादी भएर ४६ मुद्दा परेकामा महिला वादीका १ सय ५५ र पुरुष वादीका १५ मुद्दा फर्स्योट भएको अदालतले जनाएको छ ।

कानुनतः अदालती प्रक्रियाबाट मुद्दा मामिलामा जाँदा सम्बन्धविच्छेदका मुद्दा टुंग्याउन कम्तीमा १ वर्ष लाग्छ । तर, सम्बन्धविच्छेदका धेरै मुद्दा मेलमिलापका आधारबाट टुंगिने गरेको अदालतका स्रेस्तेदार जगतबहादुर भण्डारीले बताए । ‘एक वर्षसम्म मुद्दा खेप, आउजाउ, तारेख धाउ । योभन्दा बरु केही लेनदने गरेर धेरैले सम्बन्धविच्छेद गरेका छन्,’ उनले भने, ‘एक वर्षसम्म मुद्दा लडा झन्झटिलो, खर्चिलो, बढी तनाव हुने हुँदा सेवाग्राहीलेछुट्नका लागि मिल्छन् । १/२ दिनमै कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर छुट्छन् ।’

सम्बन्धविच्छेद गराउँदा महिलाले पतिबाट अंश पाउने कानुनी व्यवस्था छ । अंश लिनकै लागि महिलाले १ वर्षसम्म कुर्नुपर्ने भएपछि धेरै महिलाले यस्ता झन्झट बेहोर्न चाहँदैनन् । अदालत आएपछि कानुनी प्रक्रियाको सुरुआती चरण मेलमिलाप कक्षमा दुवै पक्षबीच छलफल हुन्छ । अंशमा मात्रै कुरा अडिएपछि प्रायः महिलाले अंश नचाहिने आशय व्यक्त गर्छन् ।

छुट्टिन चाहेका पुरुषले पनि कुनै सर्त राख्दैनन् । स्रेस्तेदार भण्डारीका अनुसार सहरमा घरबार हुनेका पतिले अंश लिएर सम्बन्धविच्छेद गरे पनि ग्रामीण महिलाले अंश प्रायःले लिँदैनन् । ‘राजीखुसीले सम्बन्धविच्छेद गरेपछि एक छिनमै मुद्दा टुंगिन्छ । एक जना मञ्जुर हुने, अर्को मञ्जुर नहुँदा मुद्दा लम्बिने हो, कम्तीमा एकै वर्ष लाग्ने हो,’ उनले भने ।

जिल्ला बार अध्यक्ष कृष्णप्रसाद अधिकारीले बढ्दो सम्बन्धविच्छेदका बीच छिटो सम्बन्धविच्छेद गर्न चाहने बढेको बताए । ‘हामीकहाँ समस्या लिएर आउने र समस्याको समाधान चाँडै गरिदिनुपर्‍यो भन्न आउने धेरै छन् । सकेसम्म कानुनी प्रक्रिया पुर्‍याउने तर, चाँडै पुर्‍याउनेको संख्या बढ्दो छ,’ उनले भने, ‘मान्छे झन्झट बेहोर्न चाहँदैनन् । जसरी हुन्छ, छिटो सेवा खोज्छन् ।’

उनका अनुसार सम्बन्धविच्छेदका लागि दुवै पक्ष राजी भएर न्याय सम्पादनमा सरल र सहज हुन्छ । ‘कानुनी रूपमा मुद्दा मामिला मिलाउने ठाउँ भनेको अदालत नै हो । मिल्दा जहाँ मिले पनि हुन्छ । नमिल्दा अदालतमै आउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘अदालत आउनुपर्ने भएपछि केही गाउँमै छुट्टिने भनी मिलेर आउँछन् । अदालनमा कानुनी प्रक्रिया पुर्‍याउँछन् ।’

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:४१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

घरघरै उद्यमी योजना

प्रकाश बराल

बागलुङ — बडिगाड गाउँपालिका–१० दर्लिङकी दुर्गा बुढाथोकी रोजगारीका लागि दुई वर्षदेखि डुल्दै थिइन् । उच्च शिक्षाको प्रमाणपत्र नभएकाले उनले जागिर पाउन सकिनन् । 

गाउँ र बजार क्षेत्रमा सहकारी, गैरसरकारी संस्था र निजी विद्यालयमा पाउन सकिने रोजगारी सबैलाई उनको शैक्षिक योग्यता बाधक बन्यो । बेरोजगारलाई रोजगारका लागि गाउँपालिकाले दिएको तालिम पाएपछि भने उनले रोजगारीका लागि डुल्न छाडिन् ।

