चार जिल्लामा पहिरोको अध्ययन- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार

चार जिल्लामा पहिरोको अध्ययन

पहिरो जानुपूर्व तयारी गर्न र त्यसका लागि नीति कार्यक्रम बनाउन अध्ययनले सघाउने
नगेन्द्र अधिकारी

काभ्रे — पहिरोको उच्च जोखिम रहेको तेमाल गाउँपालिकाका दुई स्थानमा प्राविधिक अध्ययन थालिएको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयसहित बेलायत, क्यानडा, न्युजिल्यान्डका विभिन्न विद्यालय, भूकम्प प्रविधि राष्ट्रिय समाज, सोसल साइन्ससमेतको सहभागितामा भूगर्भ विज्ञान, सामाजिक विज्ञान र मानविकी संकायका नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धातासहितको टोलीले तेमाल–४ र ५ मा ‘शोधमूलक अध्ययन, अनुसन्धान’ गरेको हो । 


‘कति वर्षा हुँदा, कति कम्पन हुँदा र माटोमा कति चिस्यान हुँदा पहिरो खस्छ भनेर अनुसन्धान गरिरहेका छौं,’ अनुसन्धानमा संलग्न भूगोलविद् गोपीकृष्ण बस्यालले भने, ‘पहिरो जानुपूर्व नै तयारी गर्न र त्यसका लागि नीति तथा कार्यक्रम बनाउनका लागि अनुसन्धानले मद्दत गर्छ ।’ बस्यालका अनुसार पहिरो अनुगमन गर्ने उक्त उपकरण तेमाल–४ स्थित आखेला दुर्सा र ५ स्थित थालागाङमा राखिएको छ । जमिनमा गाडिने डाटा लगरसहितको उपकरणमा चिस्यान मापन गर्ने यन्त्र, तापक्रम र आर्द्रता नाप्ने सेन्सर र ध्वनि उत्सर्जन गर्ने सेन्सर जडान गरिएका छन् । ‘उपकरण राखिएको स्थानमा पानी कति पर्‍यो, कति कम्पन भयो र चिस्यान कति छ भन्ने कुरा सेन्सरमार्फत डाटा रेकर्ड भइरहेको हुन्छ,’ बस्यालले भने, ‘यसमा पहिरो जाँदै छ भनेर साइरन बज्ने त हुँदैन तर जमिनभित्रको तथ्यांकले पहिरो जान सक्ने अवस्थाबारे जानकारी दिएर पूर्वतयारी गर्न, मनसुन योजना बनाउन सहज हुन्छ ।’

अनुसन्धानमा संलग्न मानवशास्त्री टेकबहादुर दोङका अनुसार तेमालका दुई स्थानका अलावा सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोसी गाउँपालिका–५ मार्मिङ र वडा–२ कोदारी, बाह्रबिसे नगरपालिका–५ को तल्लो सिगार्चे र माथिल्लो सिगार्चे, दोलखाको भीमेश्वर नगरपालिका–१ स्थित फेदी र बोस्युङपा र म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिकाका २ स्थानसमेत १० स्थानमा उक्त उपकरण राखेर पहिरोको अध्ययन भइरहेको छ ।

जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति काभ्रेले तयार गरेको विपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना, मनसुन पूर्वतयारी कार्ययोजना २०७८ का अनुसार पहिरोको दृष्टिकोणले जिल्ला निकै जोखिमपूर्ण मानिन्छ । मण्डनदेउपुर नगरपालिका, भुम्लु, बेथानचोक, रोशी, महाभारत, खानीखोला चौंरीदेउराली र तेमाल उच्च जोखिममा छन् । पाँचखाल र नमोबुद्घ नगरपालिका मध्यजोखिममा छन् भने बनेपा, पनौती र धुलिखेल नगरपालिका न्यून जोखिममा रहेको कार्ययोजनामा उल्लेख छ ।

०७३ सालमा भूगर्भविद्सहितको टोलीले जिल्लाका ३७ स्थानमा गरेको अध्ययनले विभिन्न ९ स्थानका बस्ती जोखिमयुक्त पहिचान गरेको थियो । साबिक नाग्रेगगर्चे–१ र २, मादलेटोल, च्याम्राङबेंसीको खरिछाप्रा, महादेवस्थान, जुकेपानी, बर्लाबोट, र्‍यालेको सिरडाँडा, भुम्लुको रौपाखालगायतका बस्ती जोखिमयुक्त पहिचान गरी स्थानान्तरण सिफारिस गरिए पनि कार्यान्वयन भएको छैन । २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पपछि जोखिमयुक्त पहिचान भएको साविक नाग्रेगगर्चे–९ को मादलेटोल बसोबासका लागि जोखिमयुक्त भन्दै स्थानान्तरण गर्न सुझाव दिइएको थियो । ५ वर्षपछि बल्ल २२ घरधुरीका लागि सो स्थानमा एकीकृत बस्ती बन्दै छ ।

पुनर्निर्माण प्राधिकरणअन्तर्गतकै जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाइ (अनुदान व्यवस्थापन तथा स्थानीय पूर्वाधार) ले घर निर्माणका लागि अन्यत्र सुरक्षित स्थानमा जग्गा नभए जग्गा खरिद गर्न ४१ जना आवास अनुदान लाभग्राहीलाई थप २ लाख रकम उपलब्ध गराएको थियो । जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले २०७७ मा तयार गरेको विपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजनामा पनि जिल्लाका १० स्थानीय तहका ५१ टोल/बस्तीका २ हजार ३ सय ९९ घरधुरी बाढी र पहिरोको जोखिममा हुन सक्ने आकलन गरिएको छ ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी हुमकला पाण्डेले पनौती नगरपालिका–२, ३ को रोशी क्षेत्र र बेथानचोक–१ को गुवाभन्ज्याङमा सुक्खा पहिरोका कारण जोखिम पहिचान भएकाले मन्त्रालयमा लेखी पठाएको बताइन् । चौंरीदेउराली–२ खानीगाउँमा दुती पहिरोबाट प्रभावित घरधुरी पहिचान गरी विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणअन्तर्गत आवास निर्माणका लागि समन्वय तथा सहजीकरण गर्ने निर्णय भएको उनले जानकारी दिइन् ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७९ ०८:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राष्ट्रिय परिचयपत्र लिन रातभर ‘जाग्राम’

नगेन्द्र अधिकारी

काभ्रे — यसअघि २–३ पटक जाँदा पनि राष्ट्रिय परिचयपत्र बनाउनका लागि पालो नपाएपछि नमोबुद्ध–१ का प्रकाश विक राति ११ बजे नै जिल्ला प्रशासन कार्यालयअगाडि लाम बस्न पुगे । उनी पुगेको केही समयमा त्यहाँ अरु ४/५ जना पनि पुगे । राति २ घण्टा ठूलो पानी पर्‍यो । २ घण्टा ओत लागेपछि निरन्तर ६ घण्टा लाम बसेर बिहान ७ बजे उनको पहिलो नम्बरमा नाम टिपिएपछि मात्रै उनी राष्ट्रिय परिचयपत्र बन्ने भयो भन्दै केही खुसी भए । 

‘पालो नपाएर २/३ पटक फर्किनु परेकोले रातभर नै बसेका हौं, राष्ट्रिय परिचयपत्र बनाउने अभियान त गाउँमा पनि गएको थियो, त्यो बेला यसको महत्त्व बुझिएन,’ प्रकाशले भने, ‘अहिले राहदानीमा राष्ट्रिय परिचयपत्रको नम्बर अनिवार्य गरेपछि रातभर जाग्राम बसेर भए पनि नाम दर्ता गर्न आएका हौं ।’

राहदानी (पासपोर्ट) नवीकरण गर्नका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्रको नम्बर अनिवार्य गरेपछि तेमालकी ६६ वर्षीय माला लामा २ बजे नै आएर जिल्ला प्रशासन कार्यालयअघि आएर लाम बसिन् । ‘१ बजे काठमाडौंबाट हिँडेको, २ बजे आइपुगेका थियौं, रातभर लाम बस्दा सुत्न नपाएकोले आँखाको गेडी नै बाहिर निस्कन लागिसक्यो,’ ७ बजे जिल्ला प्रशासन कार्यालयको गेट बाहिर भेटिएकी लामाले भनिन्, ‘अस्ति आउँदा सय जनाभन्दा बढी भयो भनेर फर्काएपछि आज राति नै आएका थियौं, यो पटक पनि छुट्यो भने अर्को हप्ता मात्रै बन्छ भनेर रातभर चिसोमा उभिरह्यौं ।’

पढाइ वा रोजगारीका सिलसिलामा विदेश जानका लागि पासपोर्टमा राष्ट्रिय परिचयपत्रको नम्बर अनिवार्य गरेपछि जिल्लामा राष्ट्रिय परिचयपत्र बनाउने भीड छ । कार्यालयमा फोटो खिच्नका लागि राखिएको दुई वटा स्टेसनले मात्रै त्यसको चाप धान्न सकेको छैन । चाप व्यवस्थापनका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यायलले बारअनुसार स्थानीय तहको आलोपालो प्रणाली सुरु गरे पनि जनशक्ति कम हुँदा धेरै सेवाग्राहीले सास्ती बेहोर्ने गरेका छन् । दैनिक ८० जनाको क्षमता भए पनि १ सय देखि १ सय २० जनासम्मको राष्ट्रिय परिचयपत्रका लागि विवरण दर्ता गर्ने गरिएको छ ।

