माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ मर्मत

आश गुरुङ

लमजुङ — मर्स्याङ्दी नदीमा निर्माण गरिएको ५० मेगावाटको माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको विस्तृत मर्मत थालिएको छ । आयोजना मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाको भुलभुलेमा छ ।

आयोजनाको ३/३ वर्षमा मर्मत सम्भार गरिने भनिए पनि पहिलोपटक विद्युत् उत्पादन थालेको २ वर्षमा मर्मत थालिएको हो । विद्युत् उत्पादनमा सबैभन्दा बढी संवेदनशील मानिएको टर्बाइन र बाँधको मर्मत सुरु गरिएको माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाले जनाएको छ ।


२५/२५ मेगावाटका २ वटा फ्रान्सिस टर्बाइन रहेको उक्त आयोजनामा जडित युनिट २ को अहिले मर्मतसम्भार भइरहेको छ । फेब्रअरी १५ तारिखबाट सुरु गरिएको बृहत् मर्मतसम्भार कार्य उक्त युनिटका लागि ३० देखि ४५ दिनसम्म खटिनेछ ।


माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाका जनसम्पर्क प्रमुख कर्ण अधिकारीले युनिट २ को मर्मत सकिएपछि नयाँ टर्बाइन राखिने र युनिट १ को बृहत् मर्मतसम्भार थालिने बताए । उनका अनुसार अहिले मर्मतका लागि निकालिएका टर्बाइनका भागहरू मर्मत गरेर अर्को पटक मर्मत गर्दा फेर्न सकिन्छ । युनिट २ मर्मतमा रहेपछि अहिले युनिट १ बाट मात्रै विद्युत् उत्पादन भइरहेको छ । उक्त टर्बाइनबाट २५ मेगावाट विद्युत् उत्पादन भइरहेको उनले बताए । ‘पानीको बहाव हेर्दा ३० मेगावाटसम्म निकाल्न सकिन्छ । एउटा मात्रै टर्बाइन चलाउँदा यसको क्षमता भनेको २५ मेगावाट हो । त्योभन्दा बढाउन मिल्दैन ।’


आयोजना स्रोतका अनुसार पहिलोपटक भएकाले विद्युत् उत्पादन थालेको २ वर्षमा मर्मत थालिएको हो । रन अफ रिभर (पानीको बहावमा आधारित) उक्त परियोजनाको बाँधक्षेत्रमा पनि मर्मत भइरहेको छ । गएको बर्खामा गएको भीषण पहिरो, बर्खायामको बाढीपहिरोले माटो तथा बालुवाका कणले टर्बाइनमा क्षति पुर्‍याएको मर्मतमा खटिएका प्राविधिकलाई उद्धृत गर्दै आयोजना स्रोतले बताएको छ । बालुवा तथा माटोका कणले टर्बाइनका दाँतहरूमा क्षति पुर्‍याएको छ ।


सबै मर्मत गर्दा करिब ३ महिना लाग्ने आयोजनाले जनाएको छ । आयोजना मर्मतका लागि चिनियाँ ३ जना विषेशज्ञसहित १५ जना इन्जिनियर तथा प्राविधिक खटिएका छन् । उनीहरू सबै चीनबाट माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ आयोजनाको मर्मतका लागि आएका हुन् । उनीहरूले नै बाँधक्षेत्रको समेत मर्मत गर्नेछन् । बर्खायाममा आउने बाढीले प्रत्यक्ष असर नपरे पनि भित्रभित्रै छिर्ने माटो र बालुवाका कणले आयोजनाको टर्बाइनमा क्षति पुर्‍याएको छ । बाँधक्षेत्रमा बालुवा जम्ने गरेको र यसलाई बर्खायाममै फ्लसिङ (बाँधबाट बगाउने) गरिएको उनले बताए ।


सन् २०१३ को जनवरीमा निर्माण सुरु गरिएको माथिल्लो मर्स्याङ्दी ‘ए’ आयोजनाले २०१७ जनवरीबाट व्यावसायिक विद्युत् उत्पादन थालेको थियो । चिनियाँ बहुराष्ट्रिय कम्पनी सिनो हाइड्रोको ९० र नेपालको चितवन कोई समूह (सगरमाथा हाइड्रोपावर कम्पनी) को १० प्रतिशत लगानी रहेको उक्त आयोजना १६ अर्ब रुपैयाँमा निर्माण गरिएको थियो । यो आयोजना चिनियाँ लगानीमा निर्माण भएको नेपालको पहिलो जलविद्युत् आयोजना रहेको दाबी गरिन्छ । प्रकाशित : फाल्गुन २५, २०७५ ०९:५१

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सक्षम भए अधिकार सहजै

दिप्ती सिलवाल

पर्वत — अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस मनाउन आएकी माया अधिकारी शुक्रबार दिउँसो १ नबज्दै घर पुग्न हतारिइन् । उनीसँगै कटुवाचौपारीबाट आएका दर्जनौं महिला घरमा गाईबस्तुलाई दानापानी खुवाउन र घाँस काट्न हतार भएको भन्दै कार्यक्रम नसकिँदै उठेर निस्किए । 

