राईगाउँका महिला व्यावसायिक कृषिमा- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार

राईगाउँका महिला व्यावसायिक कृषिमा

सरिता श्रेष्ठ

धादिङ — कोही गहुँमा विषादी छर्कंदै छन्, कोही आलुखेतीको रेखदेख गर्दै, कोही पशुपालनमा व्यस्त छन् । खेतबारीमा लगाएका अन्नबाली र तरकारी खेती स्याहार्दैमा उनीहरूलाई भ्याइनभ्याइ छ । यो अवस्था जिल्लाको गजुरी गाउँपालिका–५ राईगाउँका महिलाहरूको हो । ‘अहिले त हाम्रो आम्दानीको मुख्य स्रोत नै कृषि कर्म बनेको छ,’ गहुँमा विषादी छर्दै गरेकी सविता राईले भनिन् ।

केही समयअघिसम्म जोखिम मोलेर त्रिशूली नदीबाट बालुवा निकालेर जीविका धान्दै आएका उनीहरू अहिले कृषिकर्मबाट आम्दानी गरिरहेका छन् । वर्षौंदेखि बाँझो खेतबारी अहिले अन्नबाली र तरकारीले ढपक्कै ढाकिएको छ । कसैको खेतमा गहुँ लहलह छ त कसैकोमा आलु खन्ने बेला भएको छ । लसुन, प्याजलगायत अन्य व्यावसायिक खेती गर्नेको पनि कमी छैन । परम्परागत खेतीले खानै नपुगेर त्रिशूलीमा हेलिँदै बालुवा झिक्नुभन्दा व्यावसायिक रूपमा कृषिकर्म गर्दा राम्रो फाइदा हुन थालेको स्थानीय सीता राईले बताइन् ।

उनले यसपालि आफ्नो सबै खेतमा गहुँ लगाएकी छन् । अघिल्ला वर्षहरूमा लगाएको तोरीले भन्दा पोहोरसाल प्राविधिकको सल्लाहअनुसार लगाएको गहुँले राम्रो उत्पादन दिएपछि यस वर्ष उनी सबै खेतमा गहुँ लगाउन हौसिएकी हुन् । डेढ वर्षअघि गाउँमा गहुँखेती पाठशाला चलाएपछि आफूहरू यसतर्फ आकर्षित भएको उनले बताइन् । ‘गाउँका सबैजनाले खेती गर्न सुरु गरे पनि काम खोज्न घर छोडेर बाहिर जानुपरेको छैन,’ उनले सुनाइन् ।

बालुवा झिक्दा रहने जोखिम र न्यून आम्दानीभन्दा राईगाउँवासीलाई कृषिकर्मले लोभ्याएको छ । उसो त खेतीपाती उनीहरूको पुर्ख्यौली पेसा हो तर आधुनिक प्रणालीबाट कृषिकर्म गर्न सके बालुवा चाल्नुभन्दा माटो चाल्नु फाइदा रहेको सविताको अनुभव छ । ‘पहिले पनि खेतीकिसानी गरेरै बाँचेका मान्छे हामी त । बीचमा बालुवा चाल्न थाल्यौं । खेतमा गहुँ लगाउन थालेपछि भएको आम्दानीले बालुवा चाल्नभन्दा माटोसँग खेल्दा खुसी मिल्ने रहेछ,’ उनले खुसी सुनाइन् ।

परम्परागत तरिकाले खेती गर्दा स्थानीयले सोचेको जस्तो आम्दानी लिन सकेका थिएनन् । पछिल्लो समय प्राविधिकको सल्लाहअनुसार खेती गर्दा उत्पादनमा बढोत्तरी भएको उनीहरूको अनुभव छ । ‘अहिले खेत ढकमक्क गहुँले ढाकेको छ । गाउँले धेरैले गहुँखेती गरेका छन् । आम्दानीमा पछाडि परेको राईगाउँ अहिले कृषिकर्मबाट माथि उठेको छ,’ स्थानीय श्रुति राईले भनिन् । प्रविधि र प्राविधिकको सहयोगले राईगाउँवासीको दैनिकी फेरिएको जनप्रतिनिधिहरूले पनि महसुस गरेका छन् ।

गजुरी गाउँपालिकासँगको साझेदारीमा कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयअन्तर्गत खाद्य तथा पोषण सुरक्षा सुधार आयोजनाले गाउँमा विभिन्न कार्यक्रममार्फत प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराएपछि परिवर्तन देखिन थालेको गाउँपालिका अध्यक्ष राजेन्द्रविक्रम बस्नेतले बताए । यहाँ करिब २ सय ५० परिवार राई समुदायको बसोबास छ । त्यसमध्ये ७५ प्रतिशत कृषि पेसामा छन् । १२/१५ वर्षपछि फेरि गहुँ खेती सुरु गरेको स्थानीयहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : चैत्र १०, २०७८ ११:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

३६ वर्षपछि लालपुर्जा पाउँदै कोटमाझखर्कवासी

कान्तिपुर संवाददाता

सुर्खेत — भेरीगंगा नगरपालिकास्थित कोटमाझखर्कका बासिन्दाले ३६ वर्षपछि लालपुर्जा पाउने भएका छन् । २०४२ सालदेखि लालपुर्जाविहीन बनेका कोटमाझखर्कका ४ सय ५० घरपरिवारलाई एक साताभित्र लालपुर्जा वितरण गर्ने गरी राष्ट्रिय भूमि आयोग सुर्खेतले तयारी थालेको छ ।

चैत १४ गतेभित्र लालपुर्जा वितरण गर्ने गरी त्यसको अन्तिम तयारी गरिरहेको आयोगले जनाएको हो । जसका लागि राष्ट्रिय भूमि आयोगको कार्यविधि–२०७८ ले तोकेबमोजिमका सबै प्रक्रिया पूरा गरिसकेको आयोगका अध्यक्ष श्रीधर पौड्यालले बताए । उनका अनुसार कोटमाझखर्कका ६ सय ७७ परिवारको निवेदन परेकोमा पहिलो चरणमा ४ सय ५० जनालाई लालपुर्जा दिने अन्तिम तयारी छ । ‘अहिले निवेदनको छानबिन, मिसिल बनाउने, नापीमा रुजु र मालपोत कार्यालयमा हेरफेर गर्नेजस्ता कामहरू भइरहेका छन्,’ उनले भने, ‘निवेदनमा अपुग भएका कागजात माग गरी कित्ताकाँटको प्रक्रिया सुरु गरेका छौं ।’

लामो समयदेखि ऐलानी जमिनमा गुजारा चलाउँदै आएका भूमिहीनलाई जग्गा दिन स्थानीय सरकारले पनि आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइरहेको भेरीगंगा नगरपालिका उपप्रमुख रेणु आचार्यले बताइन् । उनका अनुसार जसका लागि ८ हजार १ सय ५५ रोपनी जग्गाको नाप नक्सांकनको काम गरिएको छ । ‘लामो समयदेखि लालपुर्जाविहीन हुँदा स्थानीयवासी आफ्नै जग्गामा ढुक्कले बस्न पाएका छैनन्,’ उनले भनिन्, ‘बैंकिङ कारोबारमा जग्गा प्रयोग हुन नसक्दा उनीहरूलाई स्वरोजगार बन्न पनि समस्या छ ।’ अहिलेसम्म ५ हजार ९ सय ९४ भूमिहीनको लगत संकलन गरिएको राष्ट्रिय भूमि आयोग सुर्खेतले जनाएको छ । आयोगका अनुसार अव्यवस्थित रूपमा बसोबास गरिरहेका ४७ हजार ४ सय ४१ घरपरिवारले पनि आयोगमा निवेदन दिएका छन् । सबैभन्दा बढी निवेदन चौकुने, सिम्ता गाउँपालिका र पञ्चपुरी, भेरीगंगा र गुर्भाकोट नगरपालिकाबाट परेको आयोगले जनाएको छ ।

वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–५ सितलटोलका भूमिहीनहरूले पनि लामो समयदेखि लालपुर्जा पाएका छैनन् । स्थानीय मंगल बिकले आफूहरू बसोबास गरिरहेको जग्गाको ३८ वर्षसम्म लालपुर्जा पाउन नसकेको बताए । ‘नेताहरूले चुनावमा लालपुर्जा दिने मोह देखाउँछन्,’ उनले भने, ‘तर जितेर गएपछि कहिल्यै फर्केर आउँदैनन् ।’ उनका अनुसार सितलटोलका ६० घरधुरीले अहिलेसम्म लालपुर्जा पाएका छैनन् ।

प्रकाशित : चैत्र १०, २०७८ ११:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×