साइबर व्यवसाय विस्थापित

सूचना प्रविधिको विकाससँगै मोबाइल र ल्यापटपलगायत उपकरणको सहज पहुँचले साइबर व्यवसाय धरापमा
कान्तिपुर संवाददाता

कास्की — पोखराको राष्ट्र बैंक चोकमा साजन पौडेलले साइबर चलाउँथे । आम्दानी राम्रै हुन्थ्यो । आम्दानीले उनी उत्साही थिए । राम्रै व्यवसाय रोजेकोमा गर्व लाग्थ्यो । उनको त्यो उत्साह लामो समय टिकेन ।

पोखराको नयाँबजारस्थित पसलमा काम गर्दै सञ्चालक । तस्बिर : बिना थापा/कान्तिपुर 

सूचना प्रविधिको विकाससँगै मोबाइल र ल्यापटपलगायत उपकरणको सहज पहुँचले साइबर व्यवसाय नै धरापमा पारिदियो । ‘सबैको हातहात र घरमा इन्टरनेटको उपलब्धता छ ।’ उनले भने, ‘अनि को धाउँछ साइबरमा ।’


कम्प्युटर सिक्ने, च्याट गर्ने, प्रिन्ट, फोटोकपीलगायत कामका लागि ग्राहकहरू आउने गरेकोमा पछिल्लो समय आउन छाडेपछि उनले साइबरलाई स्टेसनरीमा परिवर्तन गरी चलाउँदै

आएका छन् ।


कुनै बेला पर्यटकीय सहर पोखरामा करिब एक सय जति साइबर सञ्चालनमा थिए । विशेषगरी युवा पुस्ताका लागि यस्ता साइबर सूचना प्रविधिसँग खेल्ने गतिलो माध्यम बनेका थिए । तर मोबाइल, वाईफाई, ल्यापटप, कम्प्युटर, ट्याब्लेटजस्ता उपकरण र प्रविधिका कारण साइबर बन्द भएका हुन् ।


‘साइबर गएर विदेशमा रहेका श्रीमान्सँग च्याटिङमा व्यस्त भएको भर्खर जस्तो लाग्छ । तर, ७ वर्षयता साइबर जान परेको छैन,’ तनहुँ घर भई पोखराको रत्नचोकमा बस्दै आएकी ३८ वर्षीया जानुका सुवेदीले भनिन्, ‘मोबाइलमा स्काइप, भाइबर, मेसेन्जर, इमोजस्ता सुविधा पाएपछि सजिलो भएको छ ।’


मोबाइलमै नेट भएपछि चाहेको बेलामा र फुर्सदको समयमा पनि प्रयोग गर्न सकिने भएकाले साइबर धाउनु नपरेको उनले बताइन् । आफूलाई चाहिएको वस्तु बजारबाट मगाउन पनि प्रविधिले सजिलो बनाइदिएको उनको अनुभव छ ।


बजारका लेकसाइड, महेन्द्रपुल, बगर, पृथ्वीचोकलगायत बढी चहलपहल हुने स्थानमा साइबरहरू राम्रैसँग चलेका थिए । यतिबेला भने देख्न पाइँदैन । साइबरमा ग्राहकहरू निकै रहर लाग्दो गरी आउँदा राम्रो काममा हात हालिएछ भन्ने भएको साइबर सञ्चालनको अनुभव बटुलेका बगरका लीलबहादुर पुन बताउँछन् । तर ग्राहक अभावमा उनको पनि साइबर बन्द भएपछि पेन्टिङ व्यवसायमा सरेका छन् । ‘साइबर सञ्चालन सहज थियो । आम्दानी पनि राम्रो हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘के गर्ने समयक्रमअनुसार बन्द गर्नुपर्‍यो ।’


महेन्द्रपुलमा साइबर सञ्चालन गर्दै आएका बाटुलेचौरका अनिल गौतमले पनि एन्ड्रोइड, आइफोन आएपछि साइबर चौपट भएको बताए । निरक्षरले पनि त्यस्ता उपकरण चलाउने गरेपछि साइबरका ग्राहक स्वत: घटेको उनको अनुभव छ ।


उनले कोरियन भाषाको तालिम दिन थालेका छन् । नयाँबजारका साइबर सञ्चालक ललित चन्दले पनि पछिल्लो समय स्टेसनरी सञ्चालन गर्दैछन् । फाट्टफुट्ट आउने ग्राहकको डकुमेन्ट टाइप गर्ने, र्‍यापिङ गर्नेलगायत काम गरी व्यवसायलाई निरन्तरता दिएका छन् । ‘प्रविधिले व्यवसाय ओरालोमा पुर्‍याएको हो,’ उनले भने, ‘साइबर विस्थापितै भयो ।’ प्रकाशित : मंसिर २९, २०७५ ०९:२९

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘सेल्फी विथ डटर’

‘दाइजो र बालविवाहले गाँजेको मधेसका युवाले छोरीबेटीको सम्मानका लागि नौलो अभियान चलाउनु सराहनीय’
शंकर आचार्य

पर्सा — ३१ वर्षे तन्नेरी अनिसकान्त कुशवाहा अन्य युवा जस्तै सेल्फीमा रमाउँछन् । तर अरूको र उनको सेल्फीमा भिन्नता छ । सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरिने सेल्फीमा उनीसँग चेलीबेटी मात्र हुन्छन् । 

स्वास्थ्यकर्मी अनिसकान्त कुशवाहा आफ्नो ‘सेल्फी विथ डटर’ अभियानका क्रममा वीरगन्ज ३१ जमुनियाटाडीका बालिका तथा गायिका अन्जु पन्तको साथमा सेल्फी लिँदै । तस्बिर : शंकर आचार्य /कान्तिपुर

सामाजिक सञ्जालमा उनको ‘सेल्फी विथ डटर’ अर्थात् ‘चेलीबेटीसँग सेल्फी’ अभियानले प्रशंसा पाउन थालेको छ । पेसाले हेल्थ असिस्टेन्ट उनी वीरगन्जकै लालपर्सा स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज हुन् । कार्यालय समयमा बिरामीको सेवा गर्छन् । त्यसपछि आफ्नो मिसनमा लाग्छन् । चेलीबेटीको सम्मान गर्दै उनीहरूसँग खिचेको तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्छन् ।

उनी बढी जसो अविवाहित तथा ससाना बालिकासँग बढी तस्बिर खिच्छन् । दिदी, काकी, आमा, हजुरआमा उमेरका महिलाहरू पनि भेला गरेर सेल्फी लिन्छन् । ‘मधेसको समाजमा छोरीलाई भन्दा छोरालाई प्राथमिकता दिने चलन छ ।

छोरासँग सबैले तस्बिर खिचेर सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्छन् तर छोरीसँग खिचेको तस्बिर थोरैले मात्र पोस्ट गर्छन्,’ उनले भने, ‘यसले मलाइ छोयो, त्यस कारण छोरीहरूको महत्त्व समाजलाई बुझाउन र उनीहरूलाई पनि छोरासरह सम्मान र माया दिनुपर्छ भन्ने सन्देश छर्न म यो अभियानमा लागेको हुँ ।’

सेल्फी खिच्दा कतिपय बुवाहरूले छोरीसँग खिच्दै नखिच्ने र छोराहरूलाई टाउकोमा बोकेर भए पनि खिच्ने पृत्तिसत्तात्मक सोचलाई चुनौती दिनु पनि उनको यो अभियानको अर्को उद्देश्य हो । कामको सिलसिलामा ३ वर्षअघि रौतहटको बंकुलमा एक घरमा डेरा गरी बस्दा आफूले यही दृश्य प्रत्यक्ष देखेको अनिसकान्त सुनाउँछन् ।

‘धनाढ्य र पढेलेखेका ती बाबु आफ्ना ३ छोरीहरूसँग कहिल्यै सेल्फी खिच्थेनन् तर भाइका छोरासँग सधंै सेल्फी खिचेर सामाजिक सञ्जालमा हाल्थे, उनका छोरीहरू आफ्ना बुवाले कहिले आफूहरूसँग सेल्फी खिच्लान् भनेर आशाको नजरले हेर्थे तर बाबुले भने कहिल्यै त्यसो गर्न चाहेनन्,’ अनिसकान्त भन्छन्, ‘छोरीहरू परिवार र समाजबाटै अपहेलित भए, उनीहरूको हौसला र आत्म सम्मान बढाउन पनि मैले यो अभियान थालेको हुँ ।’

अनिसकान्त आफैं पनि २ छोरीका पिता हुन् । जेठी छोरी गौरी ३ वर्षकी छिन् । कान्छी छोरी दुर्गा १ वर्षकी भइन् । ‘मैले गर्भमा रहेका दुबै सन्तानको न त लिंग पहिचान गरे, न त अब छोराको रहर नै छ,’ उनले भने, ‘मलाई छोरीको पिता हुनुमा गर्व छ, छोरा र छोरी दुबै बराबर हुन् ।’

उनी स्वास्थ्य चौकीमा आउने आमाबुवालाई पनि छोरीको महत्त्वबारे परामर्श दिन भ्याउँछन् । खोप आदि अभियान चलाउन जाँदा टोलका चेलीबेटीलाई साथै राखेर सेल्फी खिच्छन् । उनी स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्या भएकाहरूको नि:शुल्क उपचार गर्ने, थप उपचारका लागि ठूला अस्पतालमा लग्ने र उनीहरूको उपचारका लागि सहयोग रकम जुटाउनेसम्मको काम पनि गर्छन् ।

पर्यटन व्यवसायी कर्ण शाक्यको पुस्तकमा १ रूपैयाँ अभियानबाट क्यान्सर अस्पताल निर्माण सम्भव भएको पढेपछि त्यसैबाट प्रभावित भएर यो अभियान सुरु गरेको उनले बताए । ‘कुनै पनि नयाँ अभियानको सुरुवात आफैंबाट गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘अनि अरूले पनि विश्वास गर्छन्, मेरो अभियानबाट प्रभावित भएर कतिपय छोरीका बाबुहरूले पनि छोरीहरूसँग सेल्फी खिच्न थालेको र सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्न थालेको देख्दा खुसी लाग्छ ।’

गत साता वीरगन्ज आएकी चर्चित गायिका अन्जु पन्तसँग एक ग्रामीण बस्तीका बालिकासँग बसेर सेल्फी खिच्न भ्याए । अनिसकान्तको अभियानलाई अन्जुले पनि सराहिन् । ‘दाइजो र बालविवाहले गाँजेको मधेसका युवाले छोरीबेटीको सम्मानका लागि नौलो अभियान चलाउनु सराहनीय हो,’ उनले भनिन्, ‘म आफैं पनि महिला सशक्तीकरणको मामिलामा निक्कै सचेत छु, एक मात्र सन्तान छोरीकी आमा पनि हुँ ।’

सामाजिक अभियन्ता प्रकाश थारूले प्राय: कुनै पनि असल अभियानको सुरुवात एकै जनाबाट हुने र बिस्तारै समाजले त्यसलाई स्वीकार गर्दै जाने बताए । ‘अनिसकान्तको अभियानलाई पनि समाजले स्विकार्दै गएको छ,’ उनले भने, ‘चेलीबेटीको सम्मानका लागि मात्र नभई बालविवाह, दाइजो प्रथा न्यूनीकरणका लागि यो अभियान अप्रत्यक्ष रूपमा सघाउँछ ।’

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७५ ०९:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×