१०९ औं अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसका अवसरमा पर्वतको कुश्मामा आयोजित कार्यक्रमका सहभागी ।तस्बिर : अगन्धर तिवारी/कान्तिपुर

‘घरमा गाईबस्तुलाई घाँसपानी गर्नैपर्‍यो । घरको काम आफैंले गर्नुपर्छ,’ अधिकारीले भनिन्, ‘कार्यक्रममा जस्तोसुकै कुरा सुने पनि घरको काम आफैंले नगरी हुन्न । महिला दिवस मनाएर के गर्नु ?’ नगरपालिकाको आयोजनामा भएको कार्यक्रममा उल्लेख्य संख्यामा सहभागी महिला कुश्मा बजारमा र्‍यालीपछि उद्योग वाणिज्य संघको हलमा औपचारिक कार्यक्रममा सहभागी भएका थिए ।

सहभागीमध्ये धेरैजना कार्यक्रम आधा पनि नहुँदै घरधन्धाको चटारोले फर्कन हतारिए । घरभित्रको चुलोचौको, बालबच्चा र गाईबस्तु स्याहार्नेदेखि खेतीपातीको काम पुरुषले गर्दैनन् । महिला बाहिर निस्कँदा घरको काम अलपत्र हुन्छ । ‘यहाँ अधिकारका कुरा गरेर के गर्नु, कुरा गर्दैमा पुरुषको बानी परिवर्तन हुँदोरहेनछ,’ कार्यक्रममा सहभागी सावित्री पराजुलीले भनिन्, ‘परिवार र समाजको मानसिकता परिवर्तन हुनुपर्छ ।’

सहभागिमध्ये सबैजसो महिलाले घरयासी कामकाजमा महिलाको मात्रै ठेक्का भन्ने सामाजिक संस्कारमा परिवर्तन ल्याउन आवश्यक रहेको बताए । ‘सबै सामाजिक संरचनामा महिला–पुरुषको समान दायित्वमूलक व्यवहार हुनुपर्छ,’ सामाजिक अगुवा मानकुमारी गिरीले भनिन्, ‘महिला– महिलाबीचमै भेदभाव हुन्छ । शक्तिमा पुगेकाले शक्तिहीनलाई हेप्ने संस्कारको अन्त्य नभएसम्म कानुन जस्तासुकै बने पनि महिला पीडित हुने क्रम रोकिन्न ।’ अर्की सहभागी सरस्वती शर्मा जिज्ञासुले अधिकारका लागि कुरा गरेर मात्रै नहुने भएकाले महिला आफैं सक्षम हुनुपर्ने बताइन् । ‘अधिकार चाहियो भन्दैमा कसैले दिने होइन,’ उनले भनिन्, ‘आफू हरेक क्षेत्रमा सक्षम भएको कुरा परिवार र समाजलाई बुझाउनुफर्छ ।’

कार्यक्रमका वत्ताले पनि महिला अधिकारका विषयमा जस्तासुकै कानुन बने पनि ती कानुनलाई व्यवहारमा उतार्न सामाजिक परम्परा, धर्म, संस्कार, पारिवारिक संरचनालगायत बाधक भएको बताए । ‘आमाका नामबाट नागरिकता दिने विषय कानुनमा भएर पनि अझै समस्या छ,’ सञ्चारिका समूह तथा प्रेस युनियनकी अध्यक्ष मायाँ अधिकारीले भनिन्, ‘हाम्रो पुरुषवादी समाजका कारणले यस्तो भएको हो ।’

कानुन बनाउने र कार्यान्वयन गर्ने सबैजसो निकायमा पुरुषकै बाहुल्यता भएका कारण व्यावहारिक समस्या भोग्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताइन् । कुश्मा नगरपालिकाकी उपप्रमुख सीता काफ्ले लामिछानेले अधिकारका कुरा गर्न जति सहज छ व्यवहारमा लागू गर्ने विषय उत्तिकै कठिन भएको बताइन् ।

कार्यक्रममा सहभागी प्रदेशसभा सदस्य ललितकला गुरुङले पछिल्लो दशकमा महिला अधिकारका कुरा मात्रै नभएर व्यावहारिक रूपमै धेरै सहज भएको बताइन् । ‘संवैधानिक व्यवस्था अनुरूप स्थानीय, प्रदेश र केन्द्र सरकारमा महिला सहभागिता बढेको छ,’ उनले भनिन्, ‘अहिले हामी प्रारम्भिक चरणमा भएकाले धेरैजसो ठाउँमा देखावटी सहभागिता मात्रै छ । नीतिगत रूपमै सहभागिता जनाउन हामी सक्षम पनि हुनुपर्छ ।’

कार्यक्रममा सहभागी सबैजसो महिलाले अधिकारका विषयमा धेरै समय खर्चिए । कुश्मा नगरपालिकाकी महिला तथा बालबालिका अधिकृत दिलकुमारी शर्माले नेपालको संविधानले लोकसेवा, शिक्षा सेवा, वित्तीय क्षेत्रलगायत सबैमा महिला सहभागिता बढाएको कुरालाई स्मरण गर्दै सन् २०३० सम्म नेपालले महिला–पुरुष सहभागिता समान बनाऊने लक्ष्य लिएको बताइन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन २५, २०७५ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×