परिचय बनाउनका लागि अघिल्लो दिन रातिबाट सेवाग्राही लाम लाग्ने गरेका छन् । काठमाडौंको बौद्धमा बस्दै आएका तेमालका जमिन तामाङ राष्ट्रिय परिचयपत्र बनाउन राति २ बजे आइपुग्दा पनि ३० नम्बरमा पालो आएको बताए । राष्ट्रिय परिचयपत्र बनाउनै दुई पटक धाएका नमोबुद्ध–५ का कलम लामाले जनशक्ति थपेर सहज बनाइदिन अनुरोध गरे ।

काभ्रेका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी अमरदीप सुनुवारका अनुसार,राष्ट्रिय परिचयपत्रका लागि फोटो खिच्नका लागि २ वटा मात्रै स्टेसन छन् । उपलब्ध जनशक्तिले बिहान ७ बजेदेखि बेलुका ७ बजेसम्म बसेर काम गरिरहेका छन् । फाराम भर्नेलगायतका कामका लागि नेपाली सेनाका २ जना र निस्ट कलेज बनेपाबाट विद्यार्थीहरु स्वयंसेवी खटिएका छन् । सेवाग्राही र स्वंयमसेवकसमेतले भरेको फर्म रुजु गरेर एक जनाले कम्प्युटरमा दाखिला गरेपछि पुन: प्रशासकीय अधिकृतबाट रुजु गराउनुपर्ने हुन्छ । नागरिकता, राहदानीलगायतका अन्य प्रशासनिक चाप हुने जिल्लामा प्रशासकीय अधिकृत ३ जना मात्रै छन् । रुजु भएपछि पुन: फोटो खिच्ने, स्क्यान गर्ने, औठा छाप लिनेलगायतका काम गर्नका लागिसमेत जनशक्ति अभाव छ ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी हुमकला पाण्डेले कम जनशक्तिका कारण समस्या भएको स्विकारिन् । उनले राष्ट्रिय परिचयपत्र तथा पञ्जीकरण विभागमा थप स्टेसन र जनशक्तिका लागि ताकेता गरिरहेको र केही दिनमा व्यवस्थापन गर्ने वचन पाएको बताइन् । ‘सेवाग्राहीको चाप यहाँको जनशक्तिले धान्न नसकेको सत्य हो, थप जनशक्ति र उपकरणका लागि विभागमा ताकेता गरिरहेका छौं, एक सातामा थप जनशक्ति र उपकरण पठाउने प्रतिबद्धता आएको छ,’ उनले भनिन्, ‘अन्य संस्थाको सहयोग लिएर भए पनि सकेको व्यवस्थापन गरिरहेका छौं, सेवा अवधि बढाएर पनि सेवाग्राहीलाई फर्काउने गरेका छेनौं ।’

राष्ट्रिय परिचयपत्र तथा पञ्जीकरण विभागले २०७७ फाल्गुन ६ बाट जिल्लामा दर्ता अभियान अभियान सञ्चालन गर्दा १३ वटै पालिकामा २ लाख ८ हजार ८ सय २९ जनाले विवरण दर्ता गराएका थिए । २०७४ सालको मतदातालाई आधार बनाएर १ लाख ९० हजार ८ सय ८८ जनाले विवरण दर्ता गराउने लक्ष्य राखिएकोमा १ सय ९ प्रतिशत लक्ष्य प्राप्ती भएको थियो । मतदाता संख्याका आधारमा सबैभन्दा धेरै बनेपामा १ सय २५ प्रतिशत र सबैभन्दा कम चौरीदेउरालीमा ६४ प्रतिशत लक्ष्य प्राप्त भएको थियो ।

अभियानअन्तर्गत ९९ कम्प्युटर अपरेटर, १ सय ६७ फर्म भर्ने सहयोगी र १ सय ५७ जना रुजु अधिकारी परिचालित थिए । रोजगारी वा अन्य कारणले सहरमा रहेकाहरुले भने अभियानको बेलामा विवरण दर्ता गराएका थिएनन् । जिल्ला प्रशासन कार्यालय मा नै आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा ६ हजार ४ जना, २०७८/७९ मा १३ हजार ९ सय ८४ जना र चालु आर्थिक बर्षको हालसम्मको अवधीमा ८ हजार ६ सय ६९ जनाले विवरण दर्ता गराएका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७९ १७:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×