लाभग्राही नक्कली भन्दै उजुरी

भूकम्पले भत्काएको घर पुनर्निर्माण गर्न पहिलो किस्ता लिने ७ सय ८४ लाभग्राहीमध्ये ४ सय २५ जना नक्कली भन्दै उजुरी 
घनश्याम खडका,

म्याग्दी — भूकम्पले घर भत्काएको भन्दै यहाँ पुनर्निर्माण गर्न पहिलो किस्ता लिने ७ सय ८४ जना लाभग्राहीमध्ये आधाभन्दा बढी नक्कली रहेको भन्दै उजुरी परेको छ ।

राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाइको अभिलेखअनुसार पहिलो किस्ता बुझ्नेमध्ये ४ सय २५ जना नक्कली रहेको भन्दै आयोजना र अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा समेत उजुरी परेको छ ।

कार्यालयका अनुसार निजीआवास पुनर्निर्माण गर्न पहिलो किस्ताबापत रकम लगेकामध्ये चालु पुस मसान्तसम्म १ सय ६५ जनाले मात्रै घर बनाएका छन् । १० जना लाभग्राहीको आवास निर्माण अन्तिम चरणमा रहेकाले तेस्रो किस्ता भुक्तानी प्रक्रिया सुरु भएको छ ।

‘भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण र पुन:स्थापनाका लागि अनुदान लिने केही लाभग्राही नक्कली रहेको भन्ने गुनासा आयोग र अख्तियारमा समेत उजुरी दर्ता भएका छन् । हामी छानबिनमा लागेका छौं,’ जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाइ अनुदान व्यवस्थापन तथा स्थानीय पूर्वाधार म्याग्दीका प्रमुख शिवराम गेलालले भने, ‘उजुरी छानबिन भइरहेकाले आरोप प्रमाणित भए गलत विवरण भर्ने र सिफारिस गर्ने दुवै पक्षलाई कारबाही गर्छौं ।’ आयोजनाका अनुसार भूकम्पले क्षति पुर्‍याएको भन्दै परेका निवेदनमध्ये १ हजार ३ सय ५० घर प्राविधिकले सर्वेक्षण गरेर ८ सय ६८ लाई मात्रै प्रमाणीकरण गरेका थिए ।

आयोगले यकिन गरेको संख्या र व्यक्तिलाई स्थानीय तहले सिफारिस गरी पहिलो किस्ता झिकेका हुन् । पहिलो किस्ता ७ सय ८४ ले लिएका थिए भने दोस्रो किस्ता बुझ्ने २ सय ८७ मात्रै छन् । पुस १५ सम्मको अभिलेखअनुसार जिल्लामा भूकम्पपछि निजी आवास पुनर्निर्माण गर्न तेस्रो किस्ता बुझ्ने लाभग्राही १ सय ६५ जना मात्र छन् ।

स्थानीय तहमध्ये सबैभन्दा बढी बेनी नगरपालिकामा ३ सय ८० लाभग्राहीले पहिलो किस्ता बुझेकोमा हालसम्म दुई वर्षमा जम्मा ८३ जना लाभग्राहीले मात्र तेस्रो किस्ता पाएका छन् । नक्कली पीडित बनेर रकम लिएको उजुरी पनि बेनीमै धेरै छ । अन्नपूर्ण गाउँपालिकाका १ सय १४ लाभग्राहीमध्ये १५ जना, रघुगंगाका १ सय ४५ मध्ये १६, मंगलाका १ सय २७ मध्ये ४२, धौलागिरिका ३० मध्ये ९ घर लाभग्राहीले मात्र तेस्रो किस्ता बुझेका छन् ।

मालिका गापाका पहिलो किस्ता रकम बुझ्ने ३५ मध्ये हालसम्म एक जनाले पनि तेस्रो किस्ता पाएका छैनन् । ‘समयमै प्राविधिक लाभग्राहीको घरमा पुग्न नसक्नु, मौलिक कला, संस्कृति र हावापानी र स्थानीय बजारमा पाइने सामग्री अनुरूप डिजाइन नहुँदा निजी आवास पुनर्निर्माणमा समस्या भएको हो,’ आयोजनाका जिल्ला प्रमुख गेलालले भने, ‘निजी आवास पुनर्निर्माणमा ढिलाइ र विवाद रहे पनि विद्यालय पुनर्निर्माण सन्तोषजनक रूपमा भएको छ ।’