अहिले उनले ढाकाका कपडा बुन्न सक्ने भएकी छन् । गाउँपालिकाले खरिद गरेका १५ वटा तानमा उनीहरूले ३ महिनासम्म तालिम लिए । यस्तो तालिमबाट उनले धागोबाट कपडा बुन्न सक्ने भइन् । अब उनले जागिर खोज्दै भौंतारिनुभन्दा घरमै बसेर कमाइ गर्ने भएकी छन् । ‘घरै छाडेर गरिने जागिरभन्दा घरमै बसेर बढी कमाउन सकिने रहेछ,’ बुढाथोकीले भनिन्, ‘अब यो सीपलाई कमाइमा लगाउने हो ।’

बुढाथोकीजस्तै वडा २ दगातुम्डाँडाकी सुमित्रा भुजेल, रणसिंकिटेनीकी जमुना सुनार र ग्वालीचौरकी सुनीता परियारले पनि ढाका बुनाइको काम थालेका छन् । ‘दुई दिनमिहिनेत गर्दा एउटा ढाकाको पच्छ्यौरा तयार हुन्छ, त्यसलाई बेच्दा २ हजारसम्म कमाइ हुन्छ,’ परियारले भनिन्, ‘घरको काम भ्याएर राम्रो कमाइ गर्न सकिने भयो ।’ गाउँपालिकाले घरघरमै उद्यमी बनाएर बेरोजगारी हटाउने, वैदेशिक रोजगारीका लागि युवा रोक्ने अभियान थालेको छ ।

उनीहरूले पच्छ्यौराबाहेक ढाकाको झोला, टोपी, साडी, पर्स र अन्य उपयोगी सामग्री तयार गर्न थालेका हुन् । ढाकाकै कपडा प्रयोग गरेर युवाले इस्टकोट सिलाउन पनि थालेका छन् ।महिलाका लागि सिलाइ, कटाइ र ढाका बुनाइजस्तै युवालाई कृषि र पशुपालनका लागि आकर्षण गरिएको अध्यक्ष मेहरसिंह पाइजाले बताए ।

१० वटासम्म गाई पाल्न चाहने किसानलाई ५ लाख रुपैयाँसम्म अनुदान दिएर दूध उत्पादनमा लगाउने, तोकिएको संख्यामा भैंसी, बाख्रा र भेडापालनका लागि युवा परिचालन गर्ने योजना उनले सुनाए । गाउँपालिकाले कृषि क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गर्नकै लागि चालु आर्थिक वर्षका लागि १ करोड ५० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ ।

तरकारी खेती, किवी र अन्य फलफूलका लागि लगानी खोज्नेलाई पनि गाउँपालिकाले लगानीको योजना बनाएको छ । ‘बजेट नभएकै कारण व्यवसाय गर्न नसकेर पलायन हुन नपरोस् भनेर कोही नहुनेका लागि गाउँपालिका भन्ने नारा ल्याएका छौं,’ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत प्रदीपचन्द्र सुवेदीले भने, ‘रोजगार प्रवर्द्धन कार्यक्रममार्फत उद्यमका क्षेत्र खोज्ने काम पनि सुरु भएको छ ।’

युवा गाउँमै रमाउने विषय छनोट गरिरहेको पनि उनले बताए । एक घर १० बिरुवा रोप्ने योजना गाउँपालिकाको छ । व्यावसायिक रूपमा फलफूल खेती गर्न चाहनेलाई सयौं बिरुवा उपलब्ध गराउन तयारी गरिएको छ । अनुदानसहितका बिरुवा पाउन युवाहरूले उद्यमी बन्ने योजना बनाउनुपर्छ ।

होमस्टे सञ्चालनका लागि तालिम, एकीकृत नमुना बस्ती र पर्यटन गुरुयोजना बनाएर उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी बढाउने सुवेदीले बताए । ‘ती क्षेत्रमा उद्यमी उत्पादन गर्दा रोजगारीका लागि खाडी जानेलाई रोक्न सकिन्छ,’ सुवेदीले भने, ‘चाहेको क्षेत्रमा रोजगार बन्न खोजे गाउँपालिकाले तालिम र प्रविधिमा लगानी गर्छ ।’

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT