खानेपानीका लागि खोलाकै भर- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

खानेपानीका लागि खोलाकै भर

सरिता श्रेष्ठ

गुर्दुङ, धादिङ — धुनीबेसी नगरपालिका–७ गुर्दुङकी साइँलीको बिहान उठेपछिको पहिलो काम नै खानेपानीको जोहो गर्नु हो । बिहान ५ बजे रित्तो ग्यालिन बोकेर ओरालो झर्छिन् । एक घण्टा हिँडेपछि आइपुग्छ पँधेरी खोला । खोलामा पाइपको सहायताले धारा बनाइएको छ ।

त्यहीं पानी थाप्छिन् र ग्यालिन बोकेर उकालो लाग्छिन् । ‘२० लिटर पानीको ग्यालिन बोकेर उकालो चढ्न हम्मे पर्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘अरू उपाय पनि छैन । उकालोमा थकाइ मार्दै साढे दुई घण्टामा घर पुगिन्छ ।’ हरेक दिन पानी लिन खोलामा ओरालो लाग्नेहरूको लाम हुन्छ, फर्कंदा पनि उस्तै । ‘भीरको बाटो, पानी बोकेर फर्किंदा परानै जालाजस्तो हुन्छ । तर त्यही पानीले दिनभरलाई पुर्‍याउनुपर्छ,’ उनले भनिन् ।

३४ वर्षीय शर्मिला तामाङको दैनिकी पनि उस्तै छ । घरको काम, खेतबारी, बालबच्चा हेरचाह, मेलापात गरेरै उनको दैनिकी बित्ने गरेको छ । ‘पानीका दुःख सम्झिँदा न भोक लाग्छ न निद्रा नै । पानी कसरी जुटाउने, बस्तुभाउलाई कहाँबाट ल्याउने भन्ने चिन्ताले हरेक दिन सताउँछ,’ उनले भनिन् । बर्खाको समय कतिबेला पानी पर्छ पत्तो हुन्न । बाढीपहिरोको पनि उत्तिकै डर छ । कैयौं पटक खानेपानी लिन खोलामा पुग्दा भल आएका कारण कि त रित्तै, कि धमिलो पानी लिएर घर फर्किएको अनुभव उनीसँग छ ।

‘बर्खामा खोलामा भल आउँछ, पानी लिन गयो रित्तै फर्कनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘खोलामा भल आएका बेलामा आकाशेपानी खानुपर्ने बाध्यता छ । त्यो नभए उही धमिलो पानीकै भर त हो ।’

घरमा उनले २ वटा ड्रममा आकाशेपानी जम्मा गर्ने गरेकी छन् । खाना पकाउन आकाशेपानी नै प्रयोग गर्छिन् । लुगा धुन, नुहाउन खोलामा नै जान्छन् । एक हल गोरु, भैंसी र बाख्रालाई दिने पानी पनि खोलाबाटै ल्याउनुपर्छ । ‘पानीको जोहो गर्दैमा बिहान सकिन्छ, काम गर्न पनि भ्याइँदैन,’ उनले सुनाइन् ।

साइँली र शर्मिलाको मात्र होइन, यस्तो दैनिकी हरेक गुर्दुङवासीको छ । ६८ घरधुरी बसोबास गर्ने यो गाउँमा एउटै मात्र धारा छ । त्यसमा पनि पानी आउने टुंगो हुन्न । खोलाको पानीलाई २ वटा मोटरको सहायताले धारामा ल्याइने गरिएको छ । तर, बिजुलीले नधान्दा नियमित पानी आउँदैन । अहिले हावाहुरी र पहिरोले मोटरमा क्षति पुगेपछि स्थानीयलाई पानी लिन खोलाकै मात्र भर छ ।

करिब ८ वर्षअघि खोलाको पानी जम्मा गरेर बिजुली बत्ती निकाल्ने र गाउँमा पानी ल्याउन स्थानीय तम्सिएका थिए । त्यसका लागि प्रत्येक घरबाट १/१ जना खटिए । सय दिनसम्मको निरन्तर मिहिनेतपछि बिजुली बल्यो । तर ६ महिना पनि टिक्न सकेन । बर्खामा आएको भेलले बिजुली बत्ती बाल्ने र गाउँमै खानेपानी पुर्‍याउने गुर्दुङवासीको सपना बगाइदियो । अनि फेरि उस्तै दुःख सुरु भयो । हिउँदमा ड्याम बनाउने र बर्खामा भलले बगाउने सिलसिला अहिलेसम्म पनि जारी छ ।

प्रकाशित : असार ९, २०७९ ०९:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वन्यजन्तुले सताएपछि अकबरे र कुरिलो खेती

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — बगनासकाली गाउँपालिका–८, बराङ्दीकी देवका बस्यालले दुई वर्षदेखि मकै लगाउन छाडेकी छन् । बाँदर, दुम्सी, मृग, बँदेललगायतका जंगली जनावरले हैरान बनाएपछि खेती गर्न छाडेकी हुन् । त्यही बेला बगनासकाली बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाको कार्यक्रमअनुसार उनले अकबरे खुर्सानी र कुरिलो खेती थालेकी छन् । पहिलो वर्ष खासै आम्दानी नभए पनि यस वर्ष भने २ लाख ५० हजार रुपैयाँभन्दा बढीको उत्पादन बिक्री हुने उनको अनुमान छ ।

अन्य बाली लगाउँदा जंगली जनावरले दुःख दिएपछि यहाँका किसान अकबरे खुर्सानी र कुरिलो खेतीतर्फ आकर्षित भएका हुन् । ‘मकैलगायत अन्य जे खेती लगाए पनि जंगली जनावरबाट जोगाउनै सकिएन,’ देवकाले भनिन्, ‘त्यसपछि अकबरे र कुरिलो खेती गर्न थालेकी हुँ ।’ पालिकाको बराङ्दीमा २ सयभन्दा बढी किसानले कुरिलो र अकबरे खुर्सानी लगाएका छन् । सहकारीले पनि यसमा किसानलाई सहजीकरण गरेको छ । सहकारीमार्फत अकबरे र कुरिलोको पकेट क्षेत्र बनेको छ ।


किसानलाई सुरुमा बुझाउन दुःख भए पनि अहिले आकर्षित भएको सहकारीका अध्यक्ष कृष्णप्रसाद भुसालले बताए । ‘सुरुमा अकबरे र कुरिलो खेती गर्न बजारका विषयमा किसानलाई बुझाउन कठिन भयो,’ उनले भने, ‘अहिले भने अधिकांश किसान हौसिएका छन् । जंगली जनावरबाट जोगाउन सहज भएकाले पनि थप हौसला मिलेको हो । बिक्रीका लागि पनि हामीले नै सहजीकरण गरेका छौं ।’ एउटै किसानले ६ हजारदेखि १५ हजार विरुवासम्म अकबरे खुर्सानी लगाएका छन् । कुरिलो लगाउने पनि उत्तिकै छन् । अकबरे खुर्सानी चाउचाउ कम्पनीलाई बिक्री गर्ने सम्झौता गरेका छन् । तर, कुरिलोका लागि भने अझै बजार अभाव छ । ‘बजारको खोजीमा छौं,’ भुसालले भने ।


प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना कार्यान्वयन इकाइ कार्यालय र सहकारीले थालेको चक्लाबन्दी कार्यक्रमबाट किसानले फाइदा लिएको परियोजनाका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत दीपक भट्टराईले बताए । अघिल्लो वर्ष ३९ लाखको अकबरे खुर्सानी र ५ लाख बढीको कुरिलो बिक्री गरेका किसान यस वर्ष ९० लाख रुपैयाँभन्दा बढीको बिक्री गर्ने योजनामा रहेको उनले बताए । स्थानीय बजारका साथै थोक मूल्यमा ३ सय रुपैयाँ प्रतिकेजी अकबरे र ५ सय रुपैयाँ प्रतिकिलो कुरिलो बिक्री भइरहेको छ ।

प्रकाशित : असार ९, २०७९ ०८:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×