मलमा कालोबजारी : बोराकै २८ सयसम्म तिर्छन् किसान- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मलमा कालोबजारी : बोराकै २८ सयसम्म तिर्छन् किसान

सरिता श्रेष्ठ

धादिङ — १० रोपनी जग्गामा मकै लगाएकी नीलकण्ठ नगरपालिका वडा नं १२ की सुशीला कुमाल मल लिन हरेक दिन सदरमुकाम धादिङबेसी झर्छिन् । तर बजारबाट रित्तै घर फर्कनु पर्छ । उनी मात्रै नभएर धादिङका अधिकांश किसानले धान रोप्ने मौसम सुरु भइसक्दा पनि बजारमा मल पाएका छैनन् ।

‘मल नहाली खेती हुँदैन । मल आउला र हालेर गोडमेल गरौंला भन्दा भन्दै बितिसक्यो,' कुमाल भन्छिन्, कृषिमा आश्रित हुने हामी किसानलाई अहिले उत्पादन घट्ने चिन्ताले पिरोलेको छ ।’

मकै खेती गर्ने किसान मात्र होइन । धान खेतीको तयारी गरेका किसानहरू पनि मल अभावले पिरोलिएका छन् । नीलकण्ठ ३ की संगीता श्रेष्ठ कहिले फोन त कहिले आफैं मल बिक्री गर्ने नीलकण्ठ सहकारी संस्था लिमिटेडमा पुग्छिन् । तर मलको पर्खाइमा रहेकी उनले एक मुठी मल नपाएको गुनासो गर्छिन् । 'हरेक वर्ष मल अभाव हुन्छ । जहिले गए पनि मल छैन मात्र भन्छन्,' उनले भनिन्, ‘समयमा न बिउ पाइन्छ, न मल । किसानलाई ज्युँदै मार्ने भए । मल नहुँदा बालीसमेत लागेको छैन ।'

मल अभावले उत्पादन घट्नेमा किसानहरू चिन्तित छन् । मल नपाइने भएपछि नीलकण्ठ नगरपालिका ९ का तुलबहादुर गुरुङले दोहोरो मकै मल बिना नै गोडेर सके । ‘मल कुर्‍यो भने मकै गोड्नसमेत पाइँदैन जस्तो लागेर बिना मल दोहोरो गोडेँ,' उनी भन्छन्, ‘मलका लागि १५ दिनजति त बजारै धाएँ तर पछि महङगो मूल्य हालेर मल पाइयो । जेठ महिनाभर मकैमा हाल्ने मल खोज्दैमा बित्यो । अब धानमा हाल्ने बेलामा मल पाइएको छैन ।’

धादिङका किसानहरूले मलको अभाव यस वर्ष मात्रै नभएर प्रत्येक वर्ष भोग्दै आएका छन् । किसानहरूले जसोतसो बाली लगाएपछि त्यसलाई हुर्काउने समयमा मलको हाहाकार हुने गर्छ । यो क्रम यसपटक पनि दोहोरिएको छ । मल नपाएपछि ग्रामीण क्षेत्रका किसानहरू सदरमुकाम धादिङबेसी लगायत मुख्य बजारहरू धाइरहेका छन् । तर मलको समाधान हुन सकेको छैन ।

एकातर्फ मकैबालीमा हाल्न पाएका छैनन् भने अर्कोतर्फ धान रोपाइँ गर्ने सिजनमा मल नपाउँदा किसानहरू आक्रोसित बनेका छन् । बजारमा मल अभावले किसानहरूलाई सताएको छ । ज्वालामुखी गाउँपालिका वडा नं ५ का हरि थापा एक बोरा यूरिया मलको दुई हजार एक सय परेको बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘सानो खालको मलको दुई हजार एक सय । ठूलो खालको मलको दुई हजार ६ सयको दरले बेचिरहेका छन् ।’

नेपाल सरकारले सहुलियतमा मल ल्याउन नसक्दा व्यवसायीहरू भने कालोबजारी गर्दै फाट्टफुट्ट रुपमा मल बेचिरहेका छन् । त्यही पनि खोसाखोस हुने गर्छ । मल अभाव झेलिरहेका किसानहरू व्यवसायीले भनेजति नै महंगो मूल्य तिर्न बाध्य बनेका छन् ।

नीलकण्ठका किसान राजकुमार श्रेष्ठ भन्छन्, ‘मलमा चरम कालोबजारी छ । ९ सयमा पाइने मल २८ सयसम्म तिरेको छु, त्यही पनि भनेको बेला पाइँदैन । यतिबेला हामीलाई पैसा भन्दा मलको महत्त्व छ । जति भन्यो त्यतिमा ल्याउन बाध्य छौँ ।’

यूरिया मलमा व्यवसायीहरूले महंगो मूल्य असुलेकोको किसानहरूको गुनासो छ। व्यवसायीहरू भने गाडी भाडा र थोरै फाइदा राखेर बिक्री गरेको दाबी गर्छन् । अहिले ल्याइएको यूरिया मल सरकारको आयातित माल नभई भारतबाट चोरी निकासी भएर आउने गरेकोले महङगो हुने गरेको धादिङबेसीका व्यावसायी बताउँछन् ।

एक हजार नौ सय ४० रुपैयाँ आफ्नै पर्ने र भाडामा ५/१० रुपैयाँ फरक हुनसक्ने भएकाले दुई हजारमा मल बिक्री गर्ने गरेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ । नीलकण्ठ सहकारी संस्था लिमिटेडले भने जिल्लाका किसानहरूलाई सहुलियत दरमा मल उपलब्ध गराउँदै आएको छ । सहकारीले यूरिया मलको प्रतिबोरा एक हजार ३० को दरले बिक्री गर्ने गरेको संस्थाका अध्यक्ष बलराम श्रेष्ठ बताउँछन् ।

तैपनि गोदाममा मल नभएको श्रेष्ठको भनाइ छ । सहकारीमा आएको मल हरेक किसानलाई १५ केजीका दरले वितरण गरेपछि गोदाम खाली भएको उनले बताए । उनका अनुसार धादिङका किसानलाई आवश्यकता अनुसार वितरण गर्दा ३० हजार बोरा मल चाहिन्छ । तर चाहेजति मल नपाउने गरेको किसानको गुनासो छ ।

प्रकाशित : असार ५, २०७९ १९:४८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तस्करले मल ल्याउन सक्छन् तर सरकार सक्दैन

गहुँ र सिमेन्टको प्रज्ञापनपत्र लिएर दुईवटा ट्रकमा ल्याइएका ५५० बोरामध्ये करिब ४ सय बोरा मल धादिङका किसानले लगे
सरिता श्रेष्ठ

धादिङ — गहुँ र सिमेन्टको प्रज्ञापनपत्र लिएर भारतबाट ल्याइएको दुई ट्रक रासायनिक मल शनिबार धादिङको धुनिबेसी नगरपालिका–६ धार्केमा किसानले खोसेका छन् । राजस्व अनुसन्धान विभागको टोलीले शुक्रबार नियन्त्रणमा लिएर सशस्त्र प्रहरी बलको विपद् व्यवस्थापन शिक्षालय कुरिनटार ब्यारेकमा राखेको मल शनिबार सशस्त्र प्रहरीकै पहरामा काठमाडौं लैजाने क्रममा किसानले खोसेका हुन् । 

सिन्धुपाल्चोकको बाह्रबिसे–९ स्थित तपाईं हाम्रो नमुना कृषि सहकारी संस्थाको कार्यालयमा रासायनिक मलका लागि शनिबार लागेको भीड । सहकारीले प्रतिधुरी ५ किलो युरिया सहुलियतमा बिक्री गर्न थालेको थाहा पाएपछि चार पालिकाका किसान बाह्रबिसे ओइरिएका थिए । तस्बिर : अनिश तिवारी/कान्तिपुर

भारतबाट शुक्रबार वीरगन्ज भन्सार हुँदै प्रवेश गरेका ट्रकले गहुँ र सिमेन्टको प्रज्ञापनपत्र लिएका थिए । दुवै ट्रकमा माथि सिमेन्ट र गहुँ राखेर मल छोपिएको थियो, जसलाई भन्सारका अधिकारीले सजिलै पास गरिदिएका थिए ।

काठमाडौंबाट खटिएको राजस्व अनुसन्धान विभागको टोलीले शुक्रबार राति चितवनको मुग्लिन र कुरिनटारबीचको क्षेत्रबाट ट्रक नियन्त्रणमा लिएको थियो । प्रहरीका अनुसार बा६ख ८२०९ र बा६ख ८२१० नम्बरका ट्रकमा ५ सय ५० बोरा मल थियो ।

कुरिनटारबाट बिहान ट्रक हिँडेको चाल पाएपछि कोही व्यक्तिले धादिङको राजमार्ग आसपासका चिनेजानेका व्यक्तिहरूलाई ‘दुईवटा गाडीमा मल आउँदै छ, बाटामा नियन्त्रणमा लिएर मल लैजानू’ भन्ने सूचना दिएका थिए । त्यही क्रममा धार्केमा आएपछि ट्रकमा रहेको मल स्थानीयले खोसेका हुन् । थाक्रे गाउँपालिका–८ का कृष्णहरि थापाले भने, ‘मल आउँदै छ भन्ने खबर फैलिएपछि किसानले ट्रक कब्जा गरेका हुन् ।’

दुवै ट्रकमा केही सशस्त्र प्रहरी भए पनि स्थानीयको संख्या धेरै भएकाले उनीहरूले मल जोगाउन सकेनन् । नजिकै रहेका प्रहरी आइपुग्दासम्म किसानले करिब ४ सय बोरा लगिसकेका थिए । खानीखोलाबाट आएको प्रहरीले लाठीचार्ज गरेपछि किसान तितरबितर भएका थिए ।

मल लिएर आएका दुईवटै ट्रक धादिङबेंसीस्थित दुवाडी एग्रोभेटका सञ्चालक बोधनाथ दुवाडीको भएको खुलेको छ । तर, मल आफ्नो नभएको दुवाडीले बताए । ‘मेरो ट्रक भाडामा लगेर मल ल्याएका हुन्,’ उनले भने । अनुसन्धानमा संलग्न स्रोतले भने दुईवटै ट्रक मल ल्याउने व्यक्तिकै भएको जनाएको छ । स्रोतका अनुसार प्रज्ञापनपत्रमा छली गरेर सामान भित्र्याएको खुलेपछि त्यसबाट बच्न लुटपाटको योजना बनेको हो । विभागले दुवै ट्रकलाई नियन्त्रणमा लिएको छ ।

गहुँ र सिमेन्टको प्रज्ञापनपत्र काटेर मल छाड्ने वीरगन्ज भन्सारका कर्मचारीमाथि पनि अनुसन्धान अघि बढेको छ । धादिङका सहायक प्रमुख अधिकारी ध्रुवप्रसाद कोइरालाले ट्रक र चालकलाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान गर्ने बताए । उनले भने, ‘मल कहाँबाट के प्रयोजनले आयो, खुल्न बाँकी छ ।’

यसरी तस्करले भन्सार नाकाबाटै पास गराएर ल्याउँदा सरकारले भने मल ल्याउन सकेको छैन । यतिबेला बारीमा लगाइएको मकै मल हालेर गोड्ने बेला भएको छ । मल अभावमा चैते धान सुध्रन सकेन भने मंसिरे धान लगाउने समय भएको छ । ‘बजारमा बोराको ९ सय रुपैयाँ पर्ने मललाई २२ सय भन्छन्, त्यो पनि किन्न पाइँदैन,’ थाक्रेका किसान थापाले भने, ‘खेती लगाउने र भित्र्याउने बेला जहिल्यै मल अभाव हुने गर्छ ।’

धादिङकै सिद्धलेक गाउँपालिका– ५ की ज्ञानु घलेले मकै र धानमा मल हाल्ने बेला भए पनि मल नपाएको बताइन् । ‘मल नहाली खेती सप्रिँदैन,’ उनले भनिन्, ‘खेती लगाउने बेला होस् या सप्रने बेला हामीलाई जहिल्यै मलको जोहो गर्ने पिरलो हुन्छ ।’ धादिङमा मात्र होइन, सरकारी बेवास्ताले खेतीका बेला देशैभर मलको हाहाकार हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : असार ५, २०७९ ०६:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×