२१९ ले गरेनन् अनुदान सम्झौता

भौगोलिक कठिनाइ, किस्ता लगेर घर बनाउने झन्झट र तोकिएको पैसाले घर नबन्ने बुझेर सम्झौता नगरेका हुन्
कान्तिपुर संवाददाता

बागलुङ — भूकम्पको चार वर्ष पुग्न लाग्दा पनि यहाँका लाभग्राहीले निजी आवास निर्माणका लागि सरकारी अनुदान पाउन सम्झौता गरेका छैनन् । 

जिल्लाका २ हजार ३ सय ७५ लाभग्राहीमध्ये अझै २ सय १९ परिवारले निजी आवास निर्माणको सम्झौता नगरेका हुन् । भौगोलिक कठिनाइ, किस्ता लगेर घर बनाउने झन्झट र तोकिएको पैसाले घर नबन्ने बुझेर उनीहरूले सम्झौता नगरेको पाइएको सम्बद्ध कर्मचारीहरूले बताएका छन् ।

लाभग्राहीको सूचीमा नाम परेकामध्ये सबैभन्दा धेरै ताराखोला गाउँपालिका–१ अमरभूमिका ३० परिवारले अनुदान सम्झौता गरेका छैनन् । यस्तै गलकोट नगरपालिका–१० पाण्डवखानीका २६ परिवारले पनि अनुदान सम्झौता नगरेको पुनर्निर्माण जिल्ला आयोजना कार्यालयका कर्मचारी गुप्तबहादुर कार्कीले बताए ।

‘कतिपयले प्रक्रिया झन्झटिलो भनेर सम्झौता गरेका छैनन्,’ उनले भने, ‘केही भने बसाइँ सरेर अन्यत्रै घर बनाएर बस्ने योजनामा रहेको पनि पाइएको छ ।’ तमानखोला गाउँपालिकाका लाभग्राहीले भने भौगोलिक कठिनाइले सदरमुकाम आउजाउमा समस्या हुँदा सम्झौता गर्नसमेत नआएको अध्यक्ष जोकलाल बुढाले बताए । ‘अनुदानको रकमले घर बन्दैन, दैनिक मजदुरी नगरे दुई छाक खान नपुग्नेले त्यो पैसा सदुपयोग गर्न पनि नसक्दा सम्झौता गर्न पनि मानेनन्’ बुढाले भने, ‘समस्या हेरेर अनुदान बढाउनुपर्ने हो चासो राखेको पाइएन ।’ उनले अनुदान रकम बढाउनसमेत माग गरे । प्राधिकरणले ४ चरणमा गरी ३ लाख रुपैयाँ अनुदान दिने गरेको छ ।

कतिपयले पहिलो किस्ता रकम लगेपछि घरको प्रक्रिया पूरा नगर्दा दोस्रो किस्ताका लागि अयोग्य भएका छन् । तोकिएकै मापदण्ड र प्रक्रियामा घर बनाउनुपर्ने प्रावधान पालना गर्नुपर्ने आयोजनाका निमित्त प्रमुख रामआशिष साहले बताए । ‘प्राधिकरणले तोकेका ७ वटा मापदण्डका घर बनाउनुपर्छ, नत्र अनुदान स्वीकृत हुँदैन’ साहले भने, ‘पहिलो किस्ता लगेर दोस्रोमा अलमलिनेहरू अधिकांश त्यस्तै प्रकृतिका छन् ।’ तोकिएको मापदण्ड र डिजाइन नमिल्दा अनुदान रकम निकासा हुँदैन । उनका अनुसार जिल्लामा अहिलेसम्म सम्झौता गरेका २ हजार १ सय ५१ लाभग्राहीमध्ये पहिलो किस्ता २ हजार ७२ जना र दोस्रो किस्ता ७ सय १७ जनाले मात्र पाएका छन् । तेस्रो किस्ता लगेकाहरू ४ सय ७ जना छन् ।

पुनर्निर्माण अभियानअन्तर्गत जिल्लामा रेट्रोफिटिङ प्रविधिमार्फत प्रबलीकरण गर्ने ८२ लाभग्राहीमध्ये ५० घरले मात्र अनुदान सम्झौता गरेका छन् । बाँकीले पनि प्रक्रिया पूरा गर्न नसक्दा सम्झौता नभएको हो । भूकम्पले पहिरो गएको र जमिन भासिने जस्ता समस्यामा परेको बुर्तिबाङ बुंगादोभान सडक पनि आयोजनाले निर्माण गरिरहेको छ । चालु आर्थिक वर्षभित्रै ग्राभेल गरिसक्ने गरी १० किमि सडकमा काम भइरहेको हो ।

यो सडकका लागि १५ करोड ७९ लाख १४ हजार रुपैयाँ लगानी गर्ने योजना छ । सडकमा अहिलेसम्म ६ करोड २५ लाख २२ हजार खर्च भएको साहले बताए । उक्त सडक खण्डका दुईवटा पुलसमेत आयोजनाले निर्माण गर्नेगरी डीपीआर निर्माण भएको छ ।

आयोजनाबाटै चालु वर्ष ४० विद्यालय निर्माणको काम सुरु भएको छ ।
सूचीकृत विद्यालय १ सय १२ वटा भए पनि चालु वर्षका लागि ४० वटा विद्यालय बनाउन लागिएको हो ’ प्राधिकरणले चार कोठे भवन पक्की बनाउनुपर्ने प्रावधान राखेको छ । पक्की भवनका लागि बढीमा ७० लाख ४० हजार रुपैयाँ सम्म अनुदान पाउने व्यवस्था गरिएको छ ।

प्रकाशित : माघ १२, २०७५ ११:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तातोपानीको मज्जा

घनश्याम खडका,

म्याग्दी — डाँडाकाडा सेताम्मे हिउँले ढाकिएको छ । आकाश धुम्म छ । माथि हिउँको चिसो स्याँठ र तल कालीगण्डकीको पानी छोएर चल्ने मुटु कमाउने सिरेटो । 

म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–६ रातोपानीस्थित तातोपानीको मूलमा आनन्द लिँदै ।तस्बिर : घनश्याम/कान्तिपुर

कालीगडकी किनारमा उभिएर जीउका लुगा फुकाल्दा आवाज निक्लन्छ, आच्छु जाडो । कठ्यांग्रिने जाडोमा पनि नदी किनारामा मान्छेहरू नुहाउन धुइरिएका छन् । स्वास्थानी व्रत बस्न गंगा नुहाउन होइन, नदी छेउमा निक्लेको भत्भती पोल्ने तातोपानी नुहाउन आएका हुन् । चिसो मौसममा तातोपानीको पोखरीमा डुबेर बस्दा छुट्टै आनन्द । तातोपानीमा डुब्दा हाडजोर्नीको प्राकृतिक उपचार सित्तैमा हुन्छ । शरीरलाई आराम पनि हुन्छ ।

म्याग्दी जिल्लामा कालीगण्डकी, राहुघाट र म्याग्दी खोला किनाराका ८ स्थानमा प्राकृतिक तातोपानीका मूलहरू छन् । यी मूलहरूमा परम्परादेखि स्थानीयले जाडो भगाउन तातोपानीमा डुबुल्की मारेर (हट वाटर स्पा गरी) नुहाउँदै आएका छन् । घर छेउको धाराको चिसो पानीमा ज्यान पखाल्न आँट नहुनेहरू टाढा टाढाबाट पनि गम्छा, साबुन, सेम्पु र फेर्ने कपडा झोलामा बोकेर दिनभरको निमेक खेर फालेरै तातोपानी नुहाउन आउने धेरै हुन्छन् । तातोपानी डुब्दै जाँदा स्थानीयको अनुभवले अहिले यहाँका तातोपानीका पोखरीहरू प्राकृतिक अस्पताल कहलिएका छन् ।

केही तातोपानीका मूलहरूको व्यवसायीकरण गरिए पनि कालीगण्डकी किनाराको रातोपानी, नारच्याङ, महभीर, दग्नाम र मुदीसमेतका मूलमा अझै परम्परागत शैलीका अस्थायी पोखरी बनाएर नुहाउने र डुबुल्की मार्ने प्रचलन जीवित छ । ‘घर छेउमा तातोपानी भएकाले बिहान सबैरै उठ्यो, तातोपानी गयो, आधा–एक घण्टा तातोपानीमा चोपलियो, खललल पसिना बगायो, बडो आनन्द हुन्छ । दिनभरि ज्यान हलुंगो बन्छ,’ अन्नपूर्ण गाउँपालिका–६ पोखरेका खड्ग गिरीले भने, ‘जाडो सिजनमा प्राकृतिक उपचारका लागि पोखरीमा डुब्न मात्र होइन, चिसो पानीले नुहाउन नसक्ने सबै तातोपानीमा ओइरिन्छन् । उपचार हुने, तातोपानीले नुहाउन पनि पाइने ।’

संसारको सर्वाधिक गहिरो अन्धगल्छीमा अवस्थित तातोपानी प्राचीनकाल भारत–भोट (तिब्बत) नुन व्यापार गर्ने थलो थियो । भोटको नुन लिएर बेच्न झरेका थकाली र नुन किन्न आएका ढाक्रेहरूले कालीगण्डकी नदी किनारामा तातोपानी देखेपछि अस्थायी पोखरी बनाई ‘जाडो फाल्न’ नुहाउन थालेका हुन् । वरपरका दाना, नारच्याङ, भुरुङ, दोवा, पाउद्धार, शिख, घार, र घराम्दीसमेतका बस्तीको बीचमा ‘घाट’ परेकाले सामान किन–बेचका लागि हिउँद आउने र तातोपानीमा डुब्ने चलन परम्परादेखि नै थियो । अहिले स्थानीयलाई भन्दा तातोपानीले विदेशी पर्यटकलाई बढी स्वागत गर्ने गरेको छ ।