उनका अनुसार भूकम्पबाट क्षतिग्रस्त जिल्लाका ९७ वटा विद्यालयमध्ये ४ वटाको भवन पुनर्निर्माण भएका छन् । ७ वटा निर्माणाधीन छन् । चालु वर्ष थप २० वटा विद्यालय पुनर्निर्माण गर्न सम्झौता प्रक्रिया सुरु भएको छ । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले भूकम्प प्रभावित सडकअन्तर्गत अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको पोखरे–घार–शिख–चित्रे १८.५ किमि सडकको कालोपत्रेसहित स्तरोन्नति गर्न ३६ करोड ६९ लाख ५८ हजार लागत अनुमान गरिएकोमा काठमाडांैको मोतिदान–जयमाता जेभीले २७ करोड ९१ लाख ३५ हजारमा ठेक्का लिएको छ ।

प्रकाशित : माघ ४, २०७५ ०९:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बेनीवासीलाई कटानको सधैं त्रास

घनश्याम खडका,

म्याग्दी — कालीगण्डकी नदी किनारका बेनीवासीलाई हरेक वर्ष असारदेखि भदौमा आउने बाढीले सताउने गरेको छ । हिउँदमा काली र म्याग्दी खोलामा पानीको सतह हिँडेरै वारपार गर्न मिल्नेगरी घटे पनि वर्षाको भेलको त्रास भने हटेको हुँदैन । 

म्याग्दीको बेनीमा कालीगण्डकी नदीले किनारमा गरेको कटान । तस्बिर : कान्तिपुर

उत्तरबाट दक्षिण झरेको कालीगण्डकीको पश्चिम किनारामा अवस्थित छ बेनीबजार । बेनीको पूर्वी कालीगण्डकी नदी तटमा दुई सयवटा हाराहारी घरधुरी छन् । यहाँका स्थानीयलाई हिउँदमा पनि वर्षाको झझल्कोले राम्रोसँग निद नपर्ने स्थानीय बालकृष्ण सुवेदीले बताए ।

दायाँ र बायाँ कोखाबाट म्याग्दी र कालीगण्डकी नदीको निरन्तर कटानले खुम्चँदै बेनी संरक्षण गर्न लगाएको पक्की आरसीसी वाललाई गत वर्षाको बाढीले बगाएपछि पुन: लगाउने कार्यालय, बजेटर र कार्यक्रम टुङ्गो नलाग्दा अन्योल भएको हो । जोखिमयुक्त जिल्ला सदरमुकाम संरक्षण कार्यक्रमअन्तर्गत समुदायले लगाएको पुरानो ग्याभिन जाली भत्काएर ठडाइएको दुई सय २० मिटरभन्दा बढी आरसीसी पक्की तटबन्द गत वर्षा कालीगण्डकीमा आएको बाढीले बगाएको थियो ।

‘बेनी संरक्षणमा भइरहेको अलमल र बेवास्ताले थपेको अन्योलग्रस्त भविष्य सम्झेर रातमा निद्रा लग्दैन’ उद्योग वाणिज्य संघका द्वितीय उपाध्यक्ष राजेश शाक्यले भने, ‘बनेको संरचना बाढीले बगायो, पुनर्निर्माण गर्नेबारे सबैतर्फ अन्योल छ । कसैको चासो नहुँदा चिन्ता थपिएको छ ।’