‘हजुरआमाले भनेअनुसार पुर्खादेखि नै थाकखोलाबाट हिउँदमा जाडो फाल्न तातोपानीमा आउने र ८/१० दिन तातोपानीमा डुबेर फर्कने गर्थे । सिस्नुघारी थियो, बस्ती थिएन । पछि थकालीहरूले आफ्नो नाममा दर्ता गरेछन्,’ भुरुङ–तातोपानीका भुवन गौचनले भने, ‘वरपरका मान्छेहरू डुब्ने र नुहाउने तातोपानी २०३५/४० तिरबाट पर्यटक बढेपछि स्थानीयले भन्दा पर्यटकले प्राथमिकता पाउन थालेका हुन् ।’

७० वर्षअघिसम्म सिंगाको स्वता नजिक म्याग्दी खोला बगरमा तातोपानीको मूल निक्लन्थ्यो, बग्थ्यो । हिउँदमा गोठालाहरू खोला किनाराको तातोपानीमा अस्थायी कुण्ड बनाई नुहाउने चलन थियो ।

हिउँदको जाडो छल्न तातोपानीको पोखरीमा डुब्दा हाडजोर्नी र पेटका बिरामीलाई फाइदा भएपछि वरपरका वस्तीबाट मान्छेहरू डुब्न आउन थालेका हुन् । विस्तारै वचन विज्ञापनले मान्छे तातोपानी डुब्न आउने क्रम बढेको हो । ‘हाडजोर्नीका समस्या र पेट ढुस्स हुने रोगीका लागि तातोपानी बढी उपयोगी छ,’ म्याग्दी अस्पतालका डा. विराज शर्माले भने, ‘एलोपेथिक उपचारमा पनि कतिपय रोगको उपचार गर्दा तातोपानीले सेक्न लगाउँछौं । यो उपचारपद्धति वैज्ञानिक पनि छ ।’

बेनी नगरपालिका–४ को म्याग्दी खोला किनाराको सिंगा तातोपानी र अन्नपूर्ण गाउँपालिका–२ स्थित कालीगण्डकी किनारको भुरुङ–तातोपानीको मुहान बढी प्रख्यात छन् । सिंगा तातोपानीमा बिरेनुन र भुरुङ र नारच्याङ तातोपानीमा नुनको गन्ध र स्वाद पाइन्छ । अन्य स्थानका तातोपानी भने गन्धरहित छन् ।

अन्नपूर्ण गाउँपालिकाअन्र्तगत कालीगण्डकी किनारामा पर्ने महभीर, रातोपानी र नारच्याङ वेंसीमा पनि तातोपानीका मूलहरू छन् । यहाँका तातोपानीमा वरपरका बस्ती र पोखरा, काठमाडांै, बुटवलसमेतका सहरमा बसाइँ सरेका स्थानीयहरू यहाँका तातोपानीमा डुब्न आउने गरेका छन् ।

पश्चिम धौलागिरी फेदीको गुर्जा र मुदी बगरामा पनि तातोपानीका मुहान छन् । बस्तीबाट धेरै टाढा भएकाले यहाँ गुर्जा र मुदीको बगराका बासिन्दा मात्रै डुब्न पुग्छन् । जिल्लाको तेस्रो ठूलो रघुगंगा खोलामा पनि तातोपानीको मुहान छ । रघुगंगा गाउँपालिकाको पीप्ले, दग्नाम, दर्मिजा, चिमखोला, कोटगाउँ, पाखापानी र झिं बस्तीको पुछारमा रहेको यो तातोपानीमा स्थानीयले डुबेर प्राकृतिक उपचारको लाभ लिने गरेका छन् ।

लामो पदयात्राबाट गलेको शरीरलाई आराम दिन, जोर्नी मर्केको र चोट लागेका बिरामीले स्वास्थ्य आरोग्यताका लागि तातोपानी थेरापी वैकल्पिक उपचार पद्धति हो । पृथ्वीको धेरै तल पुगेको पहाडका ढुंगा भित्री म्याग्माले तातेको ढुंगामा पानीको मूल सम्पर्कमा पुग्दा तलको बाफले धकेलिएर बाहिर तातोपानीको मुहान निक्लने मान्यता छ ।

नेपालमा भेटिएका तातोपानीमध्ये सबैभन्दा बढी म्याग्दीका ९ स्थानमा मुहान छन् । म्याग्दीमा पाइएका तातोपानीमध्ये सबैभन्दा बढी अन्नपूर्ण–६ रातोपानीको मूलमा तापक्रम ७३ डिग्री सेल्सियस, भुरुङमा ७१ डिग्री र सिंगाको कुण्डमा ५५ डिग्री हुने गरेको छ ।

‘म्याग्दीमा तापक्रम मापन गरेका ७ वटा मुहानमध्ये रातोपानीमा सबैभन्दा बढी तातो ७३ डिग्री र धौलागिरि फेदीको बगराको तातोपानीमा कम २५ डिग्री सेल्सियस भेटियो,’ जाइकाको सहयोगमा तातोपानीको अध्ययन गरिरहेका याम खडकाले भने, ‘तातोपानीमा भएका मिनिरल्स र अन्य विवरण विज्ञ टिमबाट अध्ययन भइरहेको छ ।’

प्रकाशित : माघ १२, २०७५ ११:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्