तटबन्ध निर्माण गर्दै आएका तालुक जलउत्पन्न प्रकोप सबडिभिजन कार्यालय समायोजन भई प्रदेश सरकार मातहत परेपछि कार्यालय सिँचाइ कार्यालयमा गाभिएर सदरमुकाम संरक्षण अलपत्र परेको छ । नयाँ तटबन्ध निर्माण गर्ने जिम्मेवारी सरकारले पोखरास्थित रूपाताल संरक्षण एकीकृत परियोजनालाई दिए पनि बाढीले भत्काएको २ सय २० मिटरभन्दा बढी आरसीसी तटबन्ध कसले कसरी निर्माण गर्ने भन्ने नखुलेको र जिम्मेवारी लिने निकाय फेला नपर्दा जोखिम यथावत् रहेको हो ।

‘जोखिमयुक्त जिल्ला सदरमुकाम संरक्षण कार्यक्रम हेर्ने गण्डकी प्रदेशमा अर्को निकाय नभएपछि सदरमुकाम बेनी संरक्षण कार्यक्रम पोखराको रूपाताल संरक्षण एकीकृत परियोजनाको जिम्मा लगाइएको हो,’ प्रतिनिधिसभा सदस्य भूपेन्द्रबहादुर थापाले भने, ‘गएको वर्षाको बाढीले बगाएको तटबन्ध निर्माणको डिजाइन परिवर्तन गर्न र तत्काल अस्थायी संरचना निर्माण गरी बेनी संरक्षण गर्न मन्त्रालयमा पहल गरेको छु ।’

बाढीको उच्च जोखिमयुक्त जिल्ला सदरमुकाम संरक्षण गर्न लगाइएको आरसीसी तटबन्ध बाढीले बगाएपछि साबिकको जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण सबडिभिजन कार्यालयले गठन गरेको छानबिन पनि कार्यालय समायोजनसँगै हराएको छ । प्राविधिक वा निर्माण कुन पक्षको त्रुटिले तटबन्ध बग्यो भन्ने छानबिन भएर दोषीलाई कारबाही हुने आशा गरेका बेनीवासी कार्यक्रम नै अलपत्र परेपछि आफैं छक्क परेका छन् ।

‘डेब्रिजसहितको ठूलो बाढी आएकाले तटबन्धले थेग्न नसक्दा ढलेको हो,’ योजनाको मुख्य नियमनकारी जिम्मेवार पाएको साबिकको जलउत्पन्न प्रकोप सबडिभिजन प्रमुख खगेन्द्र भट्टचनले भने, ‘कसैको गल्तीले वा डिजाइन फेलभन्दा नदीमा डेब्रिजको फ्लो बढी भएको देखिन्छ ।’ उनको तर्कसँग नगरवासी सहमत छैनन् ।

‘बाढीमा डेब्रिज बग्छ, अझ ठूल्ठूला ढुंगामुढा र रूख बगाएर ल्याउँछ नि । त्यही थेग्न बलियो भनेर बनाएको आरसीसी वाल नै बग्यो । कसको कमजोरी हो छानबिन आवश्यक छ,’ बेनी बचाऊ अभियानका अगुवा हरिकृष्ण श्रेष्ठले भने, ‘एउटै वर्षाको एक दिनको बाढीको बगाउने तटबन्धको डिजाइनै रिभाइज आवश्यक छ । गल्ती गर्नेलाई सजाय होलाभन्दा बेनी बचाऊ कार्यक्रम नै अलपत्र परेको छ ।’

जति उच्च हिमाल तथा पहाड उति–उति बाढी–पहिरोको जोखिम । धौलागिरि, नीलगिरि, अन्नपूर्णबाट झर्ने खोला क्षेत्रमा पहिरोको जोखिम उच्च छ । कालीगण्डकी नदीले बनाएको खोंचका प्राय: सबै पहाड ९० डिग्रीभन्दा बढी भिराला छन् । यिनै पहाडको फेदीको कालीगण्डकी नदीले बनाएको बगरमा अवस्थित बेनी र नदी तटीय बस्ती बाढी र पहिरोको उच्च जोखिममा छन् । कालीगण्डकी नदी मात्र होइन धौलागिरि हिमालबाट झर्ने पश्चिमभेगबाट बग्ने म्याग्दी खोला र मध्यभागबाट झर्ने राहुघाट खोलामा पनि पहाडको संरचना उस्तै छ ।

प्रकाशित : माघ ४, २०७५ ०९